پاسخ : سيماي حافظان نور بنابراين بايد نخست پـس از حفظ قرآن كريم علم صرف علم نحو علوم عربيت ديگر فن منطق علم كلام علم اصول فـقـه عـلم درايه الحديث قرائت حديث تفسيرآيات الاحكام كتب فقهى و آن گاه كه دانشجو از تـمـام ايـن عـلوم ومعارف بهره ى لازم را دريافت كرد مى تواند درتفسير قرآن كريم كار خويش را آغـازكند. بنابراين همه ى اين علوم ودانش هاى مذكور مقدمه و زمينه ساز ورود در تفسير قرآن كريم است . ((96))3 اندرز آيت اللّه بروجردى3 او از مـراجع بزرگ شيعه و حافظ نصف قرآن بود و آيات احكام -كه سند احكام فقهى است و حدود پانصد آيه است - همه را در ذهن حاضر داشت . وى درباره ى حفظ قرآن چنين مى گويد: از حـفظ داشتن قرآن توشه يى براى انسان است . افسوس بركسى كه از دنيا برود و توشه يى نداشته باشد. ((97))3 سفارش امام خمينى3 امام خمينى (ره ) خود به تلاوت كتاب الاهى اهميت مى داد ودر موارد مختلف طلاب علوم دينى را بدين امر سفارش مى كرد: هـان اى حوزه هاى علميه و دانشگاه هاى اهل تحقيق ! بپاخيزيدو قرآن را از نشر جاهلان متنسك و عالمان متهتك كه از روى علم وعمد به قرآن و اسلام تاخته و مى تازند نجات دهيد و اين جانب از روى جد نه تعارف معمولى مى گويم : از عمر به بادرفته خودم در راه اشتباه و جهالت تاسف دارم و شـمـا اى فـرزنـدان برومند اسلام حوزه ها و دانشگاه ها را از توجه به شئونات قرآن و ابعاد بسيار مـخـتـلف آن بيدار كنيد. تدريس قرآن در هر رشته يى از آن را محط نظر و مقصد اعلاى خودقرار دهيد. مبادا خداى ناخواسته در آخر عمر كه از ضعف پيرى بر شما هجوم كرد از كرده ها پشيمان و تاسف بر ايام جوانى بخوريد
پاسخ : سيماي حافظان نور چـنـان كـه پـيـداست<br> امام (ره ) در اين سفارش رشته هاى مختلف قرآنى رامورد عنايت قرار داده اسـت .<br> [حـفـظ قـرآن ] يـكـى از ايـن رشـتـه هـااسـت كـه بايد بدان اهتمام ورزيد و با برنامه ريزى صحيح<br> جوانان را به آن علاقه مند ساخت .<br> سخنان مدير محترم حوزه ى علميه قم3<br> رئيـس مـحـترم حوزه علميه ى قم حضرت آيت اللّه مكارم شيرازى - دام ظله العالى - در اين باره مى گويد:<br> مـن مـعـتقدم كه طلبه ها دو دسته اند<br> يك دسته حافظه هاى قوى وزمينه ى ذهنى مناسبى براى حـفظ قرآن<br> دارند به گونه يى كه اگروقت بگذارند<br> به راحتى مى توانند حافظ قرآن شوند.<br> من به ايـن گونه افراد سفارش مى كنم كه حفظ قرآن را به طور جدى پى گيرى كنند<br> حوزه ها يك عده حـافـظ<br> قرآن در سطح عالى داشته باشند<br> ولى گروه ديگرى هم هستند كه تا اين اندازه آمادگى ندارند و اگر<br> بخواهند حافظ قرآن شوند<br> بايد همه وقتشان را روى حفظ بگذارند.<br> من به اين دسته تـوصـيـه مـى كنم آياتى را كه براى استشهاد بر مسائل مختلف مورد نياز است حتما از حفظ<br> داشته باشند.<br> ((99))3<br> سـفـارش هـاى ايـن بـزرگان و اهتمام روحانيون اهل سنت وظيفه ى مبلغان شيعه را دو چندان مى نمايد و<br> لازم است در راه حفظ قرآن بيش از پيش گام بر دارند.<br> بخش سوم :روش حفظ قرآن3<br> فاصله ى طلوع فجر تا طلوع آفتاب نه جزء شب است نه جزء روز.<br> زمانى از زمان هاى بهشت است كه در آن بيماران درمان مى يابند و روزى بندگان خدا تقسيم مى شود<br> و ساعت<br> رحمت و خير و بركت است .<br> امام باقر(ع ) شرطهاى اصلى3<br> گـروهى بى آن كه روشى مطمئن و آزموده بر گزينند به حفظ قرآن روى مى آورند و در ميانه ى راه با شكست و<br> نوميدى روبه رومى شوند.<br> [روش درسـت ] نـوعـى راه ميان بر براى رسيدن به مقصود است .<br> به همين دليل<br> آنان كه كارهايى چون شنا<br> خطاطى و نقاشى را زير نظراستاد و با روش درست فرا مى گيرند<br> در<br> كم ترين زمان به نـتـيـجه دست مى يابند.<br> راز موفقيت در حفظ قرآن نيز روش درست است .<br> روشى كه در اين بخش ارائه مـى شـود<br> تـا حـدود زيادى مى تواند شيفتگان حفظقرآن را يارى دهد.<br> پيش از تعيين روش<br> نگاهى گذرا به شرطها وعوامل حفظ ضرورى مى نمايد.<br> قـدم گـذاشـتن به حوزه ى حفظ قرآن به مقدماتى نياز دارد.<br> اين مقدمات اساسى است و پيمودن مسير حفظ بدون آن ها كارى دشوارو توان فرسا مى نمايد.
شـرط اصـلى حفظ اشتياق قلبى است . شرطهاى حافظ عبارت است : 1 - اشتياق قلبى 3 شـرط اصـلى حفظ اشتياق قلبى است . شوق و علاقه بسيارى ازسختى ها را آسان مى كند و فرد را اميدوار مى سازد. سر اين كه در صدراسلام مسلمانان قرآن را سريع به خاطر مى سپردند علاقه ى خاص آنان به كلام الاهى و حفظ آن بود. براى ايجاد اين اشتياق توجه به دونكته ى زير گريزناپذير است : الف ) آثار و نتايج حفظ قرآن ب ) تشويق و اعطاى جوايز تـشـويـق و اعـطـاى جـايـزه به ويژه در كودكان بسيار كارساز است وآتش اشتياق را در آن ها بر مى افروزد. 2 - عزم و پشتكار3 بيش تر مسلمانان و بلكه همه ى آن ها به حفظ قرآن علاقه ى بسيار دارند. اشتياق شرط لازم است نه كـافـى . بايد علاقه با عزم وپشتكار همراه شود تا سودمند افتد. عزم غير از نيت و خواستن است وبه طـور مـعـمـول تـوانـستن به ارمغان مى آورد. نقش پشتكار در حفظ قرآن چنان است كه مى توان گـفـت : حفظ قرآن به استعداد قوى بستگى ندارد و تنهابه پشتكار و عزم راسخ نيازمنداست . بايد پشتكار داشت وسختى هاراتحمل كرد زيرا خداوند مى فرمايد: [ان مع العسر يسرى . ] ((100))3 بى ترديد با دشوارى آسانى است . 3 - نظم و برنامه ريزى3 على (ع ) مى فرمايد: [اوصيكم بتقوى اللّه و نظم امركم . ] ((101))3 شما را به تقواى الاهى و نظم در كارهاتان سفارش مى كنم . اخـتـصـاص دادن يـك وقت زنده و مهم براى حفظ قرآن در رسيدن به هدف نقشى بسزادارد. بى تـرديـد افراد موقعيت هاى مختلف دارندو نمى توان در اين باره وقت و ساعتى مشخص را به همه تـوصـيـه كـرد اما استادان سفارش كرده اند دست كم وقت مناسبى به حفظ قرآن اختصاص يابد وقـتـى تـهـى از گـرسنگى تشنگى و خستگى كه سحروپس از طلوع فجر را بهترين مصداق آن شـمرده اند. البته در كنار اين وقت اختصاصى استفاده از فرصت و تكرار آيات در اوقات ديگركارى پسنديده و مورد سفارش حافظان با تجربه است 4 - آمادگى براى تكرار هميشگى3 هر كه در انديشه ى حفظ قرآن است بايد خود را براى تكرارپيوسته ى آيات آماده سازد واين كار را جدى بگيرد زيرا تكرار رمزموفقيت و اساس حفظ قرآن به شمار مى آيد. 5 - تعيين هدف 3
پاسخ : شـرط اصـلى حفظ اشتياق قلبى است . در تـحـصـيل مدارج علمى داشتن همت بلند ضرورى است براى مثال اگر كسى بخواهد فقيه مـفـسر فيلسوف پزشك و مهندس شود بايد هدفى فراتر از اين عنوان ها برگزيند تا دست كم به آنچه خشنودش مى سازد دست يابد. اين سخن - كه بسيارى از دانشمندان برآن تاكيد ورزيده اند - در مـسـئله ى حفظ قرآن درست نمى نمايد. چنان كه حافظان با تجربه تذكر داده اند در به خاطر سـپـردن آيـات الاهـى بايد هدف نزديك باشد. كسى كه مى خواهد قرآن حفظ كندنبايد هدفش را حـفظ كل قرآن قرار دهد. اين هدف انسان را در ميانه راه با نوميدى و دلسردى رو به رو مى سازد و از ادامـه ى مـسـيـر بـاز مـى دارد. هـرچـه هـدف نـزديـك تر باشد احتمال موفقيت بيش تر است . بنابراين بايد در آغاز راه هدف را حفظ سه تا پنج جزء قرار داد. وقتى باچنين ديدگاهى به حوزه ى حـفـظ گام مى نهيم حجم آن كم تر مى نمايد واشتياق به ادامه راه فزونى مى يابد. ((102))3 پس از دست يابى به هدف اول بايد تنهابه پنج جزء بعدى انديشيد نه بيش تر. بدين ترتيب مى توان با عشق فراوان جزءها را يكى پس از ديگرى به خاطر سپرد وسمت حفظ كل قرآن گام برداشت . عوامل مؤثر3 آنـچـه گذشت شرطهاى اصلى حفظ قرآن بود به گونه يى كه اگرخللى بدان ها وارد آيد حفظ امكان پذيرنيست . در اين فرصت به عواملى كه [حفظ] را مفيدتر و پربارتر مى سازد مى پردازيم . 1 - نماز حفظ قرآن3 حفظ كتاب خداوند توفيقى است كه جز به يارى آن حضرت رفيق راه انسان نمى شود. بدين سبب نـمـاز دعـا ((103))3 و تـوسـل را ازضـروت هـاى مـسـيـر حـفـظ شمرده اند.
پاسخ : شـرط اصـلى حفظ اشتياق قلبى است . مرحوم طبرسى در مـكـارم الاخـلاق به دو نوع نماز حفظ اشاره كرده است : يكى نماز تقويت هوش و حافظه و ديگرى نـمـاز حـفـظ قـرآن . دربـاره ى نماز حفظ قرآن مى گويد: شب يا روز جمعه چهار ركعت نماز مى گزارى در ركعت اول سوره ى حمد و يس در ركعت دوم حمد و حم دخان در ركعت سوم حمد و حـم سجده و در ركعت چهارم حمد و تبارك الملك . بعداز پايان نماز نخست خداوند را ستايش مـى كـنـى . سـپـس بـر پـيـامـبـر وخـانـدانـش درود مى فرستى و براى مؤمنان صد بار آمرزش مى طلبى . آن گاه مى گويى : [الـلـهـم ازجـرنـى بـتـرك مـعـاصـيـك ابـدا ما ابقيتنى وارحمنى من ان اتكلف طلب مالا يعنينى وارزقـنـى حـسـن الـنـظـر فيما يرضيك عنى اللهم بديع السموات و الارض ذاالجلال و الاكرام و الـعـزة الـلـتـى لاتـرام . يـااللّه يـارحمن اساءلك بجلالك و بنور وجهك ان تلزم قلبى حفظ كتابك الـقـرآن الـمنزل على رسولك و ترزقنى ان اتلوه على النحو الذى يرضيك عنى . اللهم بديع السموات والارض ذاالجلال والاكرام والعزالذى لا يرام . يااللّه يارحمن اساءلك بجلالك و بنور وجهك ان تنور بـكـتـابك بصرى و تطلق به لسانى و تفرج به قلبى و تشرح به صدرى وتستعمل به بدنى و تقوينى عـلـى ذلـك و تـعـيـننى عليه فانه لايعين على الخير غيرك و لايوفق له الا انت . لا حول و لا قوة باللّه العلى العظيم . ] ((104))3 2 - ايجاد آمادگى معنوى3 وضـو گرفتن قصد قربت و رو به قبله نشستن علاوه بر اين كه خود عبادت است در روان حافظ تاثير مى نهد واو را از آرامش سرشارمى سازد. 3 - بهره گيرى از سحرگاهان3 چـنـان كـه نـوجـوانى و جوانى بهترين فصل حفظ مطالب است هنگام صبح و نشاط اول روز نيز بـرترين وقت حفظ به شمار مى آيد. دراين زمان مغز انسان آماده تر است و بدن و طبيعت هر دو از آرامـش خاص برخوردارند. افزون بر اين در سحرگاه بركات فراوان نهفته است . وقتى امام محمد بـاقـر(ع ) به فرمان هشام بن عبد الملك ازمدينه سوى شام سفر مى كرد
پاسخ : شـرط اصـلى حفظ اشتياق قلبى است . گروهى از مسيحيان را ديد كه درون غارى گام مى نهادند حضرت پرسيد: در چنين روزى عيد گرفته اند؟ گـفتند: خير به سوى يكى از دانشمندان خود مى روند. آن هاهرسال يك بار در چنين روزى او را ازكوه خارج مى كنندو آنچه مى خواهند از وى مى پرسند. امام فرمود: آيا دانشى دارد؟ گـفـتـنـد: آرى از داناترين مردم است . آن گاه حضرت چهره ى خودرا پوشاند و با يارانش همراه مسيحيان سمت آن دانشمند نابينا وكهنسال حركت كرد مرد كهنسال به يارى حس نيرومندش سمت امام اشاره كرد و گفت : مرد از ما هستى يااز امت محمد؟ امام فرمود: از امت محمد(ص ). پير پرسيد: براى پرسيدن آمدى يا پرسيده شدن ؟ امام فرمود: بپرس . مرد كهنسال بسيار پرسيد. وپاسخ شنيد. آن گاه گفت : بنده ى خدا كدام ساعت نه بخشى از شب است نه بخشى از روز واگر ازهيچ كدام نيست چيست ؟ امـام بـاقـر(ع ) فـرمـود: فاصله ى طلوع فجر تا طلوع آفتاب نه جزءشب است نه جزء روز. زمانى از زمـان هاى بهشت است كه در آن بيماران درمان مى يابند و روزى بندگان خدا تقسيم مى شود و ساعت رحمت و خيرو بركت است . ((105))3 از اين داستان در مى يابيم اين زمان زمانى معنوى است و شايسته است حفظ قرآن در چنين وقتى تحقق يابد. خداوند مى فرمايد: [ان قرآن الفجر كان مشهودا. ] ((106))3 نماز صبح مورد مشاهده است . مـراد از[قـرآن الـفـجـر] نماز صبح است . ((107))3 بر اساس روايات شيعه وسنى در ميان نمازهاى روزانه نماز صبح مورد مشاهده ى فرشتگان شب و روز قرار مى گيرد زيرا در آغاز صبح فرشتگان شـب جـاى خـودرا به فرشتگان روزمى سپارند و دراين تعويض جايگاه نماز مردمان راديده برآن گواهى مى دهند. ((108))3 براى بيدار شدن به هنگام طلوع فجر توجه به نكات زير سودمندمى نمايد: الف ) خفتن در اوايل شب ب ) شب هنگام غذاى اندك خوردن ج ) خواندن آيه ى آخر سوره ى كهف 4 - انتخاب مكان مناسب 3 اگـر مـكان مطالعه پرسروصدا
پاسخ : شـرط اصـلى حفظ اشتياق قلبى است . بسيار سرد يا بسيار گرم و نامناسب باشد انسان دچار تشتت فكر مى شود. اين نكته در [حفظ قرآن ] ازحساسيت ويژه برخورداراست زيرا حفظ قرآن به تمركز شديد فكرنياز دارد. البته پس از به خاطر سپردن آيات تكرار آن به اين اندازه تمركز نيازمند نيست و مى تواند در مكان هاى شلوغ نيز تحقق يابد. 5. تمركز فكر3 هـنـگـام به خاطر سپردن قرآن تمركز فكر بسيار ضرورت دارد. پس بايد عوامل عدم تمركز فكر و حـواس پرتى را شناسايى كرد و در رفع آن ها كوشيد. اين عوامل در اشخاص مختلف متفاوت است ومى توان آن ها را به دو نوع تقسيم كرد: الف ) درونى ب ) بيرونى عـوامـل [درونـى ] بـه معناى اسبابى است كه در درون انسان جاى دارد مانند اندوه و اضطراب و نگرانى . كسى كه در دام اين عوامل گرفتار آمد بايد حفظ قرآن راكنار نهد و نخست در نابودى اين عـوامل بكوشد. مراد از عوامل [بيرونى ] عوامل محيطى است مانندسروصدا و صحنه هاى مشغول كننده . اين امور از بازدهى حفظمى كاهد و چه بسا موجب دلسردى و نوميدى انسان مى گردد. 6 - انتخاب نوع قرآن3 يـكـى از نـكـات بـسيار مهم و مؤثر در حفظ قرآن مسئله ى انتخاب قرآن است . بايد از آغاز تا پايان حفظ حتى براى مرور از يك قرآن استفاده كرد. استفاده از قرآن هاى مختلف ذهن را دچار مشكل مى كندوتصوير آيات و صفحات را به هم مى ريزد. بهتر است با توجه به مكان و زمان حفظ ومرور از قطع هاى گوناگون يك قرآن استفاده شود براى مثال در خانه و محل كار از قطع بزرگ و در غير ايـن مـوارد ازقـطـع جـيـبـى بـهره برد. البته قرآنى كه انتخاب مى شود بايد ازويژگى هاى زير برخوردار باشد: الف ) سادگى متن و زمينه ب ) عدم ترجمه هـنگام حفظ قرآن توجه به ترجمه ما را از مسير اصلى حفظ دورمى سازد. بنابراين بهتراست پيش از آغاز حفظ درباره ى ترجمه تفسير اجمالى آيات و برخى از شان نزول ها آگاهى به دست آورد. 7 - آشنايى بازبان عربى3
پاسخ : شـرط اصـلى حفظ اشتياق قلبى است . آشـنـايى بازبان عربى و ترجمه و تفسير اجمالى آيات در حفظقرآن بسيار سودمند است . به خاطر سـپـردن كـلـمات و الفاظ بدون توجه به معانى كار حافظ را سخت مى كند و سبب مى شود آيات بـه طـور صـحـيـح در ذهن جاى نگيرد. اين امر چنان مهم است كه مى توان آن را مؤثرترين عامل پـيـشـرفـت در حفظ قرآن به شمار آورد. آشنايى بازبان عربى آيات را دلنشين تر مى سازد و سبب علاقه و اميدوارى فزون تر حافظ مى گردد. ياد آورى3 كـسـانـى كه در انديشه ى شركت در مسابقات سراسرى قرآن به سرمى برند بايد درباره ى تجويد قـرآن آگـاهـى كـافـى داشـتـه باشند. يادگيرى احكام تجويد از دو راه امكان پذير است : مربى و نـوارهاى قرآن . در اين راستا سفارش مى شود علاقه مندان از همان آغاز قرآن رابا رعايت تجويد به خاطر سپارند تا هنگام خواندن آيات لحن آنان ازويژگى احكام تجويد برخوردار باشد. 8 - نوارهاى قرآنى3 حـافظان با تجربه ((109))3 بر اين باورند كه گوش سپردن به نوارهاى قرآنى براى حفظ كتاب خدا روشـى نـامـنـاسـب است زيرا در اين شيوه حافظ به جاى تكرار پيوسته ى آيات به شنيدن بسنده مـى كند و حافظه را با تكرار كلمات ورزيده نمى سازد. اگر حافظه پيوسته به كار گرفته نشود به تـدريـج سلول هاى مغز حالت اثر پذيرى و ثمردهى را ازدست مى دهد و ديگر در برابر محرك ها به انـدازه ى كـافـى حـسـاسـيت ندارد تا داده ها را بى درنگ بايگانى و حفظ كند. ((110))3 رمز اصلى حفظقرآن تكرار الفاظ است نه شنيدن . به طور كلى آفات گوش سپردن به نوار عبارت است از: 1. تنبلى حافظه 2. دير به مطلوب رسيدن 3. سستى و مستحكم نبودن محفوظات البته گوش دادن به نوارهاى قرآنى براى فراگيرى احكام تجويدو بالا بردن سطح آن سودمند و در مواردى ضرورى است .
انواع حفظ قرآن انواع حفظ قرآن3 حفظ قرآن به دو شكل ممكن است : 1. حفظ ترتيبى ((111)) حفظ موضوعى [حـفـظ ترتيبى ] يعنى حفظ آيات از ابتداى قرآن تا پايان آن . [حفظموضوعى ] به معناى حفظ آيات دسـتـه بـنـدى شـده در مـوضـوع هـاى مـتـفـاوت است . كسانى كه از حافظه ى متوسط و وقت بـيـش تـربرخوردارند شايسته است در مسير حفظ ترتيبى گام بردارند. براى آنان كه از حافظه ى مـتـوسـط يـا فرصت كافى بى بهره اند حفظموضوعى يا حفظ بعضى از سورهاى كوچك و داراى فضيلت سودمندتر است . كسانى كه به هيچ وجه توان حفظ آيات قرآن راندارند بايد بسيار سجده به جـاى آورنـد. يـكـى از يـاران پـيـامـبراسلام (ص ) نزد حضرت آمد و گفت : قرآن از ذهنم رميده ونگهدارى اش برايم دشوار شده است . حضرت فرمود: [لا تحمل عليك ما لا تطيق و عليك بالسجود. ] ((112))3 كارى كه توان انجامش را ندارى انجام مده و بر تو بادسجده كردن . مراحل حفظ قرآن حفظ قرآن مراحلى دارد. كه رعايت آن ها بسيار سودمند است . اين مراحل عبارت است از: 1 - نقطه ى شروع3 حـفـظ جـزء اول قرآن از حفظ جزء دوم مشكل تر است و حفظجزء دوم از جزء سوم دشوارتر. بدين سبب يكى ازدانشمندان مى گويد: هركه پنج جزء قرآن را حفظ كند بايد به حفظ كل قرآن اميدوار باشد. ((113))3 حـفـظ قـرآن در آغاز كار دشوارتر است و هر چه پيش تر رويم دشوارى ها كم تر مى شود. از اين رو شـايـسـته است براى جلوگيرى ازدلسردى حفظ رااز آسان ترين مكان آغاز كنيم . موارد زير براى شروع حفظ مناسب ترين آيات شمرده مى شود: الف ) فهرست سوره هاى قرآن ب ) جزء سى ام ج ) داستان هاى قرآن در بسيارى از كشورها جزء سى ام قرآن - كه سوره هايش كوچك و يادگيرى اش تا اندازه يى آسان تر است - با عنوان عم جزء جداگانه چاپ مى شود و متن درسى قرار مى گيرد. 2 - كيفيت حفظ3 نـخـست بايد سوره يا جزءمورد نظر را تقسيم بندى كردو سپس به حفظ آن پرداخت . با اين روش حجم آيات سوره يا جزء كم تر و كارحافظ آسان تر مى نمايد پس از تقسيم بندى سوره يا جزء نوبت به حفظ مى رسد. براى حفظ دو راه وجود دارد: الف ) حفظ آيات بر اساس صفحه ب ) حفظ آيات بر اساس شماره در راه اول به طور متوسط سهميه ى هر روز يك صفحه است .3
پاسخ : انواع حفظ قرآن اگر كسى اين شيوه را انتخاب كرد بـايـد تا آخر قرآن بدان پاى بند ماندو بر اساس صفحه پيش رود. در شيوه ى دوم مناسب ترين راه اين است كه آيات پنج تا پنج تا به خاطر سپرده شود زيرا كسى كه شماره هاى 1 و 5 و 10 و... را حفظ كـنـد شـماره هاى بين آن ها را ناخودآگاه به خاطر مى سپارد و براى اين كار به تمركز شديد فكر نـيـاز نـدارد. بـاايـن روش خـوانـدن قرآن از آخر به اول نيز دشوارنيست و با اندكى تمرين امكان پذيراست . بـايـد تـنـها پس از به خاطر سپردن دقيق يك آيه سراغ آيه ى ديگررفت وقتى آيه ى دوم به خاطر سـپـرده شـد بايد دو آيه با هم تكرارشود و پس از اطمينان كامل حفظ آيه ى سوم آغاز گردد. بر ايـن اسـاس وقـتـى پـنـج آيه به خاطر سپرده شد بايد آن قدر به تكرار شان ادامه داد كه در ذهن اسـتقرار يابد. پس از اين مرحله بايد آيات پنج گانه هر روز دست كم پنج بار با فاصله تكرار شود تا در ذهن اثر عميق نهد. يك روان شناس مى گويد: به خاطر داشته باش كه نيمى از آنچه امروز مى خوانى پس ازنيم ساعت فراموش خواهى كرد و 23 آن را پـس از 9 سـاعـت و 34 آن رادر مـدت 6 روز و 45 آن را نـيـز در عـرض يـك مـاه از يـاد خواهى برد. ((114))3 بنابر اين راه تثبيت آيات در ذهن تكرار روزانه ى آن ها درفاصله هاى مختلف و منظم است . در روز بـعد بايد ابتدا پنج آيه ى روز پيش را چندين بار از حفظ خواند و سپس به حفظ پنج آيه ى بعدروى آورد. به كارگيرى دقيق اين شيوه حفظ قرآن كريم را آسان مى سازد. در پـايـان ايـن بخش بايد ياد آور شد كه براى حفظ آيه ى طولانى مى توان آن را به دو يا سه بخش تقسيم كرد و در مدت دو يا سه روز به خاطر سپرد. [كميت يا كيفيت ]3 آنچه به حفظ قرآن كمك مى كند و محفوظات قرآنى را متقن ومستحكم مى سازد كيفيت است نه كـمـيـت . خوب به خاطر سپردن
