درياچه ي هامون جازموريان هامون جازموريان، يك فرونشست زمينساختي جوان در 150 كيلومتري باخترايرانشهر است كه و بلندي آن از سطح درياي آزاد 350 متر ميباشد. وسعت اين هامون درفصول پرباران، 3300 كيلومترمربع است و به دليل شرايط اقليمي ويژه، در بيشتر مواقعسال، بخش اعظم آن به كفة نمكي وكفههاي رسي تبديلميشود. رودها وآبراهههاي متعدد دائمي و موقت، به اين هامون ميريزند كه از ميان آنها، رود بَمپورو هليلرود اهميت بيشتري دارند. در بارة شوري رودهاي وارده و درصد نمك آب درياچهگزارشهاي موجود هماهنگي دارد. در گزارشاوبرلندر (1988)، آب هامون قابل شُربدانسته شده ولي فيشر (1968) آب هامون را شور ميداند. بنابر دانستههاي موجود، شوريآب جازموريان تا حد فوق اشباع از نمك است. كرينسلي (1970) گسترة هامون جازموريان راشامل سه بخش زير دانسته است: * درياچة فصلي كه گسترة آن در فصول خشك و مرطوبتغييرات زيادي دارد و در بيشتر جاها در اواخر تابستان و اوايل پاييز ناپديدميشود. * پهنة مرطوب كه سطحي در حدود 22 درصد ميپوشاند. * پهنةباتلاقي كه 59 درصد از منطقة مرطوب را زير پوشش دارد و مرز بالايي آن به پهنههايسيلتي – ر سي است. هامون جازموريان در مركز يك فرونشست زمينساختي جوان استكه بين رشته كوههاي جبالبارز (در شمال) و رشته كوههاي بشاگرد (در جنوب) قراردارد. در گذشته اين فرونشست را لبة جنوبي بلوك لوت ميدانستند، ولي در حال حاضر اينباور وجود دارد كه جازموريان نوعي فرونشست پيش كماني است كه در شكلگيري آن،فرورانش پوستة اقيانوسي عمان به زير مكران و همچنين عملكرد گسلهاي همروند بافروافتادگي، به ويژه مجموعة گسلي بشاگرد، نقش داشتهاند. اشتوكلين (1970) پديدةفروافتادگي را به رخدادهاي نئوژن – كوارترنري نسبت داده، ولي كرينسلي (1970) زمانتشكيل آن را پليستوسن ميداند. درياچة حوضسلطان : درياچة حوضسلطان يادرياچة شاهي، فروافتادگي نامتقارني با 330 كيلومترمربع وسعت، در 35 كيلومتري شمالقم و در شمال باختري درياچة نمك است. اين درياچه شامل دو چالة جدا از هم يكي به نام « حوضسلطان » و ديگري به نام « حوضمره » است كه با آبراهة باريكي به هم وصلميشوند. حوضة باختري (حوضسلطان) داراي بلندي 806 متر از سطح دريا است كه به طورمعمول از روانآبهاي سطحي تغذيه ميشود. حوضة خاوري (حوضمره)، افزون برروانآبها، از رودهايي مانند رودشور و قرهچاي نيز بهره ميگيرد. مطالعات مستوفي (1350) نشان ميدهد كه آبابتدا وارد حوضمره شده و پس از پر شدن آن، از مسيل دوحوض گذشته وارد حوضسلطان ميشود و هنگامي كه آب در حوضسلطان چند متر بالاتر آمد،به طرف حوضمره بازميگردد و سرريز اين دو حوض، به درياچة نمك تخليه ميشود. مشاهدات صحرايي كرينسلي (1970)، نشان ميدهد كه از مركز درياچه به خارج دو پهنةجداگانة قابل شناسايي است. يكي مركز درياچه كه حدود 24 درصد از مساحت آن را زيرپوشش دارد و با پوستة نمكي پوشيده شده است. دوم، زون مرطوب كه 76 درصد بقيه راتشكيل ميدهد كه به زون گياهان ريشهبلند به پهناي 20 متر ميرسد. پوستة نمكي با 5سانتيمتر ضخامت، شامل نوارهاي هممركز سفيد و خاكستري است و در زير آن سيلتهاي رسيو خاكستري رنگ مرطوب قرار دارد. اين زون (پوستة نمكي) به طور فصلي با آب پوشيدهميشود، ولي مناطق مركزي آن ممكن است در تمام سال، آبدار باشد. مطالعات انجام شدهدر زون مرطوب نشان داده كه ميزان رس موجود در نمونهها، 35 تا 45 درصد است كه 10 تا 90 درصد كانيها، كائولينيت است. در پشتههاي شن و ماسهاي زون گياهان با ريشةبلند، چند خط داغ آب وجود دارد كه به سمت سراشيبي تا ارتفاع 826 متر ادامه دارد. اختلاف ارتفاع بين پستترين و بلندترين خط داغ آب 20 متر است. پيشروي وسيعمخروطافكنهها در پهناي زون مرطوب و روي پوستة نمكي نشانگر آن است كه روانآب سطحيبيش از گذشته است و تغيير آب و هوايي به سوي دورة مرطوبتر از گذشته، پيشميرود. مطالعات معتمد و همكاران (1356) نشان داده است كه رسوبات حوضسلطانبيشتر از نوع گچ و نمك، مارن و رس است. بررسيهاي لرزهنگاري و حفاري نيز نشان دادهكه نمك تا عمق 46 متر وجود دارد. اين نمك، به صورت 5 لاية جدا از هم با ضخامت كل تا 20 متر است كه با رسهاي قهوهاي تا خاكستري از يكديگر جدا ميشوند __________________
