در کتابهای فلسفه وکلام معمولا بخش خداشناسی با مساله "اثبات صانع" آغاز می گردد, ولی در کتب وحی مساله ای به این عنوان و با این آهنگ تقریبا مطرح نیست. در این کتابها به ندرت مطلبی دیده می شودکه مستقیما به اثبات اصل هستی خدا مربوط باشد, گویی اصل وجود خدا مسلم ومفروغ عنه گرفته شده است. آربری (A.J. Arberry)در عقل و وحی در اسلام گوید: " یونان درعصر افلاطون منبع روایاتی بود که بر طبق آنها وجود خدا باید به کمک دلیل و برهان اثبات شود. در مغرب زمین این اول بار بود که بشر در صدد جست و جوی آفریدگار خویش بر می آمد. هیچ یک از نویسندگان عهد عتیق با " هستی خدا " به صورت مطلبی پیچیده که جای تردید و سوال باشد, روبه رو نشده اند; زیرا روحیه ی مردم سامی نژاد خدا را در خود وحی می یافت. این مطلب که درباره ی عهد عتیق گفتیم با کمی تفاوت در مورد عهد جدید نیز صدق می کند." بررسی آن قسمت از اوستا که به دست ما رسیده نشان می دهد که مسلم شناختن اصل هستی خدا, مخصوص اقوام سامی و کتب دینی آنها نبوده و در این کتاب دینی آریایی هم , اصل هستی خدا امری مسلم شمرده شده است که نیازی به دلیل و اثبات ندارد. بله, در اوپانیشادها, که در ردیف کتابهای مقدس آیین هندی هستند, گهگاه به عباراتی برمی خوریم که آهنگ سوال درباره ی هستی صانع و علت نخستین دارد, از قبیل : " مباحثات در باب برهما گوید : علت چیست؟ برهما چیست؟ ما از کجا به وجود آمده ایم؟ ما به چه وسیله زندگی می کنیم و روی چه قرار داریم؟ در لذت والم تحت اراده ی که هستیم؟ ای علمای لاهوتی, آیا ما هستیم که در مراحل مختلف زندگی می کنیم؟ " ولی همین عبارتها نیز بیشتر به " کیستی" علت نخستین مربوط است, تا به اصل "هستی" او, البته با آهنگ خاص وحدت وجود, یا حتی وحدت وجود و موجود, که در عموم مطالب دیده می شود. از این گذشته اوپانیشادها تقریبا نوعی کتاب فلسفه و عرفان هستند که در میان هندوها از تقدس و ارزشی در حد تقدس و ارزش کتاب آسمانی برخوردارند, چنانکه خود آیینهندی و تعلیمات آن هم بیشتر در ردیف فلسفه و عرفان و آداب و مناسک تصوف قرار دارد واز تراوشهای فکری و روحی گروهی بسیار از اندیشمندان هند ساخته و پرداخته شده است. البته از مجموعه آنها و آداب و مناسک مربوط به آنها, دینی در شمار ادیان عالم پدید آمده است, که آیین هندی نامیده شده; ولی در ساختمان این دین به هر حال مختصات فلسفه و عرفان بیشتر نمودار شده است تا مختصات ادیان آسمانی.
