نگرش های شخصی و عادت های رفتاری شما بر چه اساسی استوار است؟

هرکه کارد قصد گندم بایدش

کاه هم اندر تبع می آیدش

مقاله نوشتن چندان هم سخت نیست، فقط کافی است جرقه ای در ذهن ایجاد شود و حول محور آن ایده، فکر کرد، بعد موتور فکر با یک نیش استارت روشن می شود و برداشت شما از آن ایده، مولود یک طرح خواهد شد. سپس فکر کنید که این طرح آیا قابل تعمیم است؟

اگر هست در کجا؟ و چه کاربردی از آن می توان در زندگی داشته باشیم؟ متأسفانه اکثر ما عادت کردیم وقتی یک بین شعر یا یک آیه از قرآن یا یک حدیث از بزرگان دین را می خوانیم فقط تحسین می کنیم ولی کمتر پیرامون آن به تفکر می پردازیم و آن را در تغییر رفتارمان به کار می بندیم. در سلسله طبقه بندی یادگیری بلوم سطوح مختلفی از یادگیری ذکر شده که با توجه به شعر فوق از حضرت مولانا به آن می پردازیم.

۱) سطح دانش:

وقتی شعری را می خوانیم کلمات و معنی منفرد کلمات را می فهمیم و بعد ترکیب کلمات را معنا می کنیم، سپس آن را حفظ می کنیم. مثل کلمه تبع که از تبعیت می آید یعنی چیزی پس از چیز دیگری آمدن یا کلمات هر که کارد یعنی هر کس چیزی بکارد. این سطح تا فهمیده نشود نمی توان به سطح بعدی وارد شد. یکی از مشکلات بزرگ و شاید پنهان در سیستم آموزشی مدارس ما به خصوص در دوره ابتدائی تأکید بیش از حد و محوری روی همین سطح دانش است، طوری که کودکان ابتدائی را فقط به حفظ اشعار و طوطی وار پس دادن آن مجبور می کنند. و بچه ها کمتر فرصت می کنند از این چارچوب خارج شوند. البته این شیوه تدریس را این طور توجیه می کنند: کودک هنوز به مرحله ذهن انتزاعی نرسیده و نباید وی را درگیر مسائل پیچیده تر و معانی عمیق تر کرد، این درست ولی این ذهنیت بسته در دوره های سنی بالاتر نیز باقی خواهد ماند و گواه این گفتار در سئوالات استنباطی است که اکثریت دانش آموزان از پاسخگوئی به آن عاجزند. و اگر نظری هم به درس انشاء بیندازیم قالبی بودن اغلب بچه ها را در این درس می توانیم به وضوح ببینیم.

۲) سطح درک و فهم:

شعر مولانا پس از معنی لغوی و تحت اللفظی باید درک شده، و معنی آن فهمیده شود. با کلمات و جملات دیگر بتوان آن را نوشت، مثلاً هر کسی که در نیت خودش به دنبال اصل وجودی هدف آن کار باشد در حواشی کار نعمات و فواید دیگری که شاید فکرش را هم نمی کرده به دست می آورد.

داستان شیخ احمد نراقی مرحوم که سیبی را که در جوئی روان و غلتان بود برمی دارد و گاز می زند، بعد به این فکر می افتد که شاید صاحب سیب راضی نباشد.

رد جوی را می گیرد و به باغی می رسد و بعد باغبانی و بعد شریک باغبان و بعد شروط شریک باغبان که در صورتی رضایت می دهد که دختر زشت و بدخوی وی را به همسری بپذیرد را همه شنیده ایم. شیخ از ترس خدا می پذیرد و همه چیز باب میل وی پایان می پذیرد و علی رغم حرف های گفته شده دختر شریک باغبان بسیار زیبا و بی نقص و خوب از کار در می آید. گندم در شعر به منظور رضای خدا و کاه معادلش دختر کامله شریک باغبان است.

۳) سطح تجزیه و تحلیل:

در این جا باید همان طوری که اشاره شد پیرامون درک و فهم خود بیشتر فکر کنیم و محور اصلی آن را با ایده های دیگر قاطی نکنیم. مثل این شعر: تو نیکی می کن و در دجله انداز/ که ایزد در بیابانت دهد باز. شاید این شعر حضرت سعدی با شعر مولانا خیلی نزدیک باشد ولی زوایای آن با هم فرق می کند. نمی خواهیم ارزش گذاری کنیم، می خواهیم فرق ایده ها را خوب از هم تمیز دهیم. یکی از مشکلاتی که ذهن انسان همیشه درگیر آن است و در تفکیک زوایای ادراکات خود دچار اعوجاج و اصطلاحاً قاطی کردن می شود و گاهی هم نتیجه گیری غلط و مضحکی هم از یک تجزیه و تحلیل غلط نیز می گیرد، همین است. حساسیت اصلی مفسران قرآن نیز در تجزیه و تحلیل است آیات الهی است و کاری است که از عهده هر کسی برنمی آید.

۴) کاربرد:

چهارمین مرحله از یادگیری مرحله کاربرد ایده هاست درختی که حالا میوه اش رسیده است و باید آن را چید و استفاده کرد. زندگی وقتی معنی دارد که شما بتوانی آن چه را که آموختی به صورت عملی اجرا کنی و مصداق آیه شریفه چرا آن چه را که می گوئید عمل نمی کنید نباشیم، که نزد خدا گناه بزرگی است. مرز بین واقعیت و عمل دانشمند و عالم همین جاست.

دانشمند فقط دارنده دانش است ولی عالم عامل به گفتار است. کسی که چیزی را یاد بگیرد ولی به آن عمل نکند یا به آن اعتقاد عملی نداشته باشد در حقیقت آن چیز را هنوز یاد نگرفته است. اگر شعر مولانا در شما به این مرحله برسد باید از فردا هر کاری که می کنید در پی اصل و کمال و هدف باارزشی باشد، در محیط عمل شما، حتماً هدف های جزئی زندگی هم قابل حصول است.

هر کسی در هر شغلی می تواند هدف اصلی را که خدمت به نوع بشر است مدنظر قرار دهد. روزی رسان خداست، وقتی من به فکر خدا هستم چگونه می شود خدا به فکر من نباشد. کار اصلی همه ما تا پایان عمر بندگی خداوند است. هر استعدادی را که در مسیر زندگیتان در جهت بهتر شدن انجام دهید آن هم روزی خداوند بوده که به شما ارزانی داشته است.

چه قدر اشتباه می کنند کسانی که اولویت اولشان برای هر حرکتی مادیات زندگی است. این مادیات برانگیزنده و فریبنده هستند. چرا این قدر یقین دارید که درست عمل می کنید؟ گندم بخواهید تا صاحب کاه هم شوید ولی اگر کاه بخواهید مثل آن است که چیزی را که نمی دانید، می خواهید.

اجازه دهید طبقه بندی بلوم را خلاصه کنیم و به آخرین مرحله آن یعنی مرحله ارزشیابی بپردازیم.

۵) ارزشیابی:

شما در این مرحله عالم با عمل هستید. شاید در مسیر هدایت قدم برمی دارید. این که گفتم شاید الهام گرفته از بعضی آیات قرآن است که خداوند به رهروان و عاملان همین گونه خطاب می کند. شاید که رستگار شوید. به هر حال در مرحله ارزشیابی در یادگیری هرکه وارد شد صاحب نظر و برای دیگران مرجع است و می تواند ادعا کند که شعر مولانا را، هم حفظ کرده و هم فهمیده و هم درک و هم عمل کرده و حالا کاملاً آن را یاد گرفته. پس یادگیری هر چیز به آن سادگی ها که فکر می کردیم نبوده و نیست.

تا چه اندازه خودتان را می شناسید؟

در پرسش نامه زیر به نگرش های شخصی و عادت های رفتاری توجه شده است. سئوالات را بخوانید و به آنها جواب دهید.

● آزمون

با علامت زدن کلمات درست یا غلط، به هر عبارت جواب بدهید. اولین جوابی را که به ذهنتان می رسد علامت بزنید.

۱) اگر به سودم باشد، یواشکی از جلوی دربان و نگهبان عبور می کنم.

درست/ غلط

۲) هرگز توی صف جلو نمی زنم.

درست/ غلط

۳) اگر کسی متوجه نشود، بدون بلیت وارد سینما می شوم.

درست/ غلط

۴) گاهی اوقات سعی می کنم کار کسانی را که به من توهین کرده اند تلافی کنم.

درست/ غلط

۵) اگر پیشخدمت فراموش کرد پول یکی از غذاها را برایم حساب کند، احتمالاً به روی خودم نمی آورم.

درست/ غلط

۶) راضی نمی شوم کسی مسئولیت خطائی را که من مرتکب شده ام پذیرا شود.

درست/ غلط

۷) اگر مطلبی را ندانم. می گویم که نمی دانم.

درست/ غلط

۸) سعی می کنم همیشه صادق باشم.

درست/ غلط

۹) سر میز شام در منزل، به همان اندازه سر میز شام در رستوران رعایت ادب را می کنم.

درست/ غلط

۱۰) هرگز وارد مکانی که روی آن نوشته شده است: ”ورود افراد متفرقه ممنوع“ نمی شوم.

درست/ غلط

● محاسبه امتیازات

برای این که امتیازات خود را جمع ببندید، با توجه به جواب های زیر، در ازاء هر جواب مشابه به خود یک امتیاز بدهید.

۱) غلط

۲) غلط

۳) غلط

۴) غلط ۵

) غلط

۶) درست

۷) درست

۸) درست

۹) درست

۱۰) درست

▪ امتیاز ۴ ـ ۱: انگیزه کمی برای مطلوبیت اجتماعی دارید. سازگاری شما کم است. سعی می کنید متفاوت و مستقل از دیگران رفتار کنید. اگر شما را از گروه بیرون بگذارند آن قدرها ناراحت نمی شوید.

▪ امتیاز ۸ ـ ۵: انگیزه تان برای مطلوبیت اجتماعی متوسط است. خودتان را به طور واقع بینانه به دیگران معرفی می کنید. می توانید اشتباهات، و در ضمن فضایل خود را به نمایش بگذارید.

▪ امتیاز ۱۰ ـ ۹: انگیزه فراوان برای مطلوبیت اجتماعی دارید. احتمالاً بیش از حدی که لازم است به تأیید دیگران اهمیت می دهید. نمی توانید به راحتی احساسات خودتان را ابراز کنید.

در این پرسش نامه امتیاز متوسط مطلوب تر است. این گونه، به خودپذیری بالاتری می رسید و بهتر می توانید با دیگران کنار بیائید.