کارایی رو به افزایش موشک های زمین به هوا و جنگنده های رهگیر از دهه 1960 به این سو طراحان هواپیما های ضربتی را در سراسر جهان واداشت تا راه حل یگانه ای را در پیش بگیرند:یک هواپیما برای اینکه بتواندبه دیوار دفاع هوایی دشمن نفوذ کند باید در ارتفاع بسیار پایین –پایین تر از پوشش رادار های تجسسی دشمن –پرواز کرده واز پستی وبلندی های زمین برای پنهان سا ختن خوداز دید آنها استفاده نماید . البته فرماندهان هوایی شوروی پیشین در اروپای مرکزی با کابوس دیگری نیز مواجه بودند و آن نیروی متشکل از جنگنده های برتری هوایی غرب (هر چند به تعداد نا کافی ) بویژهf-15)) ایگل)) نیروی هوایی ایالات متحده مستقر در اروپا ( ( USAFEبود که شوروی تا مدتها در زراد خانه ی خود هماوردی برای آن در اختیار نداشت .علاوه بر اینها تهدید بمب افکن نفوذی F-111 نیز وجود داشت که در خارج از برد هواپیما های پشتیبانی نزدیک (بر گرفته شده از انواع جنگنده که در نتیجه با کارایی هوا به زمین محدود )شوروی استقرار یافته و به سیستمهای الکترونیک پروازی پیشرفته برای انجام حملات دقیق در ارتفاع پایین به هر گونه هدفی مجهز بود . چند سالی از ورود F-111به خدمت واحد های عملیاتی ناتو در اروپا می گذشت ولی شوروی پادزهری برای آن نمی شناخت . این بدان خاطر بود که الگوی عملیاتی تاکتیکی نفوذ مستقل و عملیات ضد فرودگاهی با استفاده از هواپیماهای جنگنده –بمب افکن (که با حملات هوایی درو کننده ی 3 جنگنده های متفقین بر ضد قطارهای تدارکاتی وپایگاه های هوایی متحدین در جنگ جهانی دوم شیوع یافت.)هنوذ در شوروی خریداری نیا فته بود. با وجود این واپسین سالهای دهه 1960 دو رویداد را در بر داشت که طرز تفکر شوروی ها را متحول ساخت. نخست نما یشی تکان دهنده از توان یک نیروی مستقل جنگنده /ضربتی در قالب نابودی نیروی هوایی مصر روی زمین بوسیله هواپیما های ضربتی اسراییل در مرحله آغازین جنگ شش روزه ژوئن 1967 و دوم تغییر روش ناتو از یک واکنش اتمی به پاسخ دهی انعطاف پذیر در صورت بروز در گیری در اروپا .سرانجام اجرای وظیفه خطیر طراحی چنین بمب افکنی که در عین حال می بایست انواع قدیمی il-28و YAK-28را نیز در نیروی هوایی شوروی جایگزین می نمود به دفتر طراحی و سا خت تجربی سوخوی سپرده شد . پروژه ای که در شوروی از اولویت بسیار بالایی برخوردار بوده و به همین دلیل بزرگترین تیم طراحی شامل چندین طراح از PZLلهستان برای اجرای ان سازماندهی گردید . نیازمندی نیروی هوایی شوروی بسیار بلند پروازانه بود هواپیمایی با امکان پرواز فراصوت (حتی در ارتفاع پایین )توانایی عملیات شبانه /روزانه در هر گونه شرایط جوی و نیز توانایی کشف هدفهای ثابت و متحرک و هجوم بردن بر آنها با دقت بسیار زیاد افزون بر این چنین هواپیمایی می بایست بتواند نقش فرعی شناسایی عکسبرداری را نیز انجام داده و همچنین هواپیما های حمل و نقل ارتباطی و دید بانی دشمن را با موشکهای هوا به هوای گرما یاب یا تیر بار داخلی خود سرنگون نماید . با توجه به آسیب پزیری باند های طولانی بر این نیاز نیز تاکید نهاده شده که هواپیمای جدید باید بتواند از باند های ناصاف و نا آماده ی با ابعادمحدود نیز نشست و برخواست نماید . بخش آخر نیازمندی سوخوی را بر آن داشت تا بمب افکنی با توانایی نشست و بر خواست تقریبا" عمودی (VTOL ( و مجهزبه بال دلتا طراحی نماید که به موتورهای جداگانه بلند کننده (lift jet ) و پیش برنده مجهز بود . این هواپیما با نام t . 6.l نخستین پرواز خود را در 2 ژوییه 1967 انجام داد ولی به موفقیت چندانی دست نیافت و خصوصیات پروازی خشن و زمختی داشت . t.6.l بعدا بصورت استول ( با توانایی نشست و برخاست کوتاه ) درآمده و موتورهای بلند کننده آن که بمنظور بهبود کارایی هواپیما در هنگام برخاستن بطور مایا در عقب بدنه نصب شده بودند برداشته شد و یکسری تغییرات ایرودینامیکی از جمله بالچه های رو به پایین در نوک بالها نیز در سازه آن داده شد ولی مساحت زیاد بال از پایداری هواپیما در ارتفاع پایین می کاست . موفقیت su-17 و میکویان mig-23-11)) )) راه را برای نصب بال متحرک روی دومین نمونه آزمایشی t.6.21G هموار نمود . در این طرح درهای دو محفظه چرخ اصلی به عنوان ترمز هوایی نیز عمل می نمود .حذف موتورهای بلند کننده از سازه بدنی میانی جای کافی برای حمل سوخت و سلاح بیشتر فراهم نمود . بال هواپیما به اسلتهای سرتاسری لبه حمله و فلپهای دوشکافه ( همچون f-111 ) مجهز شده و در آن از شهپر خبری نبود . این هواپیما نخستین پرواز خود را در 17 ژوییه 1970 انجام داد و قابلیتهای بالقوه فراتری را نسبت به نوع بال ثابت از خود نشان داد و در نتیجه فرمان آغاز تولید آن با نام su-24 صادر گردید . نوع اولیه تولیدی تقریبا با t.6.21Gیکسان بود و ناتو نام فنسر – ای را برآن نهاد .شورویها در ابتدا نام پوششی su-15 M را بر این هواپیما نهادند و شاید ترجمه یا تعبیر نادرست همین نام جعلی بوده که باعث شد تا غربیها در گزارشهای اولیه خود به اشتباه آنرا SU-19 (شماره های فرد ویژه انواع جنگنده می باشد ) بپندارند . این پندار خطا ناتو را به اشتباه دیگری نیز انداخت که همانا گزینش نام رمز فنسر ( ( fencer به مفهوم شمشیر باز بود که با حرف ب (طبق شیوه نامگذاری جنگنده ها ) آغاز می گردید . در حالی که این هواپیما از ابتدا به عنوان هماوردی برای f – 111 و نوع ضربتی تورنادو برای ابفای ماموریتهای ضربتی اتمی / متعارفی در عمق خاک دشمن و از ارتفاع پایین طراحی شده بود و باید آنرا نخستین هواپیمای ضربتی هوا به زمین غیر استراتژیک – یا به عبارت رسمی آن بمب افکن تاکتیکی (frntal bomber ) ساخت شوروی از زمان جنگ جهانی دوم و نوک پیکان هواپیمایی جبهه ای (فرماندهی تاکتیکی ) این کشور بشمار آورد . You can see links before reply این واژه بتدریج در محافل نظامی غرب جا افتاد و همانطور که فاکس بت در دهه 1960 فکر بسیاری از غربیها را به خود مشغول کرده بود فنسر نیز به نامی ترسناک برای دهه 1970 مبدل گردید . su -24 که در میان خلبانان و خدمه زمینی نیروی هوایی روسیه به چمدان مشهور شده – از نظر ایرودینامیکی شباهت بسیاری به خانواده MiG -23 دارد و به برادر بزرگ و دو موتوره آنهن می ماند که این شباهت می تواند از بهره گیری هر دو از یک استاندارد یگانه تکامل یافته در انستیتو مرکزی ایرو/ هیدرودینامیک (تساگی ) ناشی شده باشد . بال SU – 24 همانطور که پیشتر اشاره شد فاقد شهپر است و هواپیما در هنگام غلت زدن بوسیله سطوح تمام متحرک دم (taileron ) هدایت می شود فنسر در هنگام برخاستن یا فرود بال خود را تا 16 درجه باز می کند و سرعت تقرب را تا 124 نات ( 230 کیلومتر در ساعت ) کاهش می دهد در نتیجه هواپیما از توانایی نشست و برخاست کوتاه خوبی برخوردار است . بال هواپیما سپس با عبور از دو موقعیت میانی 35 و 45 درجه تا 69 درجه برای پرواز فرا صوت بسته می شود . نوع تولیدی فنسر- ای به دو موتور توربوجت al -21f -3a ساخت پرم/ سالاوییف با بیشترین توان 24691 پاوند ثابت مجهز شد. هوای ورودی به این موتورها در ابتدا به وسیله ی ورودیها ی مجهز به دریچه های متحرک تا مین می شد که امکان پرواز با سرعت 18/2 ماخ را در ارتفاع بالا فراهم می نمود. ولی از آنجایی که su-24 تمام عمر عملیاتی خود را در ارتفاع پایین می گذراند جایی که رسیدن به چنین سرعت های زیادی ناممکن است قطعات متحرک از کار انداخته شده و ورودی ها به صورت ثابت در آمدند.این تغییر بیشترین سرعت هواپیما را تا 35/1 ماخ کاهش داد ولی تقریبا"هیچ تاثیری در کارایی آن در ارتفاع پایین بر جا نگذاشت .از نقاطع ضعف این موتور که روی تمامی انواع فنسر نصب شده صدای بسیار زیاد و دود سیاهی است که هنگام پرواز به دنبال هواپیما بر جا می ماند. Su-24 بر پایه نخستین سیستم الکترونیک پروازی یک پارچه ی ساخت شوروی شامل یک هدفگیربمب سیستم کنترل جنگ افزار وسیستم ناوبری طراحی شده که بوسیله کامپیتر دیجیتال اربیتا (مدار (به یکدیگر مرتبط می شوند بود بدین ترتیب مقدار زیادی صرفه جویی وزنی به عمل آمده ولی پیگیری چنین الگویی مستلزم پژوهش های بسیار وپیشرفتی عظیم در سرعت وظرفیت پردازش داده ها بوده است. چنین مجموعه ای در انواع بهبوده یافته فنسر امکان پرواز کاملا" خودکار را در ارتفاع بسیار پایین با استفاده از رادار تعقیب عوارض زمین فراهم کرده و اجرای حملات خودکار را تسهیل می بخشد. su-24 همچنین نخستین هواپیمای شوروی بود که به صندلیهای پرتاب شونده صفر-صفر k-36DM ساخت سورین مجهز میشد . این مجموعه دارای یک سیستم فرماند هی برای عمل بیرون پریدن است که هر یک از خدمه امکان به کار انداختن آن را دارند . این سیستم به وجود آمدن کمترین فا صله زمانی را بین دو پرش ممکن می سازد ودر عین حال از تصادم دو صندلی به هنگام پرتاب جلوگیری می کند .انتخاب شیوه ی استقرار پهلو به پهلوی خدمه در کابینی به پهنای 65/1 متر جالب توجه است زیرا دفتر سوخوی با نیازمندیهای صریح ومحدود کننده تحمیل شده بر طرح F-111 در زمینه بیشترین طول کلی مواجه نبود . به نظر می رسدکه دلیل چنین گزینشی در ابتدا برنامه ترکیب یک عقیده و یک واقعیت بود. عقیده به اینکه هنگام پروازباسرعت زیاد در ارتفاع پایین دو جفت چشم کارایی بیشتری نسبت به یک جفت داشته و این حقیقت که مجموعه یک رادار چند حالته ویک رادار تعقیب عوارض زمین در دماغه به بدنه ی پهنتری نسبت به دیگر انواع دو نفره پشت سر هم نیاز دارد. اعتقاد بر این است که فقط تعداد محدودی فنسر-ای تکمیل گردیده و سپس خط تولید به ساخت نوع بهبود یا فته و عملیاتی فنسر- بی روآورد . این هواپیما برای نخستین بار در سال 1976 به پرواز درآمد و از محفظه ی چتر ترمز بزرگتری در ریشه ی سکان عمودی خود برخوردار بود . پیشینه عملیاتی : این اعتقاد وجود دارد که su-24 در سال 1974 بطور محدود وارد خدمت شد و در سال 1979 برای نخستین بار در خارج از شوروی – آلمان شرقی – مستقر گردید . در سال 1984 یک هنگ su-24 مستق در پایگاههای درون خاک شوروی به عملیات بر فراز افغانستان پرداخت و در بمباران هوایی مواضع مجاهدین در دره پنجشیر با استفاده از بمب های هدایت ناپذیر (سقوط آزاد ) و موشکهای هدایت شونده دقیق شرکت نمود. طی دهه 1980 هنگ های بمب افکن su-24 در آلمان شرقی . لهستان مجارستان و مناطق غربی و شرقی شوروی (نزدیک چین و سواحل اقیانوی آرام ) مستقر گردیدند . به اعتقاد وزارت دفاع آمریکا طی همان دهه تعدادی su-24 نیز به نیروی استراتژیک (هواپیمایی دوربرد ) شوروی تحویل شده بود .انواع فنسر – بی و فنسر –سی همچنان در خدمت نیروی هوایی روسیه و تعدادی از جمهوریهای پیشین شوروی باقی مانده اند . معرفی برخی انواع: سوخوی 24 فنسر- سی: فنسر- سی شبیه فنسر- بی است و فقط به کمک محفظه های مثلثی شکل گیرنده هشدار راداری ( RWR) آن در پهلو های نوک سکان عمودی و روی دیواره ی خارجی ورودی هوا در جلوی محل اتصال ریشه ی لبه حمله بار به آن (همچون فنسر- دی ) قابل تشخیص است . فنسر- سی نخستین بار در سال 1981 دیده شده و نسبت به مدل - بی تغییرات عمده ای در سیستمهای الکترونیک پروازی آن داده شده بود . تمامی انواع SU-24 به جز تعداد انگشت شماری از نوع – ای به یک ورودی کوچک هوا در جلوی ریشه ی سکان عمودی خود مجهز می باشند . از آنجایی که به راحتی می توان یک دسته ی هدایت در جلوی صندلی افسر سیستمهای جنگ افزار نصب نمود هیچ نوع خاص آموزشی SU- 24 با کنترل های دوگانه توسعه نیا فته است . اعتقاد بر این است که نیروی هوایی روسیه به منظور سرکوب سیستمهای دفاع هوایی راداری از تیمهای یابنده / کشنده متشکل از هواپیما های فنسر- سی و MIG- 25BM فاکس بت – اف بهره برداری می کند . Su-24MR فنسر- یی: You can see links before reply هنگام برسی جایگزینی برای هواپیما های YAK-28 بروئر (Brewer) وtu-16 بجر (Badgr)در نقش شناسایی تاکتیکی و دریایی بدنه su -24 انتخابی منطقی بود زیرا این هواپیما هر سه امتیاز برد زیاد کارایی عالی و وزن قابل توجه محموله را در خود داشت در نتیجه su-24 برای ایفای نقش اصلی شناسایی تاکتیکی با استفاده از سنجشگرهای داخلی و درون غلافی خارجی از انواع مختلف و همچنین مخابره همزمان داده های شناسایی برخی از سنجشگر ها به ایستگاه زمینی طراحی گردید ودر نهایت 65 فروند از این مدل ساخته شد. فنسر-یی همچنین دارای نقش فرعی غیر نظامی نظارت بر شرایط زیست محیطی کشاورزی وجنگلها نیز میباشد ومی توان آن را در شرایط اضطراری به کار گرفت. توپ 30 میلیمتری وسیستم لیزری / تلویزیونی کایرا در su-24MR حذف شده و به جای آنها یک دوربین تمام نمای AP-402Mدر بخش زیرین دماغه ویک دوربین جلو/ مایل نگر A-100 در زیر مجرای ورودی هوای سمت چپ نصب گردید دقت این دوربین 2/0 متر در ارتفاع پروازی 40 متر است واز آن میتوان برای عکس برداری از ارتفاع150تا 2000 متر با سرعت 600تا 1320 کیلومتر در ساعت بهره گرفته همچنین میتوان با به کار گیری وسیله ای به نام کادر یک کاست حامل فیلم ظاهر شده را با چتربه زمین فرستاد. درست پشت AP-402M دوربین شناسایی تلویزیونی آئیست (لک لک) –ام (Aist-m) جا دارد که میتواند زمینی به مسا حت معادل 9 برابر ارتفاع پروازی هواپیمارا پوشش دهد. تصاویر این دوربین را می توان با استفاده از خط انتقال دهنده داده VPS-1 به زمین مخابره بمود این هواپیما همچنین به رادار پهلو نگر روزنه ساختگی اشتیک (سرنیزه)مجهز است که دارای حالت های نشان دهنده هدف متحرک وحالت نقشه برداری با وضوح بالا (5تا 5/7 متر )میباشد نقشه های راداری تولید شده را می توان روی فیلم ضبط نمود . این رادار محوطه ای به برد 4تا 28 کیلومتر از دو سوی هواپیما را پوشش تصویری داده و به دو آنتن تخت بزرگ در دو سوی سطح دماغه درست جلوی کاناپی مجهز است یک سنجشگر درونی دیگر سیستم شناسایی فرو سرخ زیما (زمستان) میباشد .این سیستم می تواند اختلاف نا چیز درجه حرارت راتا 3/0 درجه سانتیگراد تشخیص داده و محوطه ای معادل 4/3 برابر ارتفاع هواپیما از زمین را بکاود نگاه به طور مستقیم داده های خود را به ایستگاه زمینی موجود در خط دید مستقیم با استفاده از خط انتقال دهنده ی داده VPS-1 مخابره کرده یا اینکه روی فیلم حساس ضبط می کند سیستم زیما زیر مجرای ورودی هوا ی سمت راست نصب شده است. دیگر سنجشگرها ی شناسایی SU-24MR در غلاف های خارجی زیر بال یا بدنه نصب می شوند وبزرگترین آنها غلاف شناسایی لیزری اشپیل (سوزن ) -2ام (Shpil -2m ) است که 6 متر طول دارد و میتواند محوطه ای به طول چهار برابر ارتفاع پروازی هواپیما را بکاود. این غلاف را می توان در شب و روز و در شرایط جوی مساعد با وضوح بسیار بالا ی 25 سانتیمتر به کار گرفت وسپس داده های آنرا به زمین مخابره نمود یا روی فیلم ضبط کرد که در اینصورت امکان ظاهر کردن آن در هنگام روز پرواز وجود دارد. به جای این غلاف می توان از غلاف جاسوسی الکترونیکی تانگاژ با پهلوهای صاف در جایگاه مرکزی زیر بدنه استفاده کرد. اخرین نوع از غلاف های قابل حمل su -24MR غلاف کشف کننده تشعشعات رادیو اکتیو افیر (انتشار) –1ام(Efir-1M) است که دارای دو سنجشگر جداگانه می باشد هر سنجشگر این سیستم از زاویه ی کاوش 120 درجه برخوردار بوده و می تواندمیزان آلودگی رادیو اکتیو زمین و هوا را از ارتفاع 500 متری ( 1640 پایی ) تعیین کرده و آن را روی نوار ضبط نماید یا بطور مستقیم به زمین مخابره کند این غلاف 3 متری بطور معمول در جایگاه خارجی زیر بال متحرک است به همراه یک جفت موشک هوا به هوای گرمایاب aa.s ) r-60 افید). در جایگاه قرینه آن در سمت چپ و مخازن خارجی 3000لیتری در جایگاههای داخلی حمل می شود .در مورد موشک کوتاه بردR 60 گفتنی است که شرکت اوکراینی آرسنال چندی پیش توسعه نوعی جستجوگر بهینه سازی شده با نام UA-90را برای این موشک ساخت مولنیا اعلام نمود که توانایی درگیر شدن با هدف را از تمامی سمتها all aspect – از جمله روبرو – به آن می بخشد انواع پیشین R-60 از این توانایی برخوردار نبوده و محدوده عمل آنها محدود به نیمکره پشت هدف می گیرد .ادعا می شود که موشکهای مجهز به UA-90 که با جریان هوا خنک می شود به بیشترین برد 10 کیلومتر در نیمکره جلوی هدف ( که تشعشعات فرو سرخ آن به میزان قابل توجهی کمتر از پشت است ) دست یافته اند در حالی که R-90 دیگر روی جنگنده های خط مقدم نیروی هوایی روسیه نصب نمی شوند ولی همچنان سلاح دفاعی اصلی هواپیماهای ضربتی این نیرو بشمار می رود و فراهم آوردن امکان درگیری از روبرو (head-on-engagement) برای واحدهای su-24 و su-25 با استفاده از نوع بهینه سازی شده R-90 به میزان قابل توجهی توانایی دفاعی خدمه آنها را افزایش می دهد . سنجشگرهایی که امکان مخابره مستقیم داده های خود به زمین را دارند آنها را به مجموعه پیشرفته و کارآمد گیرنده کشف رمز کننده و پردازنده پاسرییدنیک ( به معنای واسطه ) ارسال می کنند که از دوازده کامیون تشکیل شده است این مجموعه می تواند داده های رسیده از یک ماموریت را بطور متوسط 20 دقیقه پس از فرود کشف رمز وپردازش کرده و همچنین ظرف 24 ساعت 18000متر فیلم را ظاهر کرده و 2000 عکس چاپ نماید . مجموعه ناوبری NK-24MR از رادار احتراز از عوارض زمین رلییف ( عوارض زمین ) ارتفاع سنج رادیویی A-035 ایمپولس (تحرک ) سیستم ناوبری داپلر DISS-7 سیستم ناوبری اینرسیایی MIS-P کامپیوتر دیجیتال orbita -10-058r خلبان خودکار sau-6 م همچنین سیستم های کمک ناوبری شامل RSBN-6S shoran ll.s و قطب نمای رادیویی ARK-15M تشکیل شده است . سیستم دفاعی یکپارچه کارپاتی این هواپیما شامل گیرنده های هشدار راداری SPO-15 بریوزا (درخت توس ) گیرنده هشدار دهنده پرتاب موشک MAK-UL اخلالگرهای فعال l-101G یا L 102G گران – اف و پخش کننده های چف / فیلر APP-50A آفتامات – اف و واحد کنترل ارسال پارازیت نئون – اف می باشد . هواپیمای فنسر – یی که در هر دو حالت بدون جایگاههای زیر بال یکپارچه شده با تیغه های روی بال دیده شده اند از کاناپی به پشت تقریبا غیر قابل تشخیص از فنسر – دی می باشد . مشخصترین تفاوت خارجی فنسر – یی حمل یک مبدل حرارتی و پرظرفیت برای خنک کردن سیستمهای گوناگون این هواپیمای شناسایی است گفته می شود که فنسر – یی فاقد توانایی ضربتی انواع استاندارد SU-24 می باشد ولی توانایی سوختگیری هوایی را حفظ نموده است .
