عملیات فتح المبین (1) تهيه كننده : محمود كريمي شروداني منبع : راسخون عملیات فتح المبین در یک نگاه اجمالی جنگ ایران و عراق از نظر روند تحولات و وقایع مهمی كه در دوره زمانی مشخص بروز یافته به چند مقطع تقسیم می شود. مقطع نخست، دوره زمینه سازی عراق برای جنگ است؛ مقطع دوم دوره پیشروی های عراق در خاك ایران و سپس زمین گیر شدن آن است كه حدود یك سال از جنگ را شامل می شود؛ مقطع سوم دوره آزادسازی نام گرفته كه در آن نیروهای انقلابی و مردمی با همكاری ارتش چند عملیات بزرگ و موفق را طرح ریزی و اجرا كردند كه در نتیجه آن ها، ارتش عراق به عقب رانده شد و زمین های اشغالی از تصرف دشمن بیرون آمد. این مقطع نیز یك سال طول كشید و یكی از درخشان ترین مقاطع جنگ محسوب می شود. در این مقطع نوعی اجماع ملی بین طبقات و اقشار جامعه، جریان ها و نخبگان سیاسی و نظامی برای بیرون كردن دشمن و آزادسازی مناطق اشغالی به وجود آمد؛ و تمام توان كشور برای رسیدن به هدف مزبور بسیج شد. یكی از درخشان ترین عملیات های انجام شده در مقطع آزادسازی، نبرد فتح المبین است كه از آغاز تا پایان یك هفته به طول انجامید همراه با دستاوردها و نتایج فراوان و چشمگیر، كه موقعیت برتر سیاسی را نیز برای جمهوری اسلامی در پی داشت.
پاسخ : عملیات فتح المبین (1) در آستانه عملیات در آستانه عملیات فتحالمبین، روند تحولات سیاسی كشور رو به بهبود نهاد و كاملا با اوضاع عملیات ثامنالائمه(ع) تفاوت داشت؛ منافقین در اثر ضربات پی در پی، بدنه و بخشی از كادر مركزی خود را از دست داده و سایر گروه های ضدانقلاب نیز كه تلاش همه جانبهای را برای در دست گرفتن قدرت آغاز كرده بودند، عملا از پای درآمدند. روند تحولات نظامی نیز با توجه به وضعیت رو به اضمحلال دشمن پس از عملیات طریق القدس و شكست در تنگه چزابه، به سود ایران تغییر كرده بود. عراقی ها با نگرانی از روند موجود، پیشنهاد مخفیانهای برای پایان جنگ ارائه كردند. تقاضای برقراری صلح كه رژیم بعث از مدت ها قبل برای نجات خود ابراز كرده بود، با شروع عملیات فتح المبین و بروز آثار پیروزی رزمندگان، مجددا مطرح شد، متعاقب آن، برای نجات صدام و توقف جنگ، تلاش های وسیعی از سوی كمیته منتخب كنفرانس كشورهای غیرمتعهد، كمیته حسن نیت كنفرانس اسلامی، كمیته كنفرانس اسلامی جهان اسلام و نیز تنی چند از شخصیت های سیاسی – مذهبی جهان اسلام صورت گرفت.
پاسخ : عملیات فتح المبین (1) نكتههایی درباره عملیات طراحی عملیات فتح المبین از جمله ابتكارات و نوآوری های رزمندگان در این مقطع محسوب می شود. در طراحی این عملیات، عوامل متعددی دخالت داشتند. چگونگی آرایش و گسترش دشمن در منطقه عمده ترین شاخص تعیین كننده بود. ارتش عراق به هنگام ورود به خاك ایران به دلیل دست نیافتن به اهداف از پیش تعیین شده، به اجبار خطوط پدافندی نامناسبی داشت، طوری كه خطوط یاد شده ضمن جناح دادن به نیروهای اسلام عقبه یگان ها را نیز در دسترس رزمندگان قرار می داد. بر این اساس طراحان عملیات ضمن بهره گیری از نقاط ضعف دشمن، عمده فلش های اصلی عملیات را بر جناح های خطوط دشمن ترسیم كردند و دستیابی به عقبه آنان را به عنوان هدف برگزیدند. توجه به این امر موجب شد تا در نخستین مراحل عملیات به دلیل سقوط تعدادی از عقبه یگان ها، جبهه دشمن متزلزل شود و در نتیجه، رزمندگان اسلام با سرعت بیشتر به اهداف خود دست یابند. اجرای پی در پی مراحل عملیات از دیگر ویژگی های این عملیات بود؛ هر گونه تاخیر در اجرای مرحله دوم می توانست علاوه بر از دست دادن نتایج و دستاوردهای مرحله اول، عملیات را ناكام بگذارد، اما اجرای مرحله دوم عملیات و تصرف تنگه رقابیه، منجر به تزلزل و فروپاشی نیروهای دشمن و در نتیجه، فرار آن ها به علت ترس از اسارت و انهدام شد.
پاسخ : عملیات فتح المبین (1) مهندسی واحدهای مهندسی جهاد سازندگی، ارتش و سپاه به طور ادغامی وارد عمل شدند و جهاد سازندگی در این راستا از كارآیی بالایی برخوردار بود. فعالیت های مهندسی در امر راه سازی، احداث خاكریز و مواضع پیش از عملیات آغاز شد و نقش بسزایی در پیشبرد اهداف رزمندگان ایفا كرد. برای نمونه، كار سخت و دشوار واحدهای مهندسی در محور میشداغ كه به رغم كمبودهای زیاد، با تلاش شبانه روزی به مدت یك ماه صورت گرفت، به شكافته شدن تنگه ذلیجان و احداث جاده برای عبور رزمندگان در این منطقه منجر شد. البته در قسمت هاي بعدي مفصل تر به اين بحث مي پردازيم.
پاسخ : عملیات فتح المبین (1) سازمان رزم سپاه سپاه پاسداران كه مسئولیت فرماندهی و هدایت بسیج را نیز بر عهده داشت، به مرور زمان و متناسب با نیازهای جبهه، سازمان خود را از نظر كمی و كیفی گسترش داد. سیستم اداره جنگ مردمی در عملیات های ثامن الائمه و طریقالقدس به صورت ابتدایی شكل گرفت و در عملیات فتحالمبین، با تغییرات عمدهای گسترش یافت. در این عملیات سپاه به طور چشم گیری سازمان خود را گسترش داد به گونهای كه 12 تیپ را آماده و به میدان وارد كرد در حالی كه در عملیات طریقالقدس تنها چهار تیپ وارد عمل شده بودند. هم چنین در این عملیات سپاه، برای نخستین بار، فرماندهی مشترك از بالاترین رده فرماندهی تا پایین ترین واحدهای رزمی به كار گرفته شد. ادغام نیروها از رزمندگان تا رده فرماندهان و تشكیل قرارگاه های مشترك در وضع مطلوبی به اجرا درآمد. كامل كردن نقاط قوت و ضعف نیروها از سوی یكدیگر نكته مهم در این ادغام بود.
پاسخ : عملیات فتح المبین (1) حضور مردم هم چنین، در این عملیات، مردم به طور بی سابقه و گستردهای حضور یافتند و معنویت عمیقی بر جبهه ها حاكم بود. حضور غیرقابل انتظار نیروهای بسیجی را باید یكی از دلایل گسترش كیفی و كمی نیروهای رزم سپاه در این عملیات دانست.
پاسخ : عملیات فتح المبین (1) بیمارستان صحرایی در این عملیات، برای نخستین بار در جریان جنگ تحمیلی، بیمارستان صحرایی مجهز به اطاق عمل در این عملیات به كار گرفته شد و بدین ترتیب با اقدامات و پیگیری های اولیه در این بیمارستان ها مجروحان زیادی از خطر مرگ نجات یافتند.
پاسخ : عملیات فتح المبین (1) مشكلات دشمن نیروهای دشمن پس از یك سال و اندی استقرار در مواضع دفاعی، در برابر تحقق «استراتژی بزرگ نظامی جمهوری اسلامی» كه در مناطق مختلف به مرحله اجرا گذارده می شد، «سازمان و كنترل فرماندهی» خود را از دست دادند، در نتیجه، علی رغم داشتن نیرو، تجهیزات و امكانات مناسب در مناطق مختلف عملیاتی، به علت استیصال روحی قادر به بهرهگیری از استعداد موجود خود نبودند. در این میان، ضعف روحی و درماندگی نیروهای دشمن به گونهای افزایش یافته بود كه آن ها حتی در مواقع پاتك، بلافاصله پس از مواجهه با عكس العمل رزمندگان اسلام، به فرار و عقب نشینی و یا تسلیم مبادرت می كردند. از مشكلات دیگر دشمن در این مرحله از جنگ، نداشتن نیروی احتیاط بود. دشمن به خاطر انتخاب اهداف وسیع و نیز تعیین ماموریت برای كلیه یگانهای خود، پس از ناكامی و شكست، می بایست تمامی توان و استعداد خود را در مواضع پدافندی به صورت ناكافی گسترش دهد. این امر، موجب گردید كه دشمن، فاقد نیروی احتیاط كارآمده بوده و در مواقع ضروری عكسالعمل مناسبی را در برابر حملات رزمندگان اسلام از خود بروز ندهد. سازمان رزم دشمن، متعاقب سلسله عملیات رزمندگان اسلام، از هم گسیخت، تا آن جا كه در عملیات ثامنالائمه، لشكر 3 زرهی و یگان های تحت امر آن، كه پس از اشغال خرمشهر و محاصره آبادان، در منطقه استقرار داشتند، در معرض تهاجم و انهدام قرار گرفتند. در عملیات طریقالقدس، باقی مانده لشكر 9 زرهی از بین رفت و هم چنین، تیپ 26 زرهی و چندین یگان دیگر، منهدم شدند. در عملیات فتحالمبین، علاوه بر لشكرهای 10 زرهی و 1 مكانیزه، نیروهای موجود در منطقه، به همراه سایر نیروهایی كه دشمن از سایر مناطق جمع كرده و به منطقه اعزام نموده بود، منهدم شدند. در مجموع، تا قبل از عملیات بیت المقدس، انهدام وسیعی از نیروها و تجهیزات دشمن صورت گرفت و تعداد بسیاری از نیروهایش اسیر شدند و امكانات زیادی به غنیمت گرفته شد. در سندی كه در این عملیات از دشمن به دست آمده درباره شیوه رزم نیروهای خودی به نكات مهمی اشاره شده است. در قسمتی از این سند، كه به لشكر 5 مكانیزه مربوط است و امضای سرتیپ ماهر عبدالرشید در زیر آن می باشد. آمده است: «روش جنگ دشمن(ایرانی) در آخرین نبردش در منطقه استحفاظی سپاه 4(شوش و دزفول) ویژگی های زیر را داشت: 1- نیروهای پیاده دشمن(ایرانی)، چه از نظر اعتماد و چه از نظر كثرت نیروها ركن اساسی عملیات بودند و دشمن پس از اطمینان از پیروزی محدود، نیروی زرهی خود را وارد عمل كرد. 2- دشمن با نیروی اصلی خود به دو جناح نیروهای ما هجوم آورد و جبهه را با نیروی كمتری تامین كرد. 3- دشمن در حملات خود، به هجوم شبانه و نخستین ساعت های شب تكیه داشت. 4- هدف دشمن در عملیات هجومی، رسیدن به قرارگاه یگان ها و ستادها و مواضع توپخانه بود تا بدین ترتیب، تشكیلات فرماندهی و مراكز پشتیبانی آتش را فلج كند. 5- دشمن هم چون گذشته با اجرای آتش تهیه، به حمله اقدام نمی كند، بلكه از آتش سنگین توپخانه و موثر خود در عملیات استفاده میكند. 6- نیروهای هوایی و هوانیروز دشمن هنوز موفق نشدهاند به برتری هوایی نسبت به نیروهای خودی دست یابند، اما در این عملیات، فعالیت بیشتری از خود نشان دادهاند.
پاسخ : عملیات فتح المبین (1) اولين گام ها با خاتمه یافتن عملیات طریق القدس، تلاش برای اجرای عملیات بعدی به منظور جلوگیری از قدرت تصمیم گیری، تجدید سازمان و تقویت روحیه دشمن آغاز شد. در این شرایط که نیروهای رزمنده ابتکار عمل در جنگ و پشت جبهه را در دست داشتند، دو منطقه «غرب دزفول» و «منطقه عمومی خرمشهر» (غرب کارون) نظر فرماندهان نظامی را به خود جلب کرده بود که الزاما می بایست یکی از آن ها جهت اجرای عملیات انتخاب می شد. پس از مدت ها بحث و بررسی، فرماندهان نیروی زمینی ارتش، منطقه خرمشهر؛ و فرماندهان سپاه پاسداران منطقه غرب دزفول را برای انجام عملیات بزرگ آینده پیشنهاد کردند که سرانجام منطقه پیشنهادی سپاه به دلایلی همچون تناسب یگان های خودی با وسعت این منطقه، تناسب شرایط طبیعی این منطقه با رزم قوای پیاده و ... جهت انجام عملیات فتح المبین برگزیده شد. طرح ریزی عملیات افتخار آفرین فتح المبین از اواسط آبان 1360 آغاز شد و پس از تلاش های مستمر و خستگی ناپذیر و انجام مشورت ها و هماهنگی های گسترده، میان فرماندهان نظامی، سرانجام طرح عملیاتی شماره 1 فتح المبین در اواخر دی ماه همان سال آماده شد. روز 13 بهمن 1360 در پی یک نشست مشترک بین فرماندهان عمده سپاه و ارتش طرح یادشده به یگان های عمده اجرایی ابلاغ و متعاقب دریافت اطلاعات جدید در 30 بهمن همان سال طرح اولیه بازنگری شده و طرح شماره 2 در 13 اسفند انتشار یافت. این عملیات با مراجعه به قرآن کریم فتح نامگذاری شد و سرانجام در حالی که اشک شوق در چشمان کلیه حاضران مرکز فرماندهی جمع شده بود، در ساعت سی دقیقه بامداد روز دوشنبه 2 فروردین ماه فرمان آغاز حمله بزرگ و سرنوشت ساز فتح المبین به شرح زیر صادر شد: « بسم الله الرحمن الرحیم ، بسم الله القاصم الجبارین و یا زهرا » رزمندگان دلاور اسلام با دریافت پیام، عملیات حماسی و تاریخی فتح المبین را در شمال خوزستان آغاز کردند و از جنوب و شمال غربی شوش و غرب دزفول در چند محور با ارتش عراق درگیر شدند.
پاسخ : عملیات فتح المبین (1) اهداف عملیات آزادسازی بخش وسیعی از مناطق اشغال شده، همچون سایت 4 و 5 رادار و ده ها روستای منطقه. انهدام دو لشکر عراق (10 زرهی و 1 مکانیزه) دست یابی به خطوط پدافندی مناسب و استفاده از حداقل نیروهای خودی در آن خطوط خارج کردن شهرهای شوش، اندیمشک و دزفول از تیررس آتش توپخانه دشمن. دور کردن آتش موثر دشمن از جاده اهواز – اندیمشک.
