سوره ماعون [107] اين سوره در «مكّه» نازل شده و داراى 7 آيه است محتوا و فضيلت سوره: در اين سوره صفات و اعمال منكران قيامت در پنج مرحله بيان شده، كه آنها به خاطر تكذيب اين روز بزرگ چگونه از «انفاق» در راه خدا، كمك به «يتيمان» و «مسكينان» سرباز مىزنند، و چگونه در مورد «نماز» مسامحه كار و ريا كارند، و از كمك به «نيازمندان» روى گردانند؟ در فضيلت تلاوت اين سوره در حديثى از امام باقر عليه السّلام آمده است كه: «هر كس اين سوره را در نمازهاى فريضه و نافلهاش بخواند خداوند نماز و روزه او را قبول مىكند، و او را در برابر كارهائى كه در زندگى دنيا از او سر زده است مورد محاسبه قرار نمىدهد». در شأن نزول اين سوره بعضى گفتهاند: در باره «ابو سفيان» نازل شده كه هر روز دو شتر بزرگ نحر مىكرد، و خود و يارانش از آن استفاده مىنمودند اما روزى يتيمى آمد و تقاضاى چيزى كرد او با عصايش بر او زد و او را دور كرد. بسم الله الرحمن الرحيم به نام خداوند بخشنده بخشايشگر (آيه 1)- اثرات شوم انكار معاد: در اين سوره نخست پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله را مخاطب قرار داده، و اثرات شوم انكار روز جزا را در اعمال منكران بازگو مىكند، برگزيده تفسير نمونه، ج5، ص: 594 مىفرمايد: «آيا كسى كه روز جزا را پيوسته انكار مىكند ديدى»؟! (ا رايت الذى يكذب بالدين). منظور از «دين» در اينجا «جزا» يا «روز جزا» ست، و انكار روز جزا و دادگاه بزرگ آن، بازتاب وسيعى در اعمال انسان دارد كه در اين سوره به پنج قسمت از آن اشاره شده است. (آيه 2)- سپس بىآنكه در انتظار پاسخ اين سؤال بماند مىافزايد: «او همان كسى است كه يتيم را با خشونت مىراند»! (فذلك الذى يدع اليتيم). (آيه 3)- «و (ديگران را) به اطعام مسكين و مستمند تشويق نمىكند» (و لا يحض على طعام المسكين). (آيه 4)- در سومين وصف اين گروه، مىفرمايد: «پس واى بر نمازگزارانى كه ...» (فويل للمصلين). (آيه 5)- «در نماز خود سهلانگارى مىكنند» (الذين هم عن صلاتهم ساهون). نه ارزشى براى آن قائلند، و نه به اوقاتش اهميتى مىدهند، و نه اركان و شرائط و آدابش را رعايت مىكنند. (آيه 6)- در چهارمين مرحله به يكى ديگر از بدترين اعمال آنها اشاره كرده، مىفرمايد: «همان كسانى كه ريا مىكنند» (الذين هم يراؤن). جامعهاى كه به رياكارى عادت كند، نه فقط از خدا و اخلاق حسنه و ملكات فاضله دور مىشود، بلكه تمام برنامههاى اجتماعى او از محتوا تهى مىگردد، و در يك مشت ظواهر فاقد معنى خلاصه مىشود، و چه دردناك است سرنوشت چنين انسان، و چنين جامعهاى! (آيه 7)- و در آخرين مرحله مىافزايد: «و ديگران را از ضروريات زندگى منع مىكنند» (و يمنعون الماعون). مسلما يكى از سر چشمههاى تظاهر و رياكارى عدم ايمان به روز قيامت، و عدم توجه به پاداشهاى الهى است، و گر نه چگونه ممكن است انسان پاداشهاى برگزيده تفسير نمونه، ج5، ص: 595 الهى را رها كند و رو به سوى خلق و خوشايند آنها آورد؟ «ماعون» از ماده «معن» به معنى چيز كم است، و منظور از آن در اينجا اشياء جزئى است كه مردم مخصوصا همسايهها از يكديگر به عنوان عاريه يا تملك مىگيرند، مانند مقدارى نمك، آتش (كبريت) ظروف و مانند اينها. بديهى است كسى كه از دادن چنين اشيائى به ديگرى خوددارى مىكند آدم بسيار پست و بىايمانى است، يعنى آنها به قدرى بخيلند كه حتى از دادن اين اشياء كوچك مضايقه دارند. پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود: «كسى كه وسائل ضرورى و كوچك را از همسايهاش دريغ دارد خداوند او را از خير خود، در قيامت منع مىكند، و او را به حال خود وا مىگذارد، و هر كس خدا او را به خود واگذارد، چه بد حالى دارد؟» «پايان سوره ماعون»
ترجمه فارسی سوره الماعون به نام خداوند بخشنده مهربان آيا كسى كه روز جزا را پيوسته انكار مىكند ديدى؟ (1) او همان كسى است كه يتيم را با خشونت مىراند، (2) و (ديگران را) به اطعام مسكين تشويق نمىكند! (3) پس واى بر نمازگزارانى كه... (4) در نماز خود سهلانگارى مىكنند، (5) همان كسانى كه ريا مىكنند، (6) و ديگران را از وسايل ضرورى زندگى منع مىنمايند! (7) بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ أَرَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ ﴿۱﴾ فَذَلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ ﴿۲﴾ وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ ﴿۳﴾ فَوَيْلٌ لِّلْمُصَلِّينَ ﴿۴﴾ الَّذِينَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ ﴿۵﴾ الَّذِينَ هُمْ يُرَاؤُونَ ﴿۶﴾ وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ ﴿۷﴾
