امروزه گرافیك بعنوان یكی از مهمترین عوامل تبلیغ ، پیام رسانی و نشر دانش سیاسی ، اجتماعی وفرهنگی می باشد و در جوامع پیشرفته از مهمترین اركان تشكیل دهنده یك زندگی اجتماعی است. طراحی گرافیك در اعلان های تبلیغاتی وتجاری تلویزیون، سینما ، بسته بندی كالاها، علائم راهنمایی و رانندگی ویترین مغازه ها تزیین خیابانی وعمومی نظیر هتل ها ، فرودگاهها و مترو ها، رستوران ها و پارك ها، فروشگاه ها و ماماكن مختلف ورزشی هنری و فرهنگی ، نوشته ها و تبلیغات بدنه ساختمان ها و وسایل نقلیه مثل اتوبوس ها ، ترن ها و هواپیماها بیل بردها و گرافیك در ابعاد بزرگ ونقاشی دیواری ، پیكتو گرام ها و علائمك نمادین ، نقش عمده ای دارد. گرافیك محیطی به عنوان یكی از شاخه های گرافیك در رسیدن به اهداف بالا نقش بسزائی دارد، و بخش عمده ای از فعالیت های تبلیغاتی و تجاری را در بر می گیرد . محیط اطراف ما خانه ای كه در آن زندگی می كنیم خیابانی كه درآن تردد می كنیم فضای سبزی كه درآن قدم می زنیم ، پاركی كه برای تفریح به آنجا می رویم ، همه نیاز به برقراری روابط منطقی فرمی و روابط سازمان بندی دقیق بر مبنای اصول و مبانی بیان بصری دارند. انسان به واسطه گرافیك محیطی با محیط پیرامون خود سخن می گوید ، و با دیگران ارتباط برقرار می كند. گرافیك محیطی در ایجاد فضایی مطلوب و دلنشین برای افراد جامعه نقش موثردارد. محیط مناسب یعنی فضایی كه بشر در آن بتواند فارغ از فشارهای ناخواسته روانی رشد كرده و شكوفا شود و این از خواسته های عقلانی و منطقی هر جامعه است. گرافیك محیط زیبایی بصری و نظم و هماهنگی مطلوب فضا است. مقصود از تمام طرح های گرافیكی برای محیط داخلی و خارجی – ایجاد فضایی برای زندگی پر نشاط و سالم و قانع كننده است گرافیك محیطی را می توان به دو گونه گرافیك محیطی دو بعدی یامسطح و سه بعدی یا حجمی تقسیم كرد. مشخص كردن یك مكان از مكانی دیگر ، زیبا سازی ، نظمو انسجام بخشیدن به فضای شهری و گسترش حیطه فعالیت هنر گرافیك، از اهداف گرافیك محیطی به شمار می رود. گرافیك محیطی می تواند جنببه های مختلفی داشته باشد: جنبه اطلاع رسانی و یاحالت تاكید و یا هشدار نسبت به موضوعی داشته باشد. جنبه فرهنگی داشته باشد، مانند تبلیغات شهری در مورد تئاتر وسینما و غیره. جنبه آموزشی داشته باشد. جنبه تبلیغاتی داشته باشد. جنبه اجتماعی داشته باشد ، مانند تبلیغات بر علیه مصرف سیگار در سطح شهر جنبه زیبایی و هنری وصرفا زیبا سازی محیط را داشته باشد . تعادل تناسب تاكید تداوم و حدت و تنوع اصول یك سازمان بندی درست هستند . رنگ، نور ، شكل ، خط ، نقطه، سطح ، بافت وفضا به كمك آنها می آیند تا اثری مطلوب وزیبا پدید آید. تعادل: تعادل از اصول اساسی هنر است . هنر در برقراری ارتباط با مخاطب نوعی تعادل را جستجو می كند تعادل در هنر بوسیله تقسیم بندی متوازن اجزاء صورت می گیرد . رنگ ، نور و بافت نیز در حفظ تعادل یا عدم تعادل نقش دارند. البته تاكید زیاد برتعادل موجب می شود اثر جذابیت خود را از دست بدهد و ایجاد كسالت كند تناسب : برای طراحی سردر یك فروشگاه بایدبه این نكته توجه داشت ، در بعضی مكان ها كه وسیع بوده و فضای خالی اطراف یك فروشگاه یایك مكان عمومی وجوددارد ، دست طراح باز است و می تواند تناسبات معمولی را تغییر دهد و به طورمثال سردریك مكان عمومی یافروشگاه راخیلی بلند تر و بالاتر از حد معمول بگیرد ، چرا كه به واسطه باز بودن محیط ، بیننده به محیط اشراف كامل داشته و می تواند به راحتی سر در را دیده و آن را تشخیص دهد. تداوم در محیط: تكرار و تصاعد و تناسب سه جزء تداوم در هنر ، عناصر اساسی به شمار می روند، تناسب كه به صورت تكرار یك یا چند در میان واحد های مختلف شكل می یابد، پیچیدگی و حركت بیشتری در خود دارد اثر بخشی تكرار و تناوب به مناسب بودن موضوع و مهارت به كارگیری آن ها بستگی دارد چنانچه تكرار عنصری به تدریج تغییر كند وزن اثر دچار رشد و تصاعد می شود ، تصاعد می تواند به سمت بالا، پایین و یا مایل جهت داشته باشد. تصاعد را در تغییر اندازه كوچك و بزرگ در تغییر شكل از چهار گوشی ه دایره و غیره و در تغیررنگ از كمرنگ به پر رنگ می توان مشاهده كرد.. تاكید در محیط: چنانچه با كم اهمیت كردن اجزاء یك تركیب و متمایز نمودن یكی از اجزاء توجه بیننده به بخش خاصی از كار جلب بتشود آن بخش را نقطه تاكید می نامند. تاكید را می توان با استفاده از رنگ ، رنگ و بافت پدید آورد . اجزاء یكسان ، نقطه تاكید كار راضعیف می نماید. شكل های مشخص و واضح نسبت به اشكال مبهم و اشیاء عجیب نسبت به اشیاء ساده خود نمایی بیشتر دارند نحوه دسته بندی اجزاء نیز بر تاكید یك مجمومعه می افزاید. اصل تاكید را می توان هم برای وحدت بخشیدن وهم ایجاد تنوع مورد استفاده قرار داد. تاكید روی یكی از عناصر در جلب مخاطب ویا بازدید كننده از یك مكان عمومی تاثیر مستقیم دارد. ایجاد وحدت در محیط : وحدت به هر كاری انسجام می بخشد بدون عنصر و حدت اجزاء یك تركیب پراكنده و بی ربط به نظر خواهد رسید. و حدت موجب جلب نظر می شود ، عامل مهمی در انتقال پیام است كاررا قابل درك می كند وبه ساده تر شدن پیام كمك می كند. تنوع در محیط: تنوع حاصل تفاوت و تضاد است . اختلاف بین شكل ، رنگ ویا بافت عناصر تشكیل دهنده تنوع به شمار می رود. اجزاء گوناگون چشم را به دنبال عامل و حدت در كل كار به گردش در می آورند. تنوع در حقیقت وحدت را استحكام می بخشد وحدت میل به نظم، و تنوع كششی به سمت تحریك دارد. نقطه ، خط و سطح دارای قدرت بیان ویژه ای هستند نقاط با توجه به اندازه و نحوه به كارگیری در محیط متفاوت هستند و ایجاد اثربصری متفاوت می كنند. خطوط نیز به همچنین خطوط منحنی ، خطوط شكسته ، خطوط مایل و خطوط در حالت افقی ویاعمودی هركدام اثر بعدی متفاوت به جای می گذارند و در جای مورد نیاز و متناسب به كار گرفته می شوند. فضا مشخص كننده موقعیت و وضعیت هر پدیده عینی باسایر پدیده ها است فضا وجود هر موجود عینی را در ارتباط با سایر موجودات معین می كند و فضای داخلی و خارجی و میانی را قابل درك می كند. بافت: ازدیگر عناصر معماری داخلی و خارجی بافت است ،بافت از دو نظر قابل بحث است و از نظر فرم و شكل كه وسیله درك آن قوه بینایی است و دوم از نظر خاصیت فیزیكی و جنسیت بافت كه با لا مسه قابل درك است. درجه انعكاس یاجذب نور توسط جسم دارای بافت اهمیت فراوان دارد . تضاد سطوح مات و خشن در كنار سطوح براق و صیقلی جذابیت فراوانی دارد و ایجاد جلوه بصری می كند. بافت زیر وخشن قدرت جلب توجه فرابوان دارد و برخلاف آن بافت های صاف و صیقلی معمولا كمرنگ و بی جذبه هستند . بافت از مواد مختلف بدست می آید مثل پوست درخت سطح سنگ ، پوست حیوانات و یانوع مصنوعی آن مثل آجر ، فلز ، پلاستیك و غیره . شدت نور و طبیعی یامصنوعی بودن بافت بر كیفیت آن اثر می گذارد. زاویه دید و فاصله ناظر به اثر را باید در نظر داشت. نور: نور ار مهمترین اجزاء در گرافیك محیطی و طراحی داخلی وخارجی است نورهای طبیعی و مصنوعی اثر متفاوت در محیط ایجاد می كنند . نقطه دید ناظر ، مقدار نور كه به آن می تابد وزاویه دید ناظر عواملی هستند كه در تمام المان های داخل خیابان باید رعایت شوند و تركیبی مناسب وزیبا باهم داشته باشند و دارای طرحی خوب و استاندارد باشد. علائم راهنمایی و رانندگی ، چراغ های روشنایی ، صندوق پست ، زباله دان ، تابلوی اسم خیابان ها تلفن عمومی ، آگهی ها و تبلیغات دیواری ایستگاههای اتوبوس ، سردر فروشگاه ها و تمام این ها در ارتباط باهم هستند و اثر فراوان در دید عموم می گذارند كه باید دلپذیر وزیبا باشند وبارعایت اصول زیبا شناسی و تركیب بندی مناسب در زیبا سازی شهر كمك كنند چراكه محیط شهری نیازمند این زیبایی ها ی بصری است تا ازآثار منفی روانی به شهروندان بكاهد. گرافیك محیطی ، فضا و محیط زندگی را زیباترو با نشاط تر می سازد و به محیط شهری نظم و انسجام می بخشد.
گرافیک محیطی و نقش آن در روابط عمومی ▪مشخصات اصلی گرافیک محیطی گرافیک محیطی از کلیه علائم، تابلوهای و چراغها، از شکل و رنگ و طرح و خط ونوشتار بهره میگیرد و اگر بامعیارهای درست استوار باشد میتواند : ـ ارتباط های اجتماعی مردم را تسهیل کند . ـ به فعالیت اقتصادی سرعت بخشد . ـ ایمنی و جریان ترافیک را بهبود بخشد . ـ مردم را از امکاناتی که شهر در اختیارشان میگذارد آگاه کند . ـ جرائم حاصل از تشنجات عصبی مردم را کاهش دهد . ـ به رفع نیازهای اجتماعی مردم با ایجاد ارتباط با محیط اطراف بوسیله مشخص کردن، راهنمایی و اطلاع رسانیکمک کند . ـ با ایجاد مناظر زیبای بصری در محیط، به سلامت ذهنی مردم یاری رساند . عوامل اصلی بیان در گرافیک محیطی عبارتند از : ۱) پوستر ۲) علائم ۳) تابلوهای بزرگراهها ۴) تابلوهای راهنمایی و رانندگی ۵) علائم نورانی( نئونها ) ۶) تبلیغات روی وسائل نقلیه ۷) طراحی محیطی پارک ها ۸) طراحی روبناها و رنگهای حاصل از آنها ۹) طراحی محلهای خدماتی عمومی، ایستگاههای اتوبوس، باجه های تلفن، نیمکت ها و... ۱۰) طراحی محیطی مراکز فرهنگی و تفریحی ۱۱) طراحی حجم های تزئینی در میدان ها و پارک ها ۱۲) تابلوهای سردر فروشگا هها، مغازهها، سینماها و کلیه سازمانها و موسسات دولتی و خصوصی ۱۳) انواع تابلوهای تبلیغاتی مانند: بیلبورد، چهاروجهی، سهوجهی، سهبعدی، دیجیتالی . از آنجا که همه این عوامل در محیط داخل شهر انجام میگیرد. بنابراین باید بین آنها و شهر، هماهنگی ایجاد گرددو طراحان گرافیک محیطی با مهندسین شهرساز از نزدیک، تشریک مساعی داشته باشند.باتوجه به اینکه در شهرهای بزرگ علاوه بر ساکنین دائمی آنها، انبوه قابل ملاحظهای از مردم، جهت انجامکارهای اقتصادی، تجاری، بهداشتی... نیز مرتب در حال آمد و رفت میباشند، گرافیک محیطی باید به نوعی نقش خود را ایفا نماید تا افراد در این محیط در برقراری ارتباطها و گذراندن امورشان مشکلات کمتری داشته باشند. بخشعمده اطلاعات مورد نیاز شهر، در ارتباط با مقررات آمد و شد، آگاهی از فعالیت ها و رویدادها و اماکن گوناگون وخدماتی است که ارائه میشود. مردم باید راههای مختلف و ایمن و سریع رسیدن به این محیطها را بدانند و بهترین آنها را انتخاب نمایند. البتهتعیین ضوابط اعمال کنترل بر تابلوها و علائم بخش خصوصی که میتواند موجب اخلال در تاثیر عمومی یا مکمل آنهاباشند، جزء تفکیک ناپذیر سیستم مناسب اطلاعرسانی محیط است. گرافیک محیطی چه عرصههایی را در بر میگیرد : گرافیک محیطی اعم از محیطهای باز و بسته، عرصههای گوناگون را در بر میگیرد، که در هر دوی اینها، نقشعمده آن ( اطلاعرسانی ) میباشد. محیطهای بسته شامل فضاهای داخلی کلیه ساختمانها اداری و تجاری، مترو و همچنین نمایشگاهها و فروشگاهها میباشد که در آنها با استفاده از اشکال و حروف و انواع تابلو، اطلاعات لازم بهمراجعهکنندگان داده میشود. در محیطهای باز نیز همچون پارکها، خیابانها و معابر شهر و اساسا کلیه فضاهای باز واقع در شهرها و محیط زندگی انسان ، که طراحیهایی شامل: علائم راهنمایی و هشدار دهنده داخل پارکها، تابلوهای سردر فروشگاهها ، طراحی ویترینهای مغازهها ، علائم راهنمایی و رانندگی در سطح شهر، تابلوهای نام خیابانها و کوچهها، باجههای مختلف خدماتی از قبیل تلفن، پست و...، در محدوده گرافیک محیطی قرار دارند. گرافیک محیطی نقش مهمی را نیز در تبلیغات ایفا میکند ، از جمله در تبلیغات تجاری و تبلیغات فرهنگی، اکنون به طور اختصار نگاهی گذرا بر این دو میاندازیم : ● گرافیک محیطی و تبلیغات فرهنگی انسان از زمانی انسان میگردد که دارای فرهنگ میشود و فرهنگ از زمانی آغاز میگردد که انسان به وجودمیآید. آنچه که میتوانیم برایش تقدیم و تاخر قایل شویم تمدن است و انسان با فرهنگ وارد تمدن میشود واکنون این انسان متمدن است که در دام انواع و اقسام کشمکشهای روحی و جسمی دست و پا میزند، برای رهایی وآزادی نیاز به پرواز دارد، پروازی از درون خود به بیرون و شاید برای این پرواز، بالی بهتر از فرهنگ و هویت خویشنیابد. پس باید با آن آشنا شود و با بهرهگیری از آن در جهات مختلف زندگی، خود و جامعهاش را باور کند. این نقطهای است که تبلیغات فرهنگی میتواند پا به عرصه وجود بگذارد و رسالت خویش را به انجام برساند.امروزه در سراسر دنیا واژه تبلیغات فرهنگی معانی خاصی پیدا کرده و آن هم براساس تعریف فرهنگ و تبلیغ از دید آن جامعه خاص میباشد. در کشور ما نیز این تبلیغ حول محورهای خاصی دور میزند که مربوط به باورها ودیدهها و فرهنگ جامعه ماست و در اینجاست که دوباره صحبت از هنر به میان خواهد آمد، هنری که باید خادم جامعهباشد و اندیشهها و آرمانهای والای بشری را که سبب رشد انسان میشوند، جاودان و ماندنی کند به گونهای که بر همهاقشار جامعه تاثیرگذار گردد. هنرهای تجسمی، تجلیات عالی زبان بصری هستند و بنابراین ابزارهای آموزشیاند که قیمتی بر آنها متصورنیست. اکنون وظیفه گرافیک محیطی این است که از نظر اجتماعی پیام مفیدی برساند و هم چشم را به واسطه آن ، ذهن را جلب کند و در نتیجه نظم لازم را برای دیدن آن سوی سطوح چیزهای قابل رویت به ذهن بدهد و در شناختارزشهای لازم برای یک زندگی کامل و لذت بردن از آن راهنماییش کند. اگر شرایط اجتماعی، گرافیک محیطی را به عرصه پیامهای موجه، در وسیعترین و عمیقترین مهفوم اجتماعی آنملزم سازند، این هنر میتواند بطور موثر به آمادهسازی راه برای هنری موثر و مثبت یاری رساند. هنری که بتوان پیامخویش را به مردم برساند و از طرف آنها درک شود. از میان اهدافی که گرافیک محیطی مد نظر دارد، هدفهای کاربردی از بقیه مهمتر و در حقیقت در اولویت قراردارد که البته بعد از دستیابی به اهداف گوناگون کاربردی خود، میباید فرهنگساز نیز باشد و اگر گرافیک محیطی با اصولی صحیح و متناسب انجام شده باشد تا حدود بسیار زیادی میتواند در گسترش فرهنگ جامعه تاثیر داشته باشد. رشد گرافیک محیطی به چند عامل وابسته است از جمله رشد کیفی فکری مدیریتها و وجود طراحانی باخلاقیتهای بالا. البته این رشد تنها به گرافیک بر نمیگردد، بلکه به مجموعه عواملی منتهی میشود که ساختارهایاخلاقی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز در آن رشد یافته باشند. مشخصههای سنتی و فرهنگی میتواند در برقراری ارتباط بهتر و سریعتر نقش مهمی داشته باشند زیرا افرادیکه در یک جامعه زندگی میکنند دارای فرهنگ خاص آن اجتماعی نیز میباشند. بنابراین بهتر است ارسال پیام برایآنان به زبان و شیوهای آشنا و سنتهای خودشان طراحی شود که برایشان ملموستر و گویاتر باشد تا در قالبهای فرهنگی و سنتی بیگانه. رنگ، نقش مهمی در یک طرح دارد که اولین وظیفه آن جلب توجه مخاطب است و در مرحله بعدی نقش مکملعناصر تصویری دیگری برای موفقیت در ارسال پیام را ایفا میکند. حروف نوشتاری نیز در برقراری ارتباط سریعترنقش مهمی دارند و در واقع آنها تکمیل کننده یا تاکید کننده تصویر میباشند. در گرفیک محیطی ابزارها و عوامل مختلفی برای ارائه اطلاعات وجود دارد که از هرکدام برای بیان نوعی خاص ازایجاد ارتباط میتوان استفاده کرد. مثلا بالونها و تبلیغات برروی وسایل نقلیه مربوط به گروه ایجاد ارتباط توسط سوژههای متحرک میباشند. همچنین بیلبوردها باید در مکانهایی مورد استفاده قرار گیرند که که فضای اطراف آنهاوسیع باشد مانند بزرگراهها که اغلب مخاطب با سرعت بیشتری از مقابل آن میگذارد و باید به گونهای باشد که بهسرعت بتواند ارتباط لازم را برقرار کند. نسبت میزان ارتفاع نصب بیل بورد با طول و عرض آن نیز از نکتههای حائزاهمیت میباشد و باید بطور دقیق محاسبه شود. کارآیی بیل بورد در شب نیز بحثی است که باید همراه با عوامل دیگرمربوط به بیل بوردها با دقت بررسی و طراحی شود و با استفاده از سیستمهای نوری مناسب پیام دلخواه در شبها نیز بهمخاطبین احتمالی القا شود. با آنچه درخصوص آشنایی با گرافیک محیطی و اهمیت و نفش آن در جامعههای شهری گفته شد، به اختصارشرحی پیرامون اهمیت حضور گرافیک محیطی در روابط عمومیها بیان میشود; از آنجا که هدف روابط عمومی جلب مشارکت و همراهی افکارعمومی در زمینههای مختلف است و همچنین واحدی است که ارتباط کارکنان با مسئولان ونیز مسئولان با مردم را برقرار میکند. باید این رسالت خود را با استفاده از روشهای ویژه، به خوبی انجام دهد. گرافیکمحیطی یکی از آن مواردی است که میتوان با شناخت و به کارگیری اصولی آن در روابط عمومیها، برقراری ارتباطاتیاد شده را گسترش داد. امر تبلیغ نیز در روابط عمومی نقش مهمی را ایفا میکند; تبلیغ به معنای تغییر افکار و اندیشهبرای آنچه تبلیغ میشود. بهترین و گویاترین زبان برای این منظور، هنر گرافیک است. چرا که هنر گرافیک آینه شفافیاز مسایل جاری و فرهنگی است و تمام لحظهها زیر و بمهای روحی و فکری جامعه را ثبت و منعکس میکند.بنابراین، هنر گرافیک در روابط عمومی اهمیت خاص خود را مییابد. گرافیک محیطی نیز بخشی از این هنر است:یعنی آنجا که مسئله ارسال پیام و دادن اطلاعات لازم به مخاطب در محیط کاری پیش میآید، گرافیک محیطی قدم بهعرصه میگذارد و نقش خود را ایفا میکند. برای مثال یک سازمان یا وزارتخانه را در نظر میگیریم که روزانه تعداد زیادی از افراد جامعه آنهم با فرهنگها و نگرشهای متفاوت اجتماعی، به خاطر نیازی که دارند به آنجا مراجعهمیکنند. در ابتدای ورود، گرافیک محیطی موجود باید به نوعی طراحی شده باشد که فرد برای رسیدن به قسمتی که لازم است به آنجا مراجعه کند، دچار مشکل و سرگردانی نشود و با دیدن تابلوهای مخصوص راهنما به راحتی به محلمورد نظر برسد. نوع تابلو، رنگ، اندازه و نوع خطهای نوشتاری، علامتها و نمادها و همچنین محل نصب آنها از اهمیت ویژهای برخوردار است. پس از آن، علامتهای داخل محوطهها راهروهای و اتاقهای نیز باید همین ویژگیهارا داشته باشند. بنابر آنچه که بیان شد، اولین اهمیتی که برای گرافیک محیطی قائل میشویم، همان برقراری ارتباط برایراهنمایی و اطلاعرسانی به مخاطب است و در دومین نقش خود، وظیفه زیباسازی محیط را برعهده میگیرد، زیرا انسان به طور ناخودآگاه خواهان زیبایی و توازن و تعادل و آراستگی است و از زشتیها و ناهنجاریها دوری میجوید ، حضور در محیطی که همه عنصرهای آن بهطور صحیح در جای خود قرار گرفته باشد و رنگها در هماهنگی و تضاد، هرکدام به وظیفه خود به درستی عمل کنند، برای هر انسانی، به راستی لذت بخش است و روح خسته از کشاکش ومسایل روزمره زندگی او را به آرامش دعوت میکند.