( صنعت هاي ادبي )

همچنان كه قبلا در معرفي علوم ادبيات گفته شد ، بررسي زيبايي هاي ادبي مربوط به فن يا علم بديع است . هر زيبايي ادبقي را يك صنعت مي نامند . كهاگر به شكل ظاهري كلمات و يا آهنگ آن ها مربوط شود ، صنعت لفظي نام دارد و اگر به معني لغات يا جمله ها وابسته باشد ، صنعت معنوي است .



صنايع لفظي



1 - سجع يا تسجيع : همان طور كه از نامش بيداست تسجيع يعني ، به كار بردن سجع در كلام . سجع مخصوص نثر است .



سجع متوازي : در اين سجع دو كلمه سجع ،‌ در تعداد حروف و آهنگ و حرف روي يكسان است .



سجع مطرف : دو كلمه سجع در حرف روي يكسان باشند . ولي آةنگ و تعدادشان دقيقا يكسان نيست . كار و شكار



سجع متوازن : يعني دو كلمه سجع فقط در آهنگ يكسان باشند ؛ نه تعداد حروفشان يكسان باشد : كار و مال



2 - تضمين : يعني ، ضمن اشعار خود بيت يا ابياتي از شعر ديگران را بگنجانند. 3 – جناس : يعني به كار بردن دو كلمه در كلام كه از جهت شكل ظاهري يكسان و يا از جهاتي يكسان باشند . اما از نظر معني ، مختلف باشد ؛ مثلا اگر بگوييم : قصه ي شيرين ِ شيرين را خوانده ام .



انواع جناس:



جناس تام يا كامل : دو كلمه در شكل املايي و تلفظ كاملا يكسان است و در معني مختلف اند .

بهرام كه گور مي گرفتي همه عمر ديدي كه چگونه گور ، بهرام گرفت



جناس ناقص : دو كلمه از لحاظ شكل املايي يكسان اما در تلفظ مختلف هستند .

ابلهي ديد اشتري به چًرا گفت : نقشت همه كژ است ؛ چرا؟



جناس خط : يعني شكل دو كلمه مورد نظر در جمله يا بيت ، غير از نقطه هايش يكسان است .

اي زبر دست زير دست آزار گرم تا كي بماند اين بازار



جناس لفظي : آن است كه دو كلمه در تلفظ يكسان اما از لحاظ شكل املايي متفاوت است :

از اين انديشه ناصواب در گذر و همت بر اكتساب ثواب مقصورند .



جناس مركب : چنان است كه از دو كلمه مورد نظر يكي ساده باشد و ديگري مركب ؛ يعني يكي از آن ها يك كلمه باشد و ديگري ، تركيبي از دو كلمه يا بيشتر باشد :

خواجه مي بندارد كه روزي ، ‌ده دهد اين نميداند كه روزي ده دهد



جناس مطرف : دو كلمه همجنس و مورد نظر ، فقط حرف آخرشان متفاوت باشد . آيين و آيينه



4 – ترصيع : ترصيع در لغت به معني جواهر نشاندن است . همان طور كه مثلا هنگام جواهر نشان كردن يك شي ، نوعي قرينه سازي در آن مورد توجه قرار گيرد ، در ادبيات هم ترصيع يعني به كار بردن دو جمله يا دو مصراع كه كلمات آن كاملا قرينه يكديگر باشند مثلا كلمات يك مصراع نظير به نظير هماهنگ و داراي حرف روي باشند .

5 – ملمح : در لغت ، يعني رنگارنگ و در ادبيات ،‌ نام شعر يا ابياتي است كه به دو زبان سروده شده باشد .