چيپ‌ست AMD 990X كه در طول نمايشگاه كامپيوتكس 2011 عرضه شد، گزينه مياني در بين سه محصول پل شمالي جديد از شركت AMD به‌شمار مي‌آيد. هر سه گزينه مذكور به ويژگي‌هاي جديدي كه خاص چيپ‌ست‌هاي سري 9 هستند مجهز شده‌اند، با اين‌حال بخش عمده‌اي از فناوري اين چيپ‌ست‌ها از محصولات قبلي سري 8 به آن‌ها ارث رسيده است. بهره‌گيري از Hypertransport 3.0 و نيز پشتيباني ذاتي از SATA 6Gb/s از طريق SB950، چيپ‌ست‌هاي سري 9 شركت AMD را به يك ارتقاي افزايشي نسبت به اسلاف آن‌ها يا چيپ‌ست‌هاي سري 8 تبديل كرده است. البته، بزرگ‌ترين تفاوت مابين اين دو سري در پشتيباني از پردازنده‌هاي جديد مبتني بر سوكت AM3+ است. اين پردازنده‌ها هنوز وارد بازار تك‌فروشي نشده‌اند اما پيش‌بيني مي‌شود كه تا پايان سال به بازار راه پيدا كنند. تمام چيپ‌ست‌هاي سري 9، پشتيباني ذاتي از حافظه DDR3-1866 را فراهم مي‌كند، البته اگر يك پردازنده با قابليت پشتيباني از چنين حافظه‌اي را در سيستم خود نصب كرده باشيد. همچنين، يك اتصال IOMMU روي اين چيپ‌ست‌ها فراهم شده كه به ماشين‌هاي مجازي امكان مي‌دهد به‌جاي آن‌كه با استفاده از تقليد سخت‌افزاري يك اينترفيس نرم‌افزاري را تامين كنند، به‌طور مستقيم به قابليت‌هاي سخت‌افزاري دسترسي پيدا كنند. البته ويژگي مذكور در حال حاضر به‌طور ذاتي در محيط ويندوز پشتيباني نمي‌شود و بيشتر براي كاربران لينوكس در نظر گرفته شده است. سه عضو خانواده چيپ‌ست‌هاي سري 9 عبارتند از AMD 970 (كه تنها يك اتصال PCIe 2.0 x16 را براي يك كارت گرافيكي واحد تامين مي‌كند)،AMD 990X (كه بر حسب طراحي و چيدمان انتخاب شده توسط OEM، امكان تقسيم مسيرهاي لينك مذكور به دو اتصال PCIe 2.0 x8 را فراهم مي‌كند) و چيپ‌ست AMD 990FX كه به دو اتصال PCIe 2.0 x16 براي دو كارت گرافيكي مجهز است. پل جنوبي SB950 نيز بخش عمده عملكرد I/O مانند شش درگاه SATA 6Gb/s به‌صورت ذاتي را فراهم مي‌كنند. ما در اين مقاله به بررسي يكي از مادربردهاي مبتني بر چيپ‌س 990X خواهيم پرداخت كه توسط شركت ايسوس توليد شده است. مادربرد M5A990X Evo در رده مادربردهاي عمومي اينتل قرار مي‌گيرد. البته اين به‌معناي آن نيست كه شما با يك مادربرد ضعيف مواجه هستيد، بلكه نشان مي‌دهد كه اين مادربرد از نظر تركيب ويژگي‌ها و قيمت براي دامنه گسترده‌اي از كاربران مناسب خواهد بود. در عين حال، سري Evo مادربردهاي ايسوس داراي ويژگي‌هاي انحصاري هستند كه در ساير مدل‌ها پياده‌سازي نشده‌اند.مادربرد مورد بررسي ما در همان بسته‌بندي استاندارد ايسوس براي سال 2011 ارايه مي‌شود. اين بسته‌بندي شامل يك جعبه سياه رنگ با نوشته‌هاي سبز و سفيد است كه تمام مادربردهاي ايسوس به استثناي سري‌هاي ROG و Sabertooth از آن استفاده مي‌كنند. بر اساس روالي كه اين روزها به يك استاندارد غيررسمي تبديل شده، شما مي‌توانيد جزييات فناوري‌هاي پياده‌سازي شده در اين مادربرد و همچنين توضيحاتي درباره ويژگي‌هاي مختلف آن را در قسمت پشت بسته‌بندي مشاهده كنيد. به‌طور كلي مي‌توان گفت كه ايسوس از طراحي‌هاي زيبا و واضحي براي محصولات مختلف خود بهره مي‌گيرد. اين رويكرد در كنار روش نام‌گذاري كاملا قابل درك مورد استفاده براي نام‌گذاري محصولات، به كاربران امكان مي‌دهد تا به‌راحتي رده‌هاي مختلف محصولات ايسوس را از يكديگر متمايز كرده و در مورد خريد آن‌ها تصميم بگيرند. همان‌طور كه اشاره كرديم، M5A990X Evo در گروه مادربردهاي عمومي ايسوس قرار مي‌گيرد و به همين دليل از الگوي رنگ استاندارد اين گروه يعني تركيب سياه و آبي استفاده مي‌كند. حرارت‌گيرها و اسلات‌هاي آبي رنگ اين مادربرد، كنتراست خوبي را با برد سياه رنگ آن به نمايش مي‌گذارند.با توجه به بهره‌گيري از چيپ‌ست 990X، اين مادربرد از سوكت+AM3 پشتيباني مي‌كند. اين سوكت با نسخه AM3 سازگاري كامل دارد و به همين دليل تمام پردازنده‌هاي قديمي‌تر AMD كه براي سوكت AM3 ارايه شده بودند، روي اين مادربرد نيز قابل نصب خواهند بود. از سوي ديگر بهره‌گيري از سوكت مذكور به شما امكان مي‌دهد تا پردازنده‌هاي 32 نانومتري AM3+ را نيز در فهرست گزينه‌هاي خود قرار دهيد. M5A990X Evo از پردازنده‌هايي با حداكثر 8 هسته و TDP تا سقف 140 وات پشتيباني مي‌كند. تركيب مذكور به شما امكان مي‌دهد كه امروز يك مادربرد مدرن و قدرتمند را با يكي از پردازنده‌هاي موجود در بازار (بر حسب انتخاب و نيازهاي خود) خريداري كنيد و در عين حال، به‌محض ورود پردازنده‌هاي بولدوزر AMD به بازار، سيستم خود را به يك پردازنده با 8 هسته ارتقا دهيد. براي آن‌كه به آساني بتوانيد سوكت+AM3 و مادربردهاي مبتني بر آن را از خانواده AM3 قبلي متمايز كنيد، AMD اين سوكت را با رنگ سياه ارايه كرده است. بنابراين تنها با يك نگاه به مادربرد خود مي‌توانيد تشخيص دهيد كه قابليت پشتيباني از پردازنده‌هاي جديد اين شركت را خواهد داشت يا خير. با در توجه به حرارت‌گيرهاي نصب شده روي مولفه‌هاي مدار تغذيه برق مادربرد و همچنين ساختار نصب خنك‌كننده‌ها روي سوكت‌هاي AMD، بعيد است كه براي نصب خنك‌كننده مورد نظر خود (صرف‌نظر از اندازه آن) روي اين مادربرد با مشكلي مواجه شويد.در كنار پشتيباني از دامنه كامل پردازنده‌ها، اين مادربرد چهار اسلات حافظه را در اختيار شما قرار مي‌دهد كه در مجموع از 32 گيگابايت حافظه DDR3 پشتيباني مي‌كنند. به‌طور استاندارد، مادربرد قادر است از ماجول‌هاي DDR3-1866 پشتيباني كند اما در وضعيت اوركلاك اين سقف تا 2133 مگاهرتز افزايش خواهد يافت. از سوي ديگر، در حالي كه پردازنده‌هاي سري 100 شركت AMD بر اساس مشخصات خود از حافظه DDR3 با حداكثر فركانس 1066 مگاهرتز پشتيباني مي‌كنند، اما M5A990X Evo با بهره‌گيري از طراحي خاص ايسوس قادر است از حافظه‌هايي با حداكثر فركانس 1333 مگاهرتز پشتيباني كند. توجه داشته باشيد پشتيباني از حافظه‌هايي با فركانس كاري بالاتر به معناي افزايش پهناي باند حافظه سيستم خواهد بود كه مي‌تواند باعث افزايش عملكرد آن گردد. بنابراين مي‌توان ويژگي مذكور را به‌عنوان يكي از نشانه‌هاي عملكرد بالاتر پردازنده‌هاي بعدي AMD در نظر گرفت. اين مادربرد از فناوري انحصاري DIGI+ VRM ايسوس بهره مي‌گيرد. اين فناوري با استفاده از دو پردازنده هوشمند TPU و EPU، ساختار مصرف برق و توان مادربرد را تحت كنترل مي‌گيرد. از سوي ديگر، M5A990X Evo از يك مدار 2+6 مرحله‌اي براي تغذيه پردازنده، يك مدار تك مرحله‌اي براي تغذيه پل جنوبي و يك مدار تغذيه دو مرحله‌اي براي اسلات‌هاي حافظه خود بهره مي‌گيرد. به اين ترتيب، شما مي‌توانيد مطمئن باشيد كه بخش‌هاي مختلف مادربردتان تغذيه ثابت و پايداري را در طول عملكرد خود دريافت خواهند كرد. در بخش اسلات‌هاي توسعه، مادربرد سه اسلات PCIe 2.0 X16، دو اسلات PCIe 2.0 x1 و يك اسلات PCI را در اختيار شما قرار مي‌دهد. دو اسلات سفيد و آبي در تركيب‌بندي x16 يا x8/x8 كار مي‌كنند، اما اسلات سياه‌رنگ فقط در حالت x4 كار خواهد كرد. اسلات‌هاي مذكور از پيكربنديهاي SLI و CrossFireX پشتيباني مي‌كنند. با توجه به اين واقعيت كه اكثر كارت‌هاي الحاقي جديد از اينترفيس PCIe بهره مي‌گيرند، مي‌توان گفت كه ايسوس تركيب آينده‌نگرانه‌اي را براي اسلات‌هاي اين مادربرد خود در نظر گرفته است. با اين‌حال، وجود يك اسلات PCI به شما اجازه مي‌دهد كه همچنان از كارت‌هاي قديمي‌تر خود استفاده كنيد. همان‌طور كه اشاره كرديم، كنترلر SB950 شركت AMD شش درگاهSATA 6Gb/s را با قابليت پشتيباني از پيكربنديهاي RAID 0/1/5/10 در اختيار شما قرار مي‌دهد. اين درگاه‌ها با رنگ سفيد مشخص شده‌اند. ايسوس با تعبيه يك كنترلر JMicron JMB362 دو درگاه SATA 3Gb/s (با رنگ سياه) را به همراه دو درگاه eSATA به اين مجموعه اضافه كرده است. البته بايد توجه داشته باشيد يكي از درگاه‌هاي مذكور كه با رنگ سبز مشخص شده است از نوع Power eSATA مي‌باشد.براي تكميل اينترفيس‌هاي ارتباطي براي تجهيزات جانبي، ايسوس 4 درگاهUSB 3.0 و دو درگاه IEEE 1394a را با استفاده از كنترلرهاي طرف ثالث به امكانات مادربرد خود اضافه كرده است. دو درگاه USB 3.0 و يكي از درگاه‌هاي IEEE 1394a روي پنل پشتي مادربرد و بقيه از طريق هدرهايي روي خود مادربرد تعبيه شده‌اند تا بتوانيد آن‌ها را به درگاه‌هاي جلويي كيس خود متصل كنيد. خود كنترلر SB950 نيز 14 درگاه USB 2.0 را به اين فهرست اضافه مي‌كند كه 8 عدد از آن‌ها روي پنل پشتي و بقيه از طريق سه هدر روي مادربرد تعبيه شده‌اند. توجه داشته باشيد درگاه‌هاي USB قرمز رنگ تعبيه شده در پنل پشتي مادربرد نيز از نوع USB 2.0 هستند. همان‌طور كه مشاهده مي‌كنيد، اين مادربرد مجموعه بسيار گسترده و كاملي از اينترفيس‌هاي ارتباطي را در اختيار شما قرار مي‌دهد كه براي بسياري از كاربران بيشتر از حد نياز خواهد بود. در واقع تنها روش اتصال مدرني كه شما به‌طور پيش‌فرض با اين مادربرد در اختيار نخواهيد داشت، امكان شبكه‌سازي بي‌سيم Wi-Fi است. علاوه بر مواردي كه به آن‌ها اشاره كرديم، شما مي‌توانيد يك درگاه اترنت گيگابيتي، يك درگاه PS/2 براي اتصال ماوس يا صفحه‌كليد، يك خروجي S/PDIF اپتيكال و فيش‌هاي ورودي/خروجي صداي آنالوگ را روي پنل پشتي مادربرد ببينيد.نكته ديگري كه در مورد اين مادربرد مي‌توان به آن اشاره كرد و تدريجا در حال تبديل شدن به يكي از ويژگي‌هاي استاندارد مادربردهاي ايسوس است، تعبيه يك بايوس UEFI روي آن است كه به كاربر امكان مي‌دهد بدون درگير شدن با اينترفيس خشك و مبهم بايوس‌هاي قديمي، بهترين وضعيت را بر اساس نيازهاي خود پيكربندي كند. در مجموع مي‌توان گفت كه M5A990X Evo يك مادربرد قدرتمند با قابليت‌هاي و ويژگي‌هاي سطح بالا است كه براي كاربران سخت‌گير طراحي شده است. آن دسته از كاربران كه ترجيح مي‌دهند از پردازنده‌هاي AMD استفاده كنند، به‌راحتي با انتخاب اين مادربرد مي‌توانند نيازهاي خود را در اكثر حوزه‌هاي گوناگون برآورده سازند. اين يك قاعده كلي است كه در هنگام انتخاب پلتفرم و خصوصا مادربرد شما هميشه بايد تا حد امكان آينده‌نگر باشيد و انتخاب M5A990X Evo در مورد پردازنده‌هاي مبتني بر سوكت AM3+ مي‌تواند به‌اندازه كافي آينده‌نگرانه باشد. همان‌طور كه در طول اين مقاله مشاهده كرديد، نمي‌توان خصوصيتي را يافت كه اين مادربرد در اختيار شما قرار ندهد. به هر حال اگر در اردوگاه AMD هستيد و مي‌خواهيد يك سيستم با عملكرد بالا را بر اساس پردازنده‌هاي اين شركت در اختيار داشته باشيد، در حال حاضر بايد روي پلتفرم AM3+ سرمايه‌گذاري كنيد. براي كاربراني كه نيازهاي گرافيكي ويژه‌اي ندارند، مادربردهاي مبتني بر چيپ‌ست 990X مي‌توانند گزينه بسيار مناسبي باشند. همان‌طور كه در طول اين مقاله براي شما توضيح داديم، M5A99X Evo يك مثال بسيار خوب از اين مادربردها است. مزايا يك مادربرد مدرن با ويژگي‌هاي كامل معايب - مشخصات فني چيپ‌ست: AMD 990X/SB950 سوكت :+AM3 پشتيباني حافظه: 32 گيگابايت حافظه DDR3 با فركانس تا سقف 1866 مگاهرتز اسلات‌هاي توسعه: سه اسلات PCIe x16، دو اسلات PCIe x1 و يك اسلات PCI
