حفظ آسان قرآن

[h=2]تلاوت قرآن، اصول حفظ قرآن، نکته های تجویدی[/h]
الف - تلاوت قرآن
: چگونه مى توانیم ارتباط بیشترى با قرآن برقرار کنیم و به این کتاب با ارزش نزدیک تر شویم؟
: راه هاى زیادى براى ارتباط با قرآن کریم و نزدیک شدن به این کتاب عزیز وجود دارد که برخى از آنها عبارتند از:
1. هر روز یک صفحه یا بیشتر قرآن بخوانید; خواندن قرآن دلتان را نورانى و علاقه شما را به این کتاب بیشتر مى کند.
2. رو خوانى، تجوید و ترجمه قرآن را خوب یاد بگیرید.
3. قصّه هاى آموزنده قرآن را بخوانید و درباره آنها فکر کنید.
4. به آیه هاى قرآن عمل کنید و قرآن را راهنماى زندگى خود قرار دهید; مثلاً اگر قرآن فرمان داده که به پدر و مادر احترام بگذارید، غیبت نکنید، تهمت نزنید، دیگران را مسخره نکنید، به یاد خدا باشید و... به این فرمان ها عمل کنید.
5. در جلسات قرآن شرکت کنید.
: چرا ما باید قرآن بخوانیم؟
: حتماً تا حالا به مسافرت هاى زیادى رفته اید. اگر دقّت کرده باشید، در جادّه علامت هاى زیادى وجود دارد که ما را براى رسیدن به هدفمان یارى مى کند. این علامت ها راه رسیدن به شهر مورد نظرمان را به ما نشان مى دهند. اگر کسى به این علامت هاى راهنما توجّه نکند، هرگز به هدفش نمى رسد و حتّى شاید به درون درّه ها سقوط کند. آیه هاى قرآن نیز مانند همان علامت هاى راهنما هستند که راه درست زندگى را به ما یاد مى دهند. کسى که به آیه هاى قرآن عمل کند به بهشت مى رود و از جهنّم نجات مى یابد. اگر به ما گفته اند که قرآن بخوانیم براى آن است که قرآن ما را به کارهاى خوب تشویق و از کارهاى بد دور مى کند. چون خدا ما را دوست داشته، این کتاب راهنما را برایمان فرستاده تا جهنّمى نشویم. پس همه ما باید قرآن بخوانیم و درباره حرف هاى خدا خوب فکر کنیم و به آن چه در قرآن آمده عمل نماییم.
: خواندن قرآن چه ثوابى دارد؟
: بر اساس سخنان رسول خدا(صلى الله علیه وآله) و اهل بیت آن حضرت، خداوند براى خواندن قرآن پاداش ها و ثواب هاى زیادى قرار داده است. خواندن قرآن ایمان انسان را زیاد مى کند، باعث بخشش گناهان مى شود، شیطان را از خانه کسى که قرآن مى خواند بیرون مى کند، دل ها را نرم و نورانى مى سازد و مانند نردبانى پلّه پلّه ما را به خدا نزدیک مى کند. همه ما مى توانیم تجربه کنیم و ببینیم موقع خواندن و شنیدن قرآن کریم چه حالى مى شویم. حضرت محمّد(صلى الله علیه وآله) فرمودند: «بهترین عبادت امّت من، خواندن قرآن است.» خود پیامبر(صلى الله علیه وآله) و امامان عزیز ما علاقه و توجّه زیادى به خواندن قرآن داشتند و این به سبب پاداش هاى بسیار و برکات فراوانى بود که خدا براى قرآن خواندن در نظر گرفته است.
: با آن که ترجمه فارسى قرآن وجود دارد، چرا به ما سفارش مى کنند که متن عربى آن را بخوانیم.
: هیچ اشکالى ندارد کسى ترجمه فارسى قرآن را بخواند. حتّى این کار خیلى هم خوب و پسندیده است، زیرا ما را با معناى قرآن آشنا مى کند. امّا این که به ما سفارش کرده اند قرآن را با همان زبان عربى بخوانیم چند دلیل دارد:
1 ـ خدا در جمله هاى عربى قرآن اثرى قرار داده که در ترجمه آن نیست. افراد زیادى که حتّى معناى قرآن را نمى دانسته اند، با شنیدن آیه هاى قرآن مسلمان شده اند. به نظر شما چرا کسى که زبانش ژاپنى یا انگلیسى یا اسپانیایى است و عربى نمى داند، او هم وقتى صوت زیباى قرآن را مى شنود لذّت مى برد؟ این به سبب آن است که قرآن از طرف خداست و ترجمه فارسى یا هر زبان دیگرى شیرینى خود قرآن را ندارد. البتّه باز هم مى گوییم اگر کسى بتواند ترجمه فارسى قرآن را هم مطالعه کند، بسیار خوب است.
2 ـ ما با خواندن قرآنِ عربى ، کم کم علاقه مند مى شویم که زبان عربى را یاد بگیریم. عربى زبان قرآن و نهج البلاغه و صحیفه سجادیه است و یادگیرى آن اهمیت زیادى دارد. وقتى ما قرآن عربى را مى خوانیم، آهسته آهسته با زبان عربى آشنا مى شویم و پس از شرکت در کلاس هاى عربى، مى توانیم بدون نیاز به ترجمه، آیه هاى قرآن را بفهمیم.
: بهترین سوره قرآن کدام است؟
: هر کدام از سوره هاى قرآن ویژگى مخصوصى دارد که از آن نظر مى توان گفت بهترین سوره قرآن است; مثلاً سوره توحید، (قل هو الله احد)، از آن نظر که در سه آیه خدا را به خوبى معرّفى کرده بهترین سوره قرآن است. سوره یوسف هم به علت که داستان زندگى حضرت یوسف را بسیار زیبا و دل نشین بیان مى کند بهترین سوره است. سوره عصر هم که راه سعادت ما انسان ها را در چند جمله بیان مى کند مى تواند بهترین سوره قرآن باشد.
البتّه در یک حدیث، سوره حمد برترین سوره قرآن شمرده شده است. این هم به علت آن است که سوره حمد خلاصه همه مطالب قرآن است.
قرآن کریم مانند باغ با صفایى است که انواع گیاهان شفا بخش و گل هاى خوشبو و زیبا و میوه هاى شیرین و پر فایده را مى توان در آن یافت. هیچ گل و گیاه و میوه اى در این باغ، بیهوده آفریده نشده و براى هر کدام فایده اى در نظر گرفته شده است. همه اینها بهترین اند. براى همین است که امامان عزیز به ما سفارش کرده اند که همه سوره هاى قرآن را بخوانیم و از همه آیه هاى نورانى این کتاب بزرگ بهره بگیریم.
: خواندن کدام یک از سوره هاى قرآن ثواب زیادى دارد؟
: خواندن تمام سوره هاى قرآن ثواب زیادى دارد. قرآن مانند سفره بزرگى است که براى روح ما غذاهاى خوشمزه و مفیدى در آن نهاده اند. از هر کدام که مصرف کنید برایتان خوب و مفید است. هر کدام از غذاهاى این سفره آسمانى بو و مزّه مخصوصى دارد، ولى همه یک کار مى کنند و آن هم زیاد کردن ایمان ما به خداست.
قرآن کتابى نیست که ما فقط به خواندن برخى از سوره هاى آن اکتفا کنیم. باید همه سوره هاى قرآن را خواند و از درس هاى آموزنده همه این کتاب استفاده کرد. سوره کوثر، حمد، ابراهیم، عنکبوت، ناس، یوسف، محمّد(صلى الله علیه وآله) و بقیّه سوره هاى قرآن، هر کدام قصّه ها، مَثَل ها، درس ها و پندهایى دارند که خواندنشان ضرورى است وثواب زیادى دارد.
حالا اگر دوست دارید یک سوره را بیشتر بخوانید و آن را بیشتر تکرار کنید، سوره توحید (قل هو الله احد) را بخوانید. در حدیثى از پیامبر آمده است: «هر کس این سوره را یک بار بخواند مانند آن است که یک سوم قرآن را خوانده است و اگر کسى آن را دو بار بخواند، مانند آن است که دو سوم قرآن را خوانده است و هر کس آن را سه بار بخواند مانند آن است که همه قرآن را خوانده است.»
رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در حدیث دیگرى فرمود:
«هر کس ده بار (قل هو الله احد) را بخواند، خدا قصرى در بهشت براى او خواهد ساخت.»
از دیگر آثار خواندن این سوره بخشش گناهان، آمرزیده شدن پدر و مادر، فراوانى روزى و دور شدن خطرها از انسان است.
: چرا به ماه رمضان بهار قرآن مى گویند؟
: «بهار قرآن» نامى است که حضرت محمّد(صلى الله علیه وآله) براى این ماه انتخاب کرده اند. آن بزرگوار فرموده اند: «هر چیزى بهارى دارد و بهار قرآن ماه رمضان است.» علّت این نام گذارى شاید آن باشد که مردم در ماه رمضان آمادگى بیشترى براى پذیرش حرف هاى قرآن دارند. آنان در این ماه روزه مى گیرند و بیشتر از ماه هاى دیگر سال از گناه دورى مى کنند. همین باعث مى شود که نور قرآن بهتر و بیشتر دل آنان را روشن کند; یعنى همان طور که در بهار، درختان شکوفه مى کنند و سبزه ها جوانه مى زنند و باران هاى پى در پى زمین مرده را زنده مى سازند، در ماه رمضان هم دل مردم به برکت قرآن زنده مى شود و گل هاى زیبایى در قلب آدم ها شکوفه مى کنند.
علّت دیگر نام گذارى رمضان به بهار قرآن شاید آن باشد که در این ماه خواندن یک آیه از قرآن ثواب خواندن همه قرآن را دارد. براى همین است که مى بینید مردم در این ماه بیشتر قرآن مى خوانند تا ثواب بیشترى ببرند.
: خواندن آیة الکرسى چه ثوابى دارد؟
: خواندن آیة الکرسى که آیه 255 سوره بقره است ثواب هاى زیادى دارد، چون این آیه درباره معرّفى خداست. پیامبر عزیز ما و بقیه چهارده معصوم اهمیت فراوانى به آن داده اند.
ابوذر از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) پرسید: با اهمیت ترین و بزرگ ترین آیه اى که خدا بر شما نازل کرد کدام بود؟ پیامبر در پاسخ فرمود: «آیة الکرسى». در حدیث دیگرى از پیامبر آمده است: «هر کس صد بار آیة الکرسى را بخواند مانند کسى است که تمام عمر خدا را عبادت کرده است.» خواندن این آیه مخصوصاً بعد از نمازها بسیار سفارش شده است. رسول خدا(صلى الله علیه وآله) فرمود: «هر کس بعد از هر نماز آیة الکرسى را بخواند بین او و بهشت فاصله اى جز مرگ نخواهد بود.» یعنى چنین انسانى بلافاصله پس از مرگ، اهل بهشت خواهد شد.
اگر بخواهیم ثواب هاى گوناگون آیة الکرسى را در یک خط خلاصه کنیم مى توانیم به نجات از جهنّم، نزدیک شدن به بهشت، در امان ماندن از خطرها، نجات از فقر و تنگ دستى و برآورده شدن حاجت ها اشاره نماییم.
: فضیلت آیات آخر سوره بقره را بیان کنید.
: آیات پایانى سوره بقره یعنى آیه 285 و 286 که به «آمن الرسول» معروفند، خلاصه کلّ سوره بقره اند. این دو آیه ما را به تسلیم در برابر آفریدگار جهان فرا مى خوانند و چگونگى طلب آمرزش و رحمت از خدا را به ما مى آموزند. به همین جهت، حدیث هاى زیادى در فضیلت این دو آیه از چهارده معصوم(علیهم السلام) رسیده است. از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) روایت شده است: «این آیات دعا هستند و خداوند رحمان را راضى مى کنند.» در حدیث قدسى نیز آمده که: «هیچ کس این دو آیه را تلاوت نمى کند مگر آن که حاجتش را خواهد گرفت.» در حدیث دیگرى از پیامبر(صلى الله علیه وآله)مى خوانیم: «این دو آیه اگر سه شب در منزلى خوانده شود، شیطان به آن نزدیک نمى شود.» البتّه بهره مندى کامل از آثار و برکات این دو آیه، زمانى است که ما به این دو آیه عمل کرده و این آیات نورانى را چراغ و راهنماى زندگى خود سازیم.
: ختم انعام چیست و چه ثوابى دارد؟
: ختم انعام یعنى آن که سوره انعام را از اوّل تا آخر بخوانند. همین رسم خوبى که در میان مردم ما وجود دارد و جلسه تشکیل مى دهند و همه سوره انعام را مى خوانند.
خواندن این سوره ثواب هاى زیادى دارد. امام صادق(علیه السلام) فرمود: «اگر مردم مى دانستند که خواندن این سوره چقدر با ارزش است هرگز آن را رها نمى کردند.» گذشته از پاداش هایى که خدا در آخرت مى دهد، خواندن این سوره در این دنیا هم اثر دارد و براى در امان ماندن از خطرها و درمان بیمارى ها و رسیدن به آرزوها بسیار مفید است.
: چرا وقتى کسى مى میرد مى گویند برایش سوره الرحمن بخوانند؟
: خواندن هر آیه و سوره اى از قرآن کریم براى کسانى که از دنیا رفته اند خوب است. وقتى ما آیه و سوره اى از قرآن را مى خوانیم و به روح مرده اى هدیه مى کنیم، باعث خوشحالى او مى شویم. قرآن مانند گلستان با صفایى است که ما هر گلى از آن بچینیم و براى یک مرده بفرستیم او شاد مى شود. امّا این که خواندن سوره الرحمن و بعضى دیگر از سوره ها را براى هدیه به مرده ها بیشتر سفارش کرده اند، براى آن است که اثر بهترى دارند و براى مرده ها مفید ترند.
: بهتر است چه سوره هایى را براى مرده ها بخوانیم؟
: آن طور که مرحوم شیخ عبّاس قمى نوشته است، خواندن سوره هاى «الرحمن»، «یس»، «جمعه»، «قدر»، «قل هوالله احد»، «ناس»، «فلق»، «مُلک»، و نیز «آیة الکرسى» براى مرده ها بسیار ثواب دارد. البتّه اگر سوره ها و آیه هاى دیگر قرآن را هم بخوانید و به روح مرده ها هدیه کنید کار خوبى کرده اید.
: چهار قل کدام سوره ها هستند و براى چه خوانده مى شوند.
: منظور از چهار قل سوره هاى کافرون، قل هوالله، فلق و ناس است که همه با کلمه قل (بگو) آغاز مى شوند و پس از بسم الله سوره، آیه هایى آمده که در اولشان کلمه قل وجود دارد. چهار آیه اوّل این سوره ها به ترتیب، این آیه هایند:
(قُلْ یا اَیُّهَا الْکافِرُونَ); «بگو اى کافران!»
(قُلْ هُوَ اللهُ اَحَد); «بگو که خدا یکتا و یگانه است.»
(قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ); «بگو پناه مى برم به خداى صبحدم.»
(قُلْ اَعُوذُ بِرَبِ النّاسِ); «بگو پناه مى برم به پروردگار مردم.»
در حدیثى آمده است رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در پاسخ کسى که دعایى براى در امان نگاه داشتن فرزند برادرش درخواست کرد فرمود: «چرا سوره هاى داراى قل را نمى خوانى که عبارتند از: «قل یا ایها الکافرون، قل هو الله احد، قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس.»
آن کودک نیز تا آخر عمر به برکت خواندن این سوره ها از خطر در امان ماند.
ب- اصول حفظ قرآن
: در حفظ قرآن چه نکته هایى را باید رعایت کرد.
: درباره حفظ قرآن کریم گفتنى هاى زیادى هست. بیان همه آنها در این جواب ممکن نیست. بهترین راه حفظ قرآن براى دانش آموزان علاقه مند به آن، شرکت در جلسات حفظ قرآن و استفاده از معلّم هاى دل سوز این جلسه ها است. به شکر خدا الآن در بیشتر شهرهاى کشور عزیزمان جلسه هاى حفظ قرآن وجود دارد و همه مى توانند استفاده کنند. در هر حال براى حفظ قرآن حتماً به این چند نکته مهم توجّه کنید:
1ـ پیوسته از خدا بخواهید که در این کار یاریتان کند. بدون لطف و یارى او کسى نمى تواند قرآن را حفظ کند.
2ـ سعى کنید همیشه، مخصوصا هنگام حفظ قرآن، با وضو باشید.
3ـ حفظ قرآن را از سوره هاى کوچک آخر قرآن شروع کنید، زیرا حفظ این سوره ها آسان تر است و باعث دل گرمى بیشتر شما مى گردد.
4ـ مواظب باشید که عبارت هاى قرآن را اشتباه به خاطر نسپارید. اگر آیه اى را اشتباه بخوانید و اشتباه حفظ کنید، همیشه همان طور در ذهنتان مى ماند.
5ـ لازم نیست هر روز مقدار زیادى حفظ کنید، ولى باید هر روز مقدارى از آن چه را حفظ کرده اید دوره کنید.
6ـ اصلاً عجله نکنید. در کار حفظ قرآن صبر مهم ترین عامل موفقیت است.
7ـ گوش کردن به نوار ترتیل قرآن کمک زیادى به حفظ آن مى کند. هر بخشى را که مى خواهید حفظ کنید، نوارش را گوش کنید.
8ـ از پدر و مادر یا دیگر اعضاى خانواده بخواهید که آن چه را حفظ کرده اید از شما بپرسند. این کار، هم باعث تشویق شما به حفظ قرآن و هم تقویت حافظه شما مى گردد.
9ـ کتاب هایى که درباره حفظ قرآن نوشته شده بخوانید، تا اطّلاعات بیشترى در این باره به دست آورید.
10ـ سعى کنید معناى بخش هایى که حفظ مى کنید هم یاد بگیرید. با این کار آیه هاى قرآن بهتر در ذهن شما مى مانند.
در پایان باز هم تأکید مى شود که استفاده از استاد حفظ قرآن بسیار مفید است و کار حفظ قرآن را خیلى آسان خواهد کرد.
ج- نکته های تجویدی
: مهم ترین علامت هاى وقف را بنویسید.
: مهم ترین علامت هاى وقف عبارتند از:
«م» که وقف لازم است و نباید خواندن را ادامه داد. اگر چنین علامتى را دیدید توقّف کنید، زیرا اگر خواندن را ادامه دهید معنا اشتباه خواهد شد.
«ط» با دیدن این علامت بهتر است وقف کنید، زیرا موضوعى که آیه از آن سخن مى گفت تمام شده است. البته اگر به خواندن ادامه دادید هم اشکالى ندارد.
«ج» این علامت به ما مى فهماند که هم مى توان در این جا وقف کرد و هم مى توان وقف نکرد.
«لا» اگر این علامت را دیدید به خواندن ادامه دهید و توقّف نکنید، زیرا اگر وقف کنید معنا خراب مى شود. مگر در پایان آیات که مى توانید وقف کنید. حتى در پایان برخى آیات هم علامت «لا» وجود دارد.
«قلى» علامت آن است که وقف کردن بهتر است.
«صلى» علامت آن است که وصل کردن بهتر است.

 

چگونه قرآن را حفظ كنيم؟

فرض مي‌كنيم شخصي طبق برنامه‌اي منظم و دقيق، بايد هر روز نيم صفحه حفظ كند. وي ابتدا بايد مقدار معين شده (نيم صفحه) را چندين بار با دقت تمام و همراه با تأني تلاوت كند.
آنان كه با فن قرائت قرآن به روش تحقيق با تجويد و لحن زيبا آشنايي دارند، مي‌توانند كل آيات نيم صفحه را چند بار با دقت و تعمق بر روي تك تك كلمات تلاوت كنند؛ زيرا اين كار علاوه بر آنكه مانع حفظ كردن كلمات و حركات به صورت غلط مي‌شود، باعث آشنايي اجمالي با آيات مورد نظر نيز خواهد شد. از آنجا كه حفظ كردن چيزي نيست، جز دقت و تأمل قابل توجه بر روي تك‌تك كلمات و حروف و استقرار آنها در ذهن، پس براي حفظ هر آيه بايد آن را چندين بار و هر بار با توجه تمام به هر حرف و كلمه موجود در آن تلاوت كرد. تعداد تكرار هر آيه نيز بستگي به قدرت حافظه فرد و نيز سخت يا آسان بودن آيه دارد. بعضي با سه بار خواندن يك آيه متوسط، آن را حفظ مي‌كنند و بعضي نياز به تكرار و تمرين بيشتر دارند.
پس با چند بار خواندن آيه ـ به قصد حفظ كردن و همراه با توجه و تأمل كافي نه فقط خواندن معمولي ـ مقدار زيادي از كلمات آن در ذهن جاي مي‌گيرد، اما هنوز آيه مزبور كاملاً در ذهن جاي نگرفته است.

متن كامل مقاله :

اين مقاله به بررسي اصول حفظ قرآن در سه عنوان كلي مي پردازد: مقدمات حفظ ،‌ روش حفظ و روش مرور آيات:
مقدمات حفظ
براي شروع حفظ قرآن نكاتي وجود دارد كه مقدمات معنوي و اوّليه به شمار مي‌روند و توجه به آنها از اهميت زيادي برخوردار است.
اين نكات به شرح زير است:
1. نيت ارزش هر عمل صالحي را چگونگي نيت در آن عمل تعيين مي‌كند: «إنما الأعمال بالنيات1». ارزش و اهميت داشتن نيتي خالص و پاك، كاملاً روشن است. البته نبايد كار به وسواس بكشد و توجه به شبهات انسان را از حفظ آيات نوراني كلام وحي باز ندارد و همين كه توجه داشته باشد، قرآن را جز براي تقرب به درگاه الهي حفظ نمي‌كند، كافي است.
2. انگيزه در حفظ قرآن انگيزه‌هاي مادي، ناتوان‌اند كه انسان را به سرمنزل مقصود برسانند، اما انگيزه‌هاي معنوي مي‌توانند به شخص نيرو و انرژي و روحيه‌اي خستگي‌ناپذير دهند؛ انگيزه‌هايي چون: توجه به فضيلت حفظ و حافظ قران كه در روايات بارها بيان شده است، لذت از انس و الفت هميشگي با كلام خدا و درك مقامات عالي اخروي.

3. عزم و اراده بسيج همه نيروها و توانايي‌ها در تحقق بخشيدن به امري را عزم گويند. داشتن عزمي راسخ و اراده‌اي محكم در رسيدن به مقصود در وادي حفظ قرآن ضروري است.

4. توكل و دعا موفقيت در هر امري منوط به لطف و تفضل الهي است. پس بعد از آنكه فرد عزم خود را جزم كرد، بايد بر خداوند متعال توكل كند: فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَي اللَّهِ آل‌عمران/159. دعا نيز در كسب عنايات خداوندي بسيار مؤثر است. شايسته است هر روز قبل از شروع به امر مقدس حفظ قرآن، دعاهاي مربوط به حفظ (كه در جلد چهارم اصول كافي باب «الدعا في حفظ القرآن» ذكر شده است)، خوانده شود.

5. تمركز حواس در موقع حفظ قرآن، بايد تمام همّ و غمّ حفظ آيات باشد، نه چيز ديگر، و به هيچ چيزي جز آياتي كه دارد حفظ مي‌كند، نينديشد. اين امر ممكن است در ابتدا قدري سخت باشد، اما با تمرين و ممارست و دقت و توجه، به دست خواهد آمد. برخي عوامل ممكن است باعث پراكندگي حواس شود؛ مثل سرما، گرما، گرسنگي، تشنگي، خشم، خوشحالي مفرط، قرار و وعده‌اي كه نزديك است خلف وعده شود، منتظر بودن و ... . در اين حالات شخص به خوبي نمي‌تواند بر روي يك موضوع (حفظ قرآن) تمركز داشته باشد، خصوصاً بعد از فعاليت‌هاي سنگين ذهني كه ناشي از اشتغالات تحصيلي يا علمي است، نبايد سريعاً به حفظ قرآن پرداخت، بلكه بايد كمي استراحت كرد تا سلول‌هاي مغز براي بازيابي قدرت خود فرصت يابند. در محيط هم عواملي مثل سر و صدا، آلودگي هوا و ... مانع تمركز مي‌شود و سالم بودن هوا و داشتن اكسيژن كافي، فعاليت بهتر ذهن و مغز را در پي دارد. خواب كافي هم نقش مؤثري در ايجاد تمركز حواس دارد. هرچند نبايد حفظ را منحصر به زماني خاص كرد ـ يعني انسان بايد از تمام اوقات خود به صورت بهينه براي حفظ استفاده كند ـ با وجود اين صبحگاهان به دليل وجود اكسيژن بيشتر در هوا، استراحت مغز، آرام بودن محيط و نشاط صبحگاهي از بهترين زمان‌هاي حفظ است. اينكه گفتيم نبايد فقط از يك زمان براي حفظ استفاده كرد، به معناي بي‌نظمي در زمان حفظ نيست؛ بلكه به عنوان مثال اگر شخصي بخواهد روزي 2 ساعت براي حفظ اختصاص دهد، بايد آن را به 3 بخش 40 دقيقه‌اي با فاصله‌هاي مناسب در طول شبانه‌روز تقسيم كند؛ مثلاً 40 دقيقه اول صبح، 40 دقيقه نزديك ظهر و 40 دقيقه عصر يا شب. حافظ كوشاي قرآن بايد سعي كند در هيچ شرايطي برنامه روزانه‌اش تعطيل نشود، اما اگر يك روز به هر علتي نتوانست در محيط يا ساعت مناسب به حفظ بپردازد، نبايد كار حفظ را تعطيل كند و از آنچه در اختيار اوست ، كمال استفاده را بنمايد.

6. وضو داشتن وضو در تمامي اوقات مستحب است، خصوصاً در هنگام قرائت و حفظ قرآن از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. وضو يكي از عوامل تمركز حواس است و باطن انسان را نوراني و دل و جان را آماده پذيرش نور قرآن مي‌كند. رو به قبله نشستن در هنگام حفظ هم فضيلت دارد. همچنين نشستن در جهت معين، تمركز ايجاد مي‌كند.

7. برنامه‌ريزي فرد بايد با توجه به ميزان توانايي و آمادگي و همچنين با در نظر داشتن مقدار وقتي كه براي اين كار در اختيار دارد، حد معيني از آيات را مشخص سازد و همه روزه آنها را طبق برنامه زماني مشخص حفظ مي‌كند. البته بايد توجه داشت كه فرصت را انسان به وجود مي‌آورد و نبايد منتظر به وجود آمدن آن شد.

8. رسم‌الخط قرآن قرآني با رسم‌الخط خوانا و چاپ مرغوب را تهيه كرده، دقت كنيد كه زمينه صفحات آن سفيد نباشد؛ زيرا رنگ سفيد بازتاب نور زيادتري را نسبت به ساير رنگ‌ها دارد و به مرور باعث خستگي زودرس چشم مي‌شود. مي‌توانيد قرآني را كه تهيه مي‌كنيد در 2 اندازه باشد: يكي قرآني كوچك كه بتوانيد آن را در بيرون از منزل با خود ببريد، و ديگري قرآني با قطع وزيري كه در منزل از آن استفاده كنيد. البته حتماً بايد نوع رسم‌الخط آنها يكي باشد تا باعث اختلاط آيات و صفحات در ذهن نشود.

9. دوست همراه براي حفظ همراه بودن حداقل 2 نفر با يكديگر در حفظ قرآن باعث ايجاد ثبات و نظم در برنامه مي‌شود و تضمين‌كننده استمرار و تداوم حفظ قرآن است. اين 2 نفر مي‌توانند در طول هفته با برنامه دقيق، آياتي را كه براي حفظ و مرور مشخص شده، براي يكديگر بخوانند.

10. جلسات حفظ قرآن استفاده از اشارات و راهنمايي استاد براي تسريع و تسهيل حفظ قرآن بسيار مناسب و پرفايده است.

11. آشنايي با روخواني قرآن ابتدايي‌ترين شرط حفظ قرآن آشنايي با روخواني و روانخواني است. حفظ ناصحيح آيات، كند حفظ شدن و ... از آسيب‌هاي عدم تسلط بر روانخواني قرآن است.

12. شروع حفظ خوب است سوره‌هاي كوچك جزء 30 محور شروع حفظ قرآن قرار داده شود. مي‌توان اين سوره‌ها را به‌راحتي در نمازهاي واجب و مستحب خواند و لذت حفظ آيات را چشيد. همين طور حفظ بر اساس معاني را كه باعث تسريع در حفظ مي‌شود، مي‌توان محور قرار داد و بدين منظور، از قصص قرآن حفظ را شروع كنيد. البته پراكنده حفظ كردن مطلوب نيست و آنچه گفتيم، براي شروع حفظ بود و نهايتاً پس از كسب آمادگي، بايد از ابتداي قرآن حفظ را ادامه داد.

روش حفظ
پس از بيان مقدمات، به بيان روش حفظ مي‌پردازيم. فرض مي‌كنيم شخصي طبق برنامه‌اي منظم و دقيق، بايد هر روز نيم صفحه حفظ كند. وي ابتدا بايد مقدار معين شده (نيم صفحه) را چندين بار با دقت تمام و همراه با تأني تلاوت كند.
آنان كه با فن قرائت قرآن به روش تحقيق با تجويد و لحن زيبا آشنايي دارند، مي‌توانند كل آيات نيم صفحه را چند بار با دقت و تعمق بر روي تك تك كلمات تلاوت كنند؛ زيرا اين كار علاوه بر آنكه مانع حفظ كردن كلمات و حركات به صورت غلط مي‌شود، باعث آشنايي اجمالي با آيات مورد نظر نيز خواهد شد. از آنجا كه حفظ كردن چيزي نيست، جز دقت و تأمل قابل توجه بر روي تك‌تك كلمات و حروف و استقرار آنها در ذهن، پس براي حفظ هر آيه بايد آن را چندين بار و هر بار با توجه تمام به هر حرف و كلمه موجود در آن تلاوت كرد. تعداد تكرار هر آيه نيز بستگي به قدرت حافظه فرد و نيز سخت يا آسان بودن آيه دارد. بعضي با سه بار خواندن يك آيه متوسط، آن را حفظ مي‌كنند و بعضي نياز به تكرار و تمرين بيشتر دارند.
پس با چند بار خواندن آيه ـ به قصد حفظ كردن و همراه با توجه و تأمل كافي نه فقط خواندن معمولي ـ مقدار زيادي از كلمات آن در ذهن جاي مي‌گيرد، اما هنوز آيه مزبور كاملاً در ذهن جاي نگرفته است.
حال بايد آيه را بدون استفاده از قرآن و با كمك گرفتن از حافظه بخوانيد. احتمالاً در هنگام تلاوت از حفظ، به اشكالاتي برخواهيد خورد كه مي‌توانيد براي رفع آنها به قرآن مراجعه و رفع اشكال كنيد.

بعد از اين مرحله و پس از آنكه آيه به خوبي در حافظه شما جايگزين شد، حداقل 5 بار آيه را از حفظ تلاوت كنيد تا مطمئن شويد كه آن را خوب به خاطر سپرده‌ايد. ملاك و ميزان كسب اعتماد از اينكه آيه را خوب حفظ كرده‌ايد، تلاوت روان و راحت آيه حفظ شده است.
بايد توجه كنيد كه تا آيه‌اي را خوب و كامل و متقن حفظ نكرده‌ايد، هيچ‌گاه سراغ حفظ آيه بعد نرويد. عدم رعايت اين نكته حتماً مشكلاتي را ايجاد خواهد كرد. بعد از اطمينان از حفظ كامل آيه اول، سراغ آيه دوم برويد و آن را هم مثل آيه اول حفظ كنيد. بعد از حفظ مستحكم آيه دوم، يك بار آيه اول را از حفظ بخوانيد تا ببينيد آيا همچنان مي‌توانيد آن را راحت و خوب تلاوت كنيد. اگر به اشكال برخورديد، آن را رفع كرده، سپس آيه اول و دوم را با هم از حفظ تلاوت كنيد. بعد از حفظ آيه سوم، آيه اول، دوم و سوم را با هم از حفظ بخوانيد. با همين روش تمام آيات نيم صفحه را حفظ كنيد. توجه كنيد كه بعد از حفظ هر آيه، برگشتن و خواندن تمام آيات قبلي كه امروز حفظ كرده‌ايد، كمك بسيار بزرگي به برقراري ارتباط و تسلسل بين آيات دارد و باعث مي‌شود شما به راحتي پس از تلاوت هر آيه، آيه بعدي را در ذهن مجسم كنيد.

بعد از اتمام برنامه حفظ، تمام آياتي را كه حفظ كرده‌ايد، يك بار از اول تا آخر بخوانيد. البته اگر به اشكالي برخورديد، آن را رفع كنيد و مطمئن شويد كه كاملاً بر محفوظاتتان مسلط هستيد. حال يك بار آيات را از آخر به اول (برعكس) بخوانيد. اگر توانستيد آيات را به اين ترتيب بخوانيد، نشانه دقت شما در حفظ و نمايانگر استواري محفوظات شماست. يك توضيح هم لازم است و آن اينكه براي حفظ آيات طولاني يا متوسط بايد هرچند كلمه از آيه، مثلاً هر 3 يا 4 كلمه را جدا از قسمت‌هاي ديگر حفظ كرده، سپس هر قسمت را به قسمت‌هاي قبل از آن وصل كنيد تا آيه تمام شود. البته مي‌توانيد پس از حفظ هر قسمت، اول آن را با قسمت قبل از خودش بخوانيد، سپس از ابتداي آيه تا جايي كه حفظ كرده‌ايد، همه را از حفظ بخوانيد. نكته‌اي كه در حفظ كل سوره بهتر است مراعات شود، تقسيم آن سوره به چند دسته آيات و حفظ جداگانه هر دسته و اتصال همه آنها با هم است. البته لازم نيست آيات مربوط به يك دسته را در يك جلسه يا يك روز حفظ كنيد؛ مهم اين است كه در ذهن خودتان از يك سوره چند مجموعه تشكيل دهيد. با اين كار حجم سوره در نظر شما كمتر جلوه مي‌كند و تسلط و احاطه بيشتر بر آن سوره خواهيد داشت؛ مثلاً سوره نبأ را مي‌توان از لحاظ مفهوم به 3 دسته آيات تقسيم كرد: الف) آيات 1 تا 16 در وصف پديده‌هاي طبيعي؛ ب) آيات 17 تا 30 در وصف روز قيامت و وضعيت اهل عذاب؛ ج) آيات 31 تا آخر. هر حافظ هر چه كه بر محفوظاتش افزوده شود، خودش به روش‌هاي نو و تازه‌اي برمي‌خورد كه بر اساس تجربه‌هاي شخصي به دست مي‌آيد و مي‌تواند از آنها بهره‌مند شود؛ لذا روشي كه بيان شد، مي‌تواند براي شروع كار باشد. روش مرور آيات مهم‌تر از حفظ آيات، نگه‌داري آيات حفظ شده در گنجينه ذهن است تا در طول زمان دچار فراموشي نشود. اين امر نياز به تكرار آيات حفظ شده بر اساس برنامه‌اي خاص دارد. در هنگامي كه محفوظات حجم كمي دارند، همه آنها را مي‌توان در هر روز مرور كرد، اما همين كه محفوظات زياد شد، نياز به برنامه خاصي است تا در يك دوره زماني (مثلاً يك هفته) تمام محفوظات دوره شود و كيفيت محفوظات، هميشه در سطح خوبي باشد. اما اينكه هر روز چه مقدار را مرور كنيم، بستگي به استعداد و توانايي افراد دارد. ممكن است كسي با اندك تمرين و ممارستي هميشه آمادگي پاسخگويي محفوظاتش را داشته باشد و كسي نيازمند تمرين بيشتري باشد.
به ياد داشته باشيد هر روز قبل از شروع حفظ جديد، آنچه را روز گذشته حفظ كرده‌ايد، حتماً مرور كنيد.

بهترين روش مرور آيات:

خواندن محفوظات با تكيه بر حافظه و بدون استفاده از قرآن، بهترين روش مرور است. اگر هم به اشكالي برخورديد، كمي تأمل كنيد و در صورت به ياد نياوردن، به قرآن مراجعه كرده، سپس مورد اشكال را چند بار تكرار كنيد تا خوب در حافظه جاي بگيرد. هنگام مرور هم فقط آيات را از ذهن نگذرانيد، بلكه حتماً با صداي متوسط آيات را بخوانيد. در اين قسمت مي‌توانيد از همراه حفظ كه در مقدمات حفظ درباره‌اش سخن گفتيم، بهره‌مند شويد. محفوظاتتان را براي او بخوانيد تا اگر اشكالي دارد، او رفع كند و او هم محفوظاتش را براي شما بخواند. اگر احساس مي‌كنيم حافظه شما آمادگي تلاوت را ندارد، گاهي مي‌توانيد آيات را از روي قرآن مرور كنيد، يا نوار ترتيل را گوش دهيد و با شخص ترتيل‌خوان (مرتل) همخواني كنيد، يا آيات را از ذهن بگذرانيد.
البته اين روش، موقت است و روش اصلي همان است كه انسان با تكيه بر حافظه و بدون كمك گرفتن از نوشته قرآن يا صداي ترتيل مرتل، قرآن را مرور كند. بدين جهت، كساني كه هميشه از اين روش موقت استفاده مي‌كنند، كار صحيحي انجام نمي‌دهند؛ زيرا اولاً، با اين كار حافظه‌شان تنبل و ضعيف مي‌شود. ثانياً، خيلي دير به نتيجه مطلوب مي‌رسند و وقت بيشتري را براي دستيابي به تسلط مطلوب بايد بگذارند. ثالثاً، محفوظاتشان از استحكام چنداني برخوردار نيست.
در روش مرور مستقيم، حافظه مجبور به فعاليت بيشتر است و لذا قوي‌تر و مسلط‌تر بر محفوظات مي‌شود، اما در روش استماع نوار حافظه آنچه را مي‌شنود، مرور مي‌كند و بر اثر استماع زياد، حفظ سطحي حاصل مي‌شود كه بسيار شكننده و ضعيف است. براي حفظ شماره آيه مي‌توان همراه حفظ هر آيه، شماره آن را نيز به خاطر سپرد، به اين گونه كه وقتي آيه را به منظور حفظ كردن مي‌خوانيد و تكرار مي‌كنيد، شماره آيه را نيز در ذهن مرور و تكرار كنيد. حفظ شماره آيه هر چند زحمت بيشتري دارد، اما داراي فوايد زيادي است. يكي از فوايدش آن است كه گاهي اگر آيه را فراموش كنيد، با يادآوري شماره آيه، خود آيه هم در ذهن حاضر مي‌شود. اما حفظ شماره صفحات لزومي ندارد. در حفظ آيات مشابه نيز با زياد شدن محفوظات تشابه بين آنها باعث به خطا افتادن حافظ مي‌شود. از اين رو، براي حفظ اين آيات مي‌توانيد رموزي هرچند بي‌معنا قرار دهيد؛ مثلاً در پايان 3 آيه متوالي آيات 176 تا 178 سوره آل‌عمران، سه جمله شبيه به هم وجود دارد كه فقط در يك كلمه اختلاف دارند: وَلَهُمْ عَذَابٌ عظِيمٌ (176) وَلَهُمْ عَذَابٌ ألِيمٌ (177) وَلَهُمْ عَذَابٌ مهِينٌ (178). هنگام حفظ اين سه آيه اگر كلمه عام را كه از سه حرف اول سه كلمه آخر اين آيات به دست مي‌آيد، به ذهن بسپاريم، هيچ‌گاه ترتيب آنها را فراموش نمي‌كنيم. با رمزگذاري يا دريافتن وجوه فرق آيات و كلمات مشابه، به راحتي مي‌توان آنها را در حافظه تشخيص داد و هيچ‌گاه دچار سردرگمي نشد2.

پي‌نوشت
1. التهذيب، ج1، ص13.
2. برگرفته از كتاب چگونه قرآن را حفظ كنيم؟، شهريار پرهيزكار.
منبع: نسيم وحي شماره ششم.

 

سيماي حافظان نور

سيماي حافظان نور
​

حـدود هـفـتـاد تن و در جنگ يمامه ((28))3
​

نيز همين تعداد حافظ قرآن به شهادت رسيدند ((29))3
نام گروهى از حافظان صدر اسلام چنين است : الف ) حافظان مهاجر على (ع )
ابوبكر
عمر
عثمان
طلحة بن
عبيداللّه
سعد بن ابى وقاص
عبداللّه بن مسعود
حذيفة بن يمان
سالم مولى ابى حذيفه
ابوهريره
عبداللّه بن سائب
عبداللّه بن عباس
عبداللّه بن عمر
عبداللّه بـن عـمـرو بـن عـاص
عبداللّه بن
زبير
تميم بن اوس
عقبة بن عامر
عمرو بن عاص و ابوموسى اشعرى .
ب ) حافظان انصار ابـى بن كعب
معاذ بن جبل
ابوحليم معاذ
زيد بن ثابت
سعدبن عبيد
مجمع بن جارية
انس بن مـالـك
ابوزيد بن قيس بن السكن
عبادة بن صامت
ابوايوب
ابوالدرداء
فضالة بن عبيد و مسلمة
بن مخلد.
ج ) حافظان زن عائشه
حفصه
ام سلمة و ام ورقه .
د) حافظان مشهور عصر نبوى على (ع )
ابى بن كعب
ابوالدرداء
معاذبن جبل

 

پاسخ : سيماي حافظان نور

زيدبن ثابت
عبداللّه بن
مسعود
عثمان و ابوموسى اشـعـرى در شـمـار حـافـظـان مـشهور روزگار رسول خدا(ع ) جاى داشتند.
((30))3
شاعرى نام گروهى از حافظان زمان پيامبر(ص ) را اين گونه به شعر در آورده است : لقد حفظ القرآن فى عهد
احمد على و عثمان و زيد بن ثابت ابى
ابو زيد
معاذ و خالد تميم
ابو الدرداء و ابن لصامت ((31))3
نا گفته پيداست كه در اين بخش تنها نام هاى حافظان كل قرآن مجيد ثبت شده است
زيرا در آن عصر شمار
كسانى كه سوره يا آياتى از قرآن را به خاطر نسپرده باشند
بسيار اندك بود.
((32))3
قدرت حافظه ى عرب 3
حـافـظـه ى قوى و حفظ سريع مطالب
نعمتى الاهى است كه عرب عصر جاهليت از آن برخوردار بود.
عرب آن روزگار در تيزهوشى
حافظه
صفاى طبع و سرعت انتقال ضرب المثل بود
زيراآنان بـه شـعـر وقـبيله
ى خود عشق مى ورزيدند و قصيده هاى بلند وسلسله نسب هاى طولانى خود را حـفـظ مـى كـردنـد.
سـرعت حفظ وقدرت ذهن از ويژگى هاى بارز آنان شمرده مى شد.
روايات تـاريـخى وحتى افسانه هاى بازمانده از آن روزگار نيز بر اين امر تاكيد دارد
براى نمونه در
تفسير نـوين چنين مى خوانيم : اصمعى قصيده ى صد بيتى رابا يك بار شنيدن به خاطر مى سپرد.
پسرش نـاگزير بود دو بار بشنود وغلامش سه بار.
وقتى شاعرى براى دريافت جائزه نزد خليفه قصيده يى مـى خـوانـد
اصـمعى مى گفت : قصيده از آن ديگرى است
ومن آن را به خاطر سپرده ام .
آن گاه تـمـامـى آن را مـى خواند و مى گفت :پسرم نيز حفظ كرده است .
پسر كه دوبار شعر را شنيده بود
بـى درنـگ مـى خـواند.
سپس اصمعى مى گفت : غلامم نيز آن را مى داند.
آن گاه اونيز
قصيده را مى خواند و شاعر بى چاره سرگردان
تهيدست وشرمسار باز مى گشت .
((33))3
از اين شگفت انگيزتر داستان مردى ژنده پوش است كه در بارگاه عمر بن عبدالعزيز به بزم شاعران گـام
نـهـاد.

 

پاسخ : سيماي حافظان نور

گفت : شايد من نيز از شعر آگاه باشم .
گفتند: پس بخوان .
او تمام انواع شعر را شمرد و پرسيد: از كدام نوع بخوانم ؟ گفتند: قصيده .
ژنده پوش همه ى انـواع قـصيده را نام برد
يكى را برگزيدند.
پرسيد:قافيه اش كدام حرف باشد؟ قافيه ى دشوارتر را نـام بردند.
او لب گشادو تا واپسين دقايق مجلس از آن نوع قصيده با قافيه ى مورد نظر خواند.
در پايان گفت : تا هر وقت حاضر به شنيدن باشيد
خواهم خواند.
((34))3
از آن جا كه داستان ها و افسانه ها روحيه
صفات و جريان هاى موجود در اقوام را منعكس مى سازد
ايـن دو
نـمـونـه مـى تـواند از اهميت حافظه و وجود حافظه هاى نيرومند نزد اعراب پرده بردارد.
سـرعـت حـفظ و قدرت حافظه در عرب چنان بود كه مى گويند: سينه هاشان انجيل هايشان بود
ذهـن هاشان دفتر
نسب و تاريخ و حافظه شان ديوان شعر و افتخارات .
قرآن با نيروى بيانش آنان را شـگـفت زده ساخت .
آن ها در برابر آيات الاهى حيران شده
سرانجام دل را از غيركندند و به قرآن پيوستند.
((35))3
عوامل گسترش حفظ در صدر اسلام3
در مـيان كتب آسمانى
قرآن مجيد ويژگى هايى دارد كه سبب توجه خاص مسلمانان شده است .
حـفـظ و بـه خـاطـر سـپـردن ازجـلـوه هـاى ايـن تـوجه به شمار مى آيد.
اين سنت تنها به قرآن اخـتـصـاص دارد.
پـيشينيان تورات و انجيل را از رو مى خواندند و جزپيامبران شان
كسى آن را به خاطر نمى سپرد.
مسلمانان چنان بدين امراهتمام مى ورزيدند كه صحابه گاه بر سر وجود يا عدم يـك حرف بايكديگر درگير مى
شدند.
برخى از عوامل گسترش اين امر در ميان مسلمانان عبارت است از: 1 - بلاغت و فصاحت قرآن هـيـچ مـلتى به
اندازه ى عرب عصر بعثت شيفته ى سخن نبود و به آن عنايت نداشت .
نامى كه اين قـوم بـراى خـود بـرگزيد
نشان دهنده ى اين توجه و اهميت است .
آنان خود را عرب و ديگران را عجم مى خواندند.
اين بدان معنا است كه در باور آن ها تنها اين قوم خاص مى توانست مقاصد خود را شيوا و روشن بيان كند.
مردم اين منطقه ى جغرافيايى شعرها و سخنرانى ها را حفظ مى كردند.
كـتـاب خـدا
از نـظـر فصاحت و بلاغت و به كارگيرى الفاظ كلمات و تركيبات جملات
آن ها را شـگـفت زده
ساخت و جذب كرد.

 

پاسخ : سيماي حافظان نور

حتى كافران بدان دل بستند و به عنوان متنى در خور ستايش به حفظ آن پرداختند.
((36))3
2 - مضمون زندگى بخش آيات الاهى قرآن مجيد كتاب زندگى است .
اصول و معارف و احكام الاهيى كه سعادت بشر را تامين و تضمين مى كند
در اين كتاب بيان شده است .
خداوند مى فرمايد: [ان هذالقرءان يهدى للتى هى اقوم .
] ((37))3
به درستى اين قرآن [شما را] به سوى آنچه استواراست
راهنمايى مى كند.
[و نزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شى ء.
] ((38))3
و فرو فرستاديم بر تو اين كتاب را كه بيان كننده وروشن گر همه چيز است .
مـحـتـواى ارزش مند آيات الاهى
مردم را بر آن داشت در زندگى فردى و اجتماعى به آن توجه كنند و به حفظ
آن اهتمام ورزند.
3 - اهتمام پيامبر به [حفظ] يـكـى از عـوامل مهم گسترش حفظ قرآن درصدر اسلام
تمايل فراوان نبى اكرم (ص
) به آن بوده اسـت .
بـى تـرديـد وقـتى امرى مورداهتمام و تشويق مكرر پيشواى جامعه قرار مى گيرد
در بين مردم رواج مى
يابد و به خوبى ازآن استقبال مى شود.
پـيـامبر اسلام (ص ) به قرآن اهتمام مى ورزيد.
او نخستين حافظقرآن بود.
ومردم را نيز به تلاوت و حـفـظ آيـات الاهـى تـشويق مى كرد.
ابن مسعود مى گويد: نبى اكرم (ص ) به من فرمود: از قرآن برايم بخوان .
! گفتم : قرآن بر شما نازل شده
من بخوانم ؟! فرمود: آرى
دوست دارم قرآن را از ديگرى نيز بشنوم .
من سوره ى نساء را آغاز كردم و تا آيه ى چهل و يك خواندم .
اشك از چشمان حضرت جارى شد و فرمود: براى من كافى است .
((39))3
مسلمانان - كه رسول خدا(ص ) را بسيار دوست داشتند و براى خشنودى وى از جان و مال خويش مى گذشتند - ((40))3
مسئله ى حفظقرآن را جدى گرفتند و در راس برنامه هاى خود قرار دادند.
4 - جايگاه والاى حافظان3
حافظان قرآن در صدر اسلام از جايگاهى ويژه برخودار بودند.
بزرگان دين و مردم آن ها را احترام و تـشـويـق مـى كردند و به پست هاى كليدى و ارزش مند مى گماردند.
مالك بن انس مى گويد: كسى كه سوره ى بقره و آل عمران را به خاطر سپرده بود
در نظر ما بزرگ مى نمود.
((41))3
مولوى در اين زمينه چنين سروده است : ربع قرآن هر كه را محفوظ بود جد فينا از صحابه مى شنود 5 - پاداش
اخروى3
پـاداش و ثواب هايى كه براى حافظان قرآن در نظر گرفته شده است نيز در گسترش حفظ آيات الاهى بسيار

 

پاسخ : سيماي حافظان نور

مؤثر بود.
اين مطلب درفصل بعد به تفصيل بررسى مى شود.
بخش دوم :جايگاه حفظ قرآن3
آن كـه اسـلام را بـپـذيـرد
فرمانبردار باشد و قرآن راقرائت و حفظ كند
هر سال دويست دينار از بـيـت
الـمـال بهره مند مى شود
و اگر در دنيا به طور كامل به اوداده نشود
روز قيامت - كه نياز بيش ترى
دارد-دريافت خواهد كرد.
امام على (ع ) اهميت 3
ويژگى هاى قرآن و سفارش هاى پيوسته ى پيامبر اسلام (ص )درباره ى آن سبب شد تا اين كتاب در سرتاسر زندگى
مردم راه يابد وهمه چيز مسلمانان گردد
به ويژه آن كه مؤمنان آن روزگار جز قـرآن كـتـابى نداشتند و
تلاوت
حفظ
تعليم و تعلم به آن اختصاص داشت .
حفظ قرآن همواره
به عـنـوان يك سنت و عبادت بزرگ
در ميان مسلمانان مطرح بود و حتى پس از پديد آمدن
صنعت چـاپ نـيـزمـوقعيت خود را حفظ كرد.
اين امر در پرتو جايگاه والاى قرآن و حفظآن تحقق يافت
جايگاهى كه مى توان آن را در ابعاد مختلف زير
موردبررسى قرار داد.
قرآن3
قـرآن دربـاره ى بـه خـاطـر سـپـارى كتاب خدا تنها دريك جا سخن به ميان آورده است .
آنجاكه مى فرمايد: [و اذكرن مايتلى فى بيوتكن من آيات اللّه و الحكمة ان اللّه كان لطيفا خبيرا.
] ((42))3
حـكـمت و آيات الاهى را كه در خانه هاى شما تلاوت مى شود
به خاطر بسپاريد.
[ بدانيدكه ] همانا خداوندمهربان و از همه آگاه است .
[ذكـر] درايـن آيـه در قـبـال نـسيان (فراموشى ) به معناى حفظ و به خاطر سپردن است .
((43))3
خـداونـد مـتـعـال در ايـن آيـه و آيـات قبل وظايفى را براى زنان پيامبراسلام (ص ) معين ساخته اسـت .
آخـريـن وظـيـفـه درايـن آيه بيان شده است .
به آنان سفارش مى كند هرچه از كلام الاهى درخانه هايتان نازل مى شود
به خاطر بسپاريد و آن ها را در
زندگى خويش به كار ببنديد.
ايـن آيـه در واقع ارزش حفظ قرآن را براى مسلمانان گوشزدمى نمايد.
مخاطبان آيه
زنان رسول خـدايـنـد امـا از آن جـا كـه اسـاس شـريـعـت بـر حـفظ قرآن و سنت پيامبر
گرامى (ص ) است

 

پاسخ : سيماي حافظان نور

مى توان گفت : در واقع مخاطب آيه گروهى خاص نيست و همه ى مسلمانان در تمسك به قرآن و سنت
و حفظ آن شريكند.
احاديث 3
مـعـصـومـان (ع ) در ايـن بـاره سخنان بسيار دارند و در موارد مختلف به فراخور آگاهى و ايمان
مـخاطبان شان به آن اشاره كرده اند.
گفتارپيشوايان دين نشان مى دهد حفظ قرآن چنان اهميت دارد كـه بسيارى از مقام هاى معنوى جز به يارى آن
به دست نمى آيد.
بخشى از اين مقام ها عبارت است از: 1 - هم نشينى با فرشتگان3
امام صادق (ع ) مى فرمايد: [الحافظ للقرءان العامل به مع السفرة الكرام البررة .
] ((44))3
حافظ قرآنى كه به آن عمل كند
با فرشتگان پيغام برونيك رفتار هم نشين خواهد شد.
گروهى اين روايت را ذيل آيه ى [باءيدى سفرة .
كرام بررة .
] ((45))3
ذكر كرده اند و معتقدند مراد از[سفرة ] (سفيران ) حافظان
قاريان
كاتبان قرآن و دانشمندانى است كه در
هر عصرى آيات خداوند را ازدستبرد شياطين محفوظ مى دارند.
((46))3
ايـن تـفـسـير درست نمى نمايد
زيرا خداوند مى فرمايد: آيات الاهى به دست [سفيران نيك رفتار] سپرده
شده است و روايت نشان مى دهد كه حافظان هم نشين سفيرانند نه خود آن ها.
سـخـن امام صادق (ع ) بر همراهى و هم نشينى حافظان و مفسران با سفيران گواهى مى دهد.
بى تـرديـد وقتى دانشمندان و حافظان قرآن كارى شبيه فرشتگان و حاملان وحى انجام مى دهند
با آن ها در
يك جايگاه و رتبه قرار مى گيرند.
2 - در شمار بزرگان امت جاى گرفتن3
امام صادق (ع ) مى فرمايد: [اشراف امتى حملة القرءآن و اءصحاب الليل .
] ((47))3
بزرگان امت من
قاريان و حافظان ((48))3
و شب زنده دارانند.
3 - ايمنى از عذاب الاهى3
امير مؤمنان (ع ) مى فرمايد: [اقرؤواالقرآن و استظهروه فان اللّه تعالى لا يعذب قلبا وعى القرآن .
] ((49))3
قـرآن تـلاوت كـنـيـد وآن را به خاطرسپاريد
زيرا خداوندمتعال دلى كه قرآن در آن باشد عذاب نمى كند.
حـفـظ قـرآن مـجيد و انس با آن
انسان را در مسير عمل به وحى وبهره جستن از معارف آن قرار مى دهد و در
نتيجه از آتش دوزخ مصون مى دارد.
پيامبراكرم (ص ) مى فرمايد: [لوكان القرآن فى اهاب ما مسته النار.

 

پاسخ : سيماي حافظان نور

گر قرآن در پوستى باشد
آتش بدان نخواهد رسيد.
4 - آبادى قلب 3
رسول خدا(ص ) مى فرمايد: [ان الذى ليس فى جوفه شيى ء من القرآن كالبيت الخراب .
] ((51))3
كسى كه در درونش چيزى [ سوره ياآيه يى ] از قرآن نباشد
مانند خانه ى ويران است .
((52))3
چـنـان كـه خـانه ى ويران نزد مردم ارزش ندارد
دل تهى از آيات الاهى نيز نزد خداوند بى ارزش اسـت .
اسـاس شـرافت و ارزش انسان هاتقوا و انس با قرآن است .
روح مانند بدن به غذا نياز دارد و غذاى آن قرآن و معارف الاهى است .
دلى كه از كلام وحى بى بهره باشد
مرده و چون خانه ى ويران است .
5 - مشمول آمرزش الاهى3
رسول خدا(ص ) فرمود: [من قرء القرآن عن حفظه ثم ظن ان اللّه تعالى لا يغفره فهو ممن استهزء بايات اللّه
.
] ((53))3
كـسـى كـه قرآن را از حفظ بخواند و گمان كند خداى تعالى او را نمى آمرزد
در شمار كسانى كه آيات الاهى
رابه تمسخر گرفته اند
جاى دارد.
6 - پاداش مضاعف 3
امام صادق (ع ) فرمود: [ان الذى يعالج القرآن و يحفظه بمشقة منه و قلة حفظ له اجران .
] ((54))3
هـركـس در فـراگـيرى قرآن بكوشد و به سبب كمى حافظه آن را به سختى حفظ كند دو پاداش دارد.
[ پاداشى براى حفظ آن و پاداشى براى تحمل سختى آن ] 7 - پذيرفته شدن شفاعت 3
رسول خدا(ص ) فرمود: [من قرءالقرآن حتى يستظهره و يحفظه ادخله اللّه الجنة و شفعه فى عشرة من اءهل بيته
كلهم قد وجبت لهم النار.
] ((55))3
هـركه [ آن قدر ] قرآن بخواند تا حفظ شود
خداوند او رابه بهشت داخل خواهد كرد و شفاعتش را درباره ى ده
تن از خانواده اش - كه آتش بر آن ها واجب شده
مى پذيرد.
آرى
قـرآن در حـق مـؤمنان شفاعت مى كند و آنان را به بهشت رهنمون مى شود
((56))3
حافظ و حـامـل قرآن نيز چون قرآن توان شفاعت دارد.
البته شفاعت حافظان با قرآن تفاوت دارد.
شفاعت قـرآن فـراگـيراست
ولى شفاعت حافظ قرآن محدود بوده

 

پاسخ : سيماي حافظان نور

تنها درباره ى خانواده اش و آن هم به
تعداد انگشتان دست پذيرفته مى شود.
8 - بالاترين درجات بهشت 3
رسول خدا(ص ) فرمود: [عدد درج الجنة عدد آى القرآن فاذا دخل صاحب القرآن الجنة قيل له :ارقا و اقرء لكل
آية درجة فلا تكون فوق حافظ القرآن درجة .
] ((57))3
درجـات بـهـشـت بـه تـعـدد آيـه هـاى قـرآن است .
چون صاحب قرآن داخل بهشت شود
به وى مـى گـويندبخوان وبالا رو كه هر آيه يى رادرجه يى است .
پس برتر ازدرجه ى حافظ قرآن درجه يى نيست .
9 - دريافت پاداش انبيا3
رسول خدا(ص ) فرمود: [يـا سـلـمـان ...
ان اكرم العباد الى اللّه بعد الا نبياء
العلماء ثم حملة القرآن
يخرجون من الدنيا كما يخرج الا
نبياء و يحشرون من قبورهم مع الا نبياء و يمرون على الصراط مع الا نبياء و ياءخذون ثواب الا نبياء.
] اى سـلـمـان
...
هـمانا بعد از انبيا بهترين بندگان نزدخداوند عالمانند و سپس قاريان و حافظان قـرآن .
آنـان هـمانند انبيا از دنيا مى روند
همراه آنان ازگورهابرانگيخته مى شوند
در كنار آنان از صراط مى
گذرند وپاداش آن ها را [ از خداوند ] دريافت مى كنند.
((58))3
سيره3
قاريان و حافظان قرآن نزد پيامبراسلام (ص ) و اميرمؤمنان (ع )جايگاهى والا داشتند و مورد احترام و
تـشويق مادى و معنوى آن بزرگان قرار مى گرفتند.
بخشى از سيره ى آنان دراين زمينه چنين است : 1 - بخشش مجازات حافظان3
در روزگار پيامبر(ص ) وعلى (ع )
دانستن فنون قرائت و حفظقرآن به تخفيف مجازات يا بخشش آن مـى
انـجـامـيـد
براى مثال مردى نزد على (ع ) آمد وبه دزدى اعتراف كرد.
حضرت پرسيد: آيا چيزى ازقرآن مى دانى ؟ پاسخ داد: آرى
سوره ى بقره را به خاطر سپرده ام .
حضرت فرمود: در مقابل اين سوره دستت رابه خودت بخشيدم و قطع نمى كنم .
اشعث ((59))3
گفت : اى امير مؤمنان
آيا حد الاهى را تعطيل مى كنى ؟! حـضـرت فـرمـود: تو چه مى دانى
اگر شاهدان بر
جرم گواهى دهند
امام حق بخشش و تعطيل حـدود الاهـى نـدارد
امـا ايـن فـرد بـه زيان خويش اعتراف