پاسخ : .:: آرايه هاي ادبي ::. مسمط مسمط نوعي از قصيده يا اشعاري است هم وزن، مرکب از بخشهاي کوچک که همه در وزن و عدد مصراعها يکي و در قوافي مختلف باشند، به اين ترتيب: مثلا در ابتدا پنج مصراع بر يک وزن و قافيه بگويند و در آخر، يک مصراع بياورند که در وزن با مصراعهاي قبل يکي و در قافيه مختلف باشد. از مجموع آن شش مصراع يک بخش تشکيل مي شود که آن را به اصطلاح شعرا، يک لخت با يک رشته از مسمط گويند. و در رشته دوم باز پنج مصراع بر يک قافيه بگويند که با رشته اول در وزن يکي و در قافيه مخالف باشد، اما مصراع ششم را بر همان وزن و قافيه بياورند که در آخر لخت اول بود. از مجموع اين شش مصراع نيز يک بخش تشکيل مي شود که آن را لخت دوم يا رشته دوم مسمط مي خوانند و همچنان تا آخر مسمط که بايد چند يا چندين بار، آن عمل را تکرار کرده باشند. هر رشته اي مشتمل است بر شش مصراع که پنج مصراع اولش با يکديگر هم قافيه اند، اما مصراع آخرش با پنج مصراع اول آن لخت هم قافيه نيست، بلکه با مصراع آخر ساير رشته ها هم قافيه است. آنچه از باب مثال گفتيم مسمط شش مصراعي است که آن را مسمط مسدس نيز مي گويند و مسمطات منوچهري هم که نمونه آن را نقل مي کنيم از همان نوع است، اما ممکن است عدد مصراعهاي هر لخت کمتر يا بيشتر از شش مصراع باشد، پس به شماره مصراعها مثلا آن را مسمط مثلث (يعني سه مصراعي) و مربع (چهار مصراعي) و مخمس (پنج مصراعي) مي خوانند اما بيشتر از هفت مصراعي چندان معمول نيست و کمتر از سه مصراع اصلا مسمط نباشد. و نيز ممکن است که در لخت اول استثنائا همه چند مصراع را مقفا ساخته و اختلاف قوافي را از لخت دوم شروع کرده باشند. نظير بعض مسمطات قاآني که نمونه آن را ذکر خواهيم کرد. در هر صورت مصراع آخر رشته هاي مسمط را مصراع قافيه و بند مسمط و بند تسميط مي نامند. ابتکار مسمط از منوچهري دامغاني (متوفي 432 هجري قمري) شاعر دربار محمود و مسعود غزنوي است.
پاسخ : .:: آرايه هاي ادبي ::. ترجيع بند و ترکيب بند آن است که از چند قسمت اشعار مختلف تشکيل شده باشد، همه در وزن يکي و در قوافي مختلف، به اين شرح: چند بيت بر يک وزن و قافيه بگويند و در پايان آ يک بيت مقفا بياورند که با ابيات پيش در وزن متحد و در قافيه مخالف باشد، و همچنان اين عمل را چند بار تکرار کنند به طوري که در فواصل همه بخشها بيتي منفرد آمده باشد. پس هر گاه يک بيت را در فواصل عينا تکرار کرده باشند، آن نوع شعر را ترجيع بند و بيت فاصله را ترجيع بند يا بند گردان گويند و اگر ادبيات فواصل با يکديگر فرق داشته باشد آن نوع شعر را ترکيب بند و بيت فاصله را بند ترکيب خوانند بخشهاي مختلف را در هر دو نوع ترجيع و ترکيب، خانه و بند مي گويند. نخستين ترجيع بند سراي ايران ظاهرا فرخي سيستاني و بهترين نمونه هاي ترجيع بند از سعدي و هاتف اصفهاني است. در ترکيب بند نيز شاعران بسياري طبع آزمايي کرده اند، اما استوارترين و موثرترين و مشهور ترين ترکيب بندها در ادب فارسي، ترکيب بند جمال الدين محمد بن عبد الرزاق اصفهاني است در ستايش رسول خدا و پيامبر گرامي اسلام و ترکيب بند محتشم کاشاني است درباره واقعه جانگداز کربلا. نوعي ديگر ترکيب بند هست که تعداد ابيات و خانه هاي آن کمتر است و به عدد مصراعهاي هر خانه، آن را نامگذاري مي کنند. مثلا اگر هر خانه داراي چهار مصراع باشد آن را مربع يا مربع ترکيب مي نامند و اگر در پنج مصراع باشد، مخمس يا مخمس و اگر شش مصراعي باشد، مسدس يا مسدس ترکيب مي گويند.
پاسخ : .:: آرايه هاي ادبي ::. تضمين اصطلاعات مربع و مخمس و مسدس در مورد تضمين نيز به کار مي رود، بدين معني که شعري منتخب از شاعري مثلا سعدي، حافظ و ... انتخاب مي کنند و با سرودن مصراعهايي هم وزن و هم قافيه با مصراعهاي اول شعر انتخابي، آن را به صورت مسمطي چهار مصراعي يا پنج مصراعي يا شش مصراعي در مي آورند. اين نوع تضمين، چندان سابقه اي در شعر فارسي ندارد. نوعي ديگر از تضمين که معمول شاعران از ديرباز بوده است، آن است که شاعر، يک مصراع يا يک يا دو بيت از شاعري ديگر را بر سبيل تمثيل يا براي موکد کردن سخن خويش به عاريت و امانت در سروده خود بياورد. اگر آن شعر و گوينده هر دو مشهور بودند، ذکر نام شاعر ضرورت ندارد، در غير اين صورت گوينده شعر را نام مي برند تا شاعر دوم به تهمت سرقت ادبي و انتحال متهم نشود. رشيد وطواط مصراع عنصري را اين طور تضمين کرده است: نموده تيغ تو آثار فتح و گفته فلک: چنين نمايد شمشير خسروان آثار و سعدي، بيتي از فردوسي را چنين گفت فردوسي پاکزاد که رحمت بر آن تربت پاک باد ميازار موري که دانه کش است که جان دارد و جان شيرين خوش است
پاسخ : .:: آرايه هاي ادبي ::. متناقض‌نما (Paradox) هر گاه دو مفهوم متضاد رابه هم نسبت دهیم یا آن دو را در یک چیز جمع کنیم آرایه متناقض‌نما شکل می‌گیردو معمولاً معنایی عمیق و پر مغز در پس آن نهفته است جامه‌اش شولای عریانی است (عریانی به شولا نسبت داده شده اما شولا نوعی جامه است و ضد عریانی) هر گاه در یک بیت یا عبارت بین دو مورد (مثل «الف» و «ب»)رابطه‌ای برقرار کنیم و مثلاً بگوییم«الف»، «ب» است یا «الف»، «ب» را آورد و آن را در بخش دیگری از همان بیت یا عبارت بین آن در مورد همان رابطه را برقرار کرده اما جای ان دو را با هم عوض کنیم آرایه عکس شکل میگیرد. بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر دیدی که چگونه گور بهرام گرفت
پاسخ : .:: آرايه هاي ادبي ::. جناس تام هر گاه واژه‌ای دو بار در یک بیت یا عبارت به کار رود و هر بار معنایی متفاوت از آن برداشت شود. خرامان بشد سوی آب روان چنان چون شده باز یابد روان (روان در مصراع نخست به معنی جاری و درمصراع دوم به معنی جان و روح است)
پاسخ : .:: آرايه هاي ادبي ::. جناس غیر تام(ناقص) هر گاه دو واژه در یکی از موارد آوایی زیر با هم اختلافی جزیی داشته باشند و در یک بیت یا عبارت به کار روند. كه انواع آن جناس ناقص، جناس زايد، جناس مذيّل، جناس مركّب، جناس مفروق، جناس مقرون، جناس متشابه، جناس مطرّف، جناس خط، جناس لفظ و جناس مكرّر هستند كه در مرور زمان به دليل تقسيم بندي زياد در حال كنار گذاشته شدن هستند. اختلاف دو واژه در صداهایی کوتاه کند (به فتح ک، به ضم ک) اختلاف دو واژه تنها در یک حرف کمند، سمند یک واژه،یک حرف، بیش از دیگری دارد. خاص و خلاص یک واژه از ترکیب دو واژه دیگر به دست می‌آید. دل خلوت خاص دلبر آمد دلبر ز کرم به دل بر آمد دو واژه از نظر آوایی یکسان اما از نظر املایی متفاوت اند صبا، سبا اختلاف دو واژه در جابه جایی حروف است بنات، نبات
پاسخ : .:: آرايه هاي ادبي ::. آرایه ی ترصیع: ترصیع آن است که تقریبا" تمام کلمات دو مصراع(در شعر) یا دو جمله (در نثر) یک به یک،دو به دو ، سه به سه و .... با یکدیگر هماهنگ و هم وزن باشند. (چنان چه فقط هموزن باشند --> "موازنه" نام دارد و اگر علاوه بر هموزنی،حرف آخر آن ها نیز یکسان باشد --> "ترصیع" نامیده می شود.) مثال برای ترصیع: ما/ برون/ را/ ننگریم/ و/ قال/ را ما/ درون/ را/ بنگریم/ و/ حال/ را مثال برای موازنه: چرخ/ ارچه/ رفیع/ خاک/ پایت عقل/ ارچه/ بزرگ/ طفل/ راهت
پاسخ : .:: آرايه هاي ادبي ::. واج ارایی یا نغمه ی حروف: اگر شاعر با استفاده از یک یا چند حرف (معمولا 2حرف)به بیت ریتم بده به طوری که تکرار این حرف محسوس باشه از این ارایه استفاده کرده به این قسمت شعر باغ بی برگی از اخوان ثالث توجه کنید: داستان از میوه های سر به گردون سای اینک خفته در تابوت پست خاک می گوید. اگر دقت کنید واج ارایی واج کسره در این بیت قابل تشخیص و این واج دائما تکرارشده
پاسخ : .:: آرايه هاي ادبي ::. قواعد قافيه قافيه شعر فارسي تابع دو قاعده است. اين دو قاعده كلي استثناهايي دارند كه آنها را مي توان در هفت مورد طبقه بندي كرد:
