پارسه یا تخت جمشید نام یکی از شهرهای باستانی ایران است که سالیان سال پایتخت مجلل و تشریفاتی امپراتوری ایران در زمان هخامنشیان بودهاست.بیتردید بنای تخت جمشید یکی از باشکوه ترین ،عظیم ترین وزیباترین مجموعه های تاریخی ایران وجهانمحسوب می شود .عملیات ساختمانی این بنای مجلل توسط داریوش اول (۵۵۲ ـ ۴۸۶ ق . م )یکی از پادشاهان مقتدر سلسله هخامنشی درسال ۵۱۸ ق .م آغاز شد .داریوش قصد داشت به این وسیله پایتختی در موطن اصلی خویش بسازد که نظیرش تاآن تاریخ ساخته نشده بود. به همین دلیل جلگه وسیع مرودشت راکه درمرکز خاک پارس واقع شده ودارای پیشینه تاریخی بس کهن بود انتخاب کرد و بر دامنه کوه صخرهای رحمت که از نظر وی مکانی مقدس بود بنای تخت جمشید را بنیان گذارد. کار ساختمانی تخت جمشید در طول حکومت پسر او،خشایار شاه اول ( ۴۸۶ ـ ۴۶۵ ق .م ) ونوهاش اردشیر اول ( ۴۶۵ ـ ۴۲۵ ق . م ) ادامه یافت و بدین ترتیب ساخت بنا نزدیک به ۱۲۰ سال به طول انجامید .تخت جمشید مرکز برگزاری مراسم آیینی و جشنهای با شکوه مخصوصا نوروز بوده است. در اولین روز سال نو گروههای زیادی از ملل گوناگون اعم از یونانیان و مصریان تا بابلیان و هندیها با هدایایی مانند ظروف ساخته شده از لاجورد، انواع جامهای زرین و حیوانات گوناگون در تخت جمشید جمع میشدند و هدایای خود را به شاه تقدیم میکردند.تا اینکه درپی حمله اسکندر مقدونی به ایران درسال ۳۳۰ قبل ازمیلاد بدست وی طعمه حریق شد وازآن پس متروک گردید . در حال حاضر آثار این بنای تاریخی در ۶۰ کیلومتری جنوب شیراز مرکز استان فارس واقع شده است . تخت جمشید یکی از مهممترین آثار قبل از اسلام درایران است که به ثبت سازمان یونسکو رسیده است. پلکان های ورودی و دروازه ملل ورودی سکو، دو پلکان است که روبروی یکدیگر و در بخش شمال غربی مجموعه قرار دارند. این پلکانها از هر طرف ۱۱۱ پلهٔ پهن و کوتاه(به ارتفاع۱۰ سانتیمتر) دارند. بر خلاف عقیده بسیاری از مورخین که مدعی بودند ارتفاع کم پلهها به خاطر این بوده که اسبها نیز بتوانند از پلهها بالا بروند، پلهها را کوتاهتر از معمول ساختهاند تا راحتی و ابهت میهمانان (که تصاویرشان با لباسهای فاخر و بلند بر دیوارهای پارسه نقش بسته) هنگام بالا رفتن حفظ شود. بالای پلکانها، بنای ورودی تخت جمشید، «دروازه بزرگ» یا «دروازهٔ خشایارشا» یا دروازه ملل، قرار گرفتهاست. ارتفاع این بنا ۱۰ متر است. این بنا یک ورودی اصلی و دو خروجی داشتهاست که امروزه بقایای دروازههای آن برجاست. بر دروازهٔ غربی و شرقی طرح مردان بالدار و بر و طرح دو گاو سنگی با سر انسانی حجاری شده است. این دروازهها در قسمت فوقانی با شش کتیبهٔ میخی تزیین یافتهاند. این کتیبهها پس از ذکر نام اهورامزدا به اختصار بیان میکند که: «هر چه بدیده زیباست، به خواست اورمزد انجام پذیرفتهاست.» دو دروازه خروجی یکی رو به جنوب و دیگری رو به شرق قرار دارند و دروازه جنوبی رو به کاخ آپادانا، یا کاخ بزرگ بار، دارد. پلکان کاخ آپادانا کاخ آپادانا در شمال و شرق دارای دو مجموعه پلکان است. پلکانهای شرقی این کاخ که از دو پلکان - یکی رو به شمال و یکی رو به جنوب - تشکیل شدهاند، نقوش حجاریشدهای را در دیوار کنارهٔ خود دارند. پلکان رو به شمال نقشهایی از فرماندهان عالیرتبهٔ نظامی مادی و پارسی دارد در حالی که گلهای نیلوفر آبی را در دست دارند، حجاری شدهاست. در جلوی فرماندهان نظامی افراد گارد جاویدان در حال ادای احترام دیده میشوند. در ردیف فوقانی همین دیواره، نقش افرادی در حالی که هدایایی به همراه دارند و به کاخ نزدیک میشوند، دیده میشود. کاخ آپادانا کاخ آپادانا از قدیمیترین کاخهای پارسه است. این کاخ که به فرمان داریوش بزرگ بنا شدهاست، برای برگزاری جشنهای نوروزی و پذیرش نمایندگان کشورهای وابسته به حضور پادشاه استفاده میشدهاست. این کاخ توسط پلکانی در قسمت جنوب غربی آن به «کاخ تچرا» یا «کاخ آینه» ارتباط مییابد. کاخ آپادانا از ۷۲ ستون تشکیل شدهاست که در حال حاضر ۱۴ ستون آن پابرجاست ته ستونهای ایوان کاخ گرد ولی ته ستونهای داخل کاخ مربع شکل میباشد کاخ تچر یا کاخ آینه تچر یا تچرا به معنای خانه زمستانی میباشد.این کاخ نیز به فرمان داریوش کبیر بنا شده و کاخ اختصاصی وی بودهاست. روی کتیبهای آمده : «من داریوش این تچر را ساختم.» این کاخ یک موزه خط به شمار میرود.کتیبه های از پارسی باستان، خطوط پهلوی و بالای ستونها از نمای جلوییهای مصری استفاده شدهاست. قسمت اصلی کاخ توسط داریوش بزرگ و ایوان و پلکان سنگی جنوبی توسط خشایارشا و پلکان سنگی غربی توسط اردشیر دوم بنا شدهاست.به دلیل اینکه سنگ های این بنا بسیار صیقلی هستند به آن کاخ آینه هم گفته می شود. کاخ هدیش این کاخ که کاخ خصوصی خشایارشا بودهاست در مرتفعترین قسمت صفهٔ پارسه قرار دارد. این کاخ از طریق دو مجموعه پلکان به کاخ ملکه ارتباط دارد. احتمال میرود آتش سوزی از این مکان شروع شده باشد به خاطر نفرتی که آتنیها از خشایارشا به دلیل به آتش کشیده شدن آتن به دست وی داشتند. رنگ زرد سنگها نشان دهنده تمام شدن آب درون سنگها به خاطر حرارت است. به دلیل ویرانی شدید اطلاعات زیادی در مورد این کاخ در دسترس نیست خیلیها از اینجا به عنوان کاخ مرموز نام بردهاند. هدیش به معنای جای بلند میباشد و چون نام زن دوم خشایارشا هدیش بودهاست نام کاخ خود را هدیش میگذارد این کاخ در جنوبیترین قسمت صفه قرار دارد و قسمتهای زیادی از کف از خود کوه میباشد کاخ صد ستون تالار مركزی این كاخ از صد ستون سنگی در 10 ردیف تشكیل شده و همین امر موجب شد كه آن را كاخ صد ستون بنامند. ارتفاع این ستون ها 14 متر بود. كاخ صد ستون از نظر وسعت دومین كاخ تخت جمشید است . کاخ شورا به این مکان کاخ شورا یا تالار مرکزی میگویند. احتمالاً شاه در اینجا با بزرگان به بحث و مشورت میپرداختهاست. با توجه به نقوش حجاری شده، از یکی از دروازهها شاه وارد میشده و از دو دروازه دیگر خارج میشدهاست. به این دلیل به این جا کاخ شورا میگویند که در اینجا دوسر ستون انسان وجود داشته که جاهای دیگری نیست و سر انسان سمبل تفکر است.
