راه آشنایی با قرآن برای آشنایی با قرآن و بهره گیری از مفاهیم آن ، مقدماتی لازم است كه اگر به آنها توجه نشود ،انسان دچار تفسیر به رأی شده و گرفتار انحراف می شود . زبان قرآن عربی است و خداوند كلامش را به این زبان نازل كرده است : « قرآناً عربیّاً » ،1 پس گام اول در شناخت قرآن ، آشنای با ادبیات عرب است ، شناخت لغات ، اصطلاحات و قواعد ، به گونه ای كه بتوان معنای آیه را به درستی فهمید . قرآن در طول 23 سال رسالت پیامبر اسلام و متناسب با شرایط مختلف زمانی و مكانی نازل گردیده است . شناخت مفهوم برخی آیات ، بدون دانستن شأن نزول آن امكان پذیر نیست . به یك نمونه توجه كنید : قرآن می فرماید :« فلا یسرف فی القتل »2 ؛ در كشتن اسراف نكنید . این جمله در ظاهر معنای نادرستی دارد ، ولی پس از آشنایی با شأن نزول معنای درستی پیدا می كند . ماجرا این بود كه فردی از یك قبیله ، یك نفر از قبیله دیگر را كشت . قبیله مقتول به خونخواهی او برخاسته ، گفتند :گرچه شما یك نفر از ما را كشته اید ، ولی ما چند نفر از شما را خواهیم كشت . آیه نازل گشت كه در كشتن زیاده روی نكنید و خونریزی را گسترش ندهید . علی بن ابی طالب (ع) نیز در وصیت خود می فرماید : تنها قاتل من را بكشید ، نه دیگری را ؛ آن هم با یك ضربه ، نه بیشتر ؛ چون او تنها یك ضربه به من زده است . 3 در شناخت قرآن افزون بر آشنایی به زبان عربی وشأن نزول آیات ، بایدتوجه كامل به روایات شود ؛ زیرا روایات به فهم و بینش انسان توسعه صحیح می دهد . به یك نمونه توجه كنید : قرآن می فرماید :« فلینظر الانسان الی طعامه »4 ؛ انسان به طعام خود بنگرد . تدبر در این آیه انسان را به ابعاد مختلفی راهنمایی می كند ؛ از جمله : 1- به غذای خود بنگر كه آیا حلال است یا حرام ؛ 2- به غذای خود بنگرد كه آیا دیگران دارند یا محروم اند ؛ 3- به غذای خود بنگرد كه چه دست هایی در تهیه آن به كاررفته است ؛ 4- به غذای خود بنگرد كه چگونه از خاك این همه مواد گوناگون با مزه های مختلف پدید می آید ؛ 5- به غذای خود بنگرد ، تا با نگاه اشتهای خود را تحریك و در هضم غذا اثر داشته باشد ؛ 6- به غذای خود بنگرد و چشم به غذا خوردن دیگران ندوزد . اما هنگامی كه به روایات اهل بیت (ع) مراجعه می كنیم ، میبینیم كه می فرمایند : مراد از این كه انسان به طعام خود بنگرد ، آن است كه طعام روحی و فكری خود را از چه كسی می گیرد و تحت تاثیر چه فكر و كلامی قرار دارد و چشم و گوش و قلب خود را مزرعه چه بذری قرار داده است . ------------------------------------------------------- 1- یوسف ( 12) : 2 2- اسراء(17) :33 . 3- نهج البلاغه ، نامه 47 4- عبس (80) : 24 .
