دفاع

● وسائل دفاعی

طبق نظر Symonds ، وسائل دفاعی بصورت چهار گروه اصلی طبقه بندی می شوند که البته قابل ذکر است ممکن است یک فرد در عین حال از چندین وسیلة دفاعی استفاده کند.

الف ) وسائل دفاعی برای ممانعت از ظاهر شدن تمایلات :

▪ سرکوبی ( Repression ) : عبارت است از فراموشی ناخودآگاه حوادث و افکار نامطبوع و ناپسند که سبب آزار آدمی می شود.

ب) وسائل دفاعی برای فرار از شرایط نامطلوب :

۱) ترس ( Phobia ) : کیفیتی غیر منطقی همراه با وحشت و اضطراب از اشخاص یا اشیاء بدون دلیل قابل توجیه است.

۲) فراموشی ( Amnesia ) : ایجاد کیفیتی می نماید که فرد بتواند شرایط خود را فراموش کرده وسازگاری ظاهری با محیطش را حفظ کند .

۳) رجعت ( Regression ) : عبارت است از بازگشت به مراحل اولیه و دوران مطمئن تر و لذت بخش تر زندگانی گذشته .

۴) انکار کردن ( Denail ) :ابتدایی ترین واکنش دفاعی است که اکثراً توسط کودکان استفاده می شود.

۵) خیال بافی ( Fantasy )

ج) وسائل دفاعی برای استتار منبع تمایلات :

۱) جابجایی ( Displacement ) :انگیزه های نامناسب در مسیر دیگری بجز مسیر خود و نسبت به هدف دیگری برآورده می شوند.

۲) درون فکنی ( Introjection ) : فرد تمایلات دیگران را به خودش نسبت می دهد و می کوشد از آنها تقلید کند.

۳) همانند سازی ( Identification ) :این حالت در تعقیب درون فکنی ایجاد می شود . مثلاَ زمانی که کودک رفتار پدر را به خودش نسبت می دهد و آنرا مورد تقلید قرار می دهد می گوییم با پدرش همانند سازی نموده است.

۴) فرافکنی ( Projection ) : عکس حالت درون فکنی است و فرد می کوشد تمایلات نامناسب خود را به دیگران نسبت دهد و خود را عاری از هر عیب و نقصی بداند.

۵) دلیل تراشی ( Rationalization ) : کم آزارترین وسیلة دفاعی است و استعمال فراوانی دارد. در واقع برای خوب جلوه دادن رفتار آدمی بکار می رود و فرد می کوشد مجوز مناسبی برای توجیه رفتار و کردار خود عرضه کند .

د) وسائل دفاعی برای تغییر ماهیت ظهور تمایلات :

۱) تصعید یا والایش ( Sublimation ) : این مکانیسم سبب میشود تا انگیزه های نامطبوع بصورتی مطلوب و اجتماعی پسند جلوه کنند.

۲) عکس العمل سازی (Reaction Formation ) : عبارت است از کیفیتی که فرد تحت آن رفتاری برخلاف احساس واقعی خودش آشکار می سازد.

۳) جبران ( Compensation) : این مکانیسم ، کمتر به برآورده کردن امیال و انگیزه ها می پردازد و ضمناً بهترین روش برای مقابله با کمبودها و ضعف های فردی می باشد.

۴) توافق کردن ( Compromise Formation) :این کیفیت از این قرار است که اندیشه یا رفتاری ، مؤید دو یا چند انگیزه می باشد ، بطوریکه هیچکدام بطور کامل برآورده نمی شود.

● نظریه های روانکاوانه :

طبق نظر فروید ، اضطراب هشداری است که ناشی از وجود خطری ناخودآگاه می باشد یعنی فروید اضطراب را ناشی از تعارضی بین تکانه های ناخودآگاه جنسی یا پرخاشگرانه و تهدیدهای مرتبط با آنها تلقی می کرد . در درمان روانکاوی نیز اضطراب حذف نمی شود بلکه سعی می گردد تا تحمل فرد در مقابل اضطراب بیشتر شده و تعارض ایجاد کننده آن حل شود .

● نظریه های رشدی :

از منظر رشد ، اضطراب چند مرحله دارد:

۱) اضطراب فروپاشی : پایین ترین سطح اضطراب است که به ماههای اول زندگی برمیگردد.فرد نگران است که اگر دیگران به تأیید و تصدیقی که لازم است پاسخ ندهند ، فردانیت او متلاشی میشود .

۲) اضطراب گزند و بدگمانی : سطحی کمی پیشرفته تر از مرحله قبلی است که باز به دوران ابتدایی زندگی برمی گردد. فرد دنیا را نا امن و غیر قابل اعتماد می بیند و نگران است که مورد تهاجم قرار بگیرد .

۳) اضطراب اختگی : به دوران اُدیپی رشد برمیگردد و ترس از والدی است که در ازای عشق کودک به والدِ جنس مقابل می خواهد به او آسیب برساند. فرضا کودک پسر که به مادر خود علاقه دارد و چون پدرش نیز مورد توجه مادر قرار دارد ، کودک پسر از پدر خود می ترسد و فکر می کند که ممکن است پدرش به او آسیب برساند.

۴) اضطراب فراخود : پخته ترین سطح رشدی اضطراب است که به احساس گناه ناشی از دست نیافتن به معیارهای درونی شدة اخلاقی فرد باز می گردد .

در هر فرد ، اضطراب ممکن است همزمان به چند سطح رشدی مربوط باشد .

● نظریه های یادگیری :

طبق نظریه های یادگیری ، افراد با تقلیدپاسخ های اضطرابی والدین خود ، یاد می گیرند که در درون خود پاسخی اضطرابی داشته باشند .

● نظریه های رفتاری :

بیان می دارند که اضطراب پاسخی شرطی به یک محرکِ محیطیِ معین است. این امر اساس نظری های رفتاری در اضطراب می باشد. برای مثال در الگوی شرطی سازی سنتی یا کلاسیک ، فردی که هیچ حساسیتی به غذا ندارد ، اگر پس از خوردن غذای آلوده در یک رستوران دچار مسمومیت شود،ممکن است در رویارویی بعدی با آن غذا یا آن رستوران ویا حتی محیط های مشابه ، در او احساس ناخوشی ایجاد شود .

● نظریه های زیستی :

۱) دستگاه عصبی خودمختار : تحریک این دستگاه علایم خاصی را سبب می شود که این علایم هم در بیماریها و هم در اضطراب دیده می شوند . از جمله ضربان قلب بالا ، سردرد ، اسهال و افزایش تعداد دفعات تنفس .

۲) نورو ترنس میتر ها : دستگاه نوروآدرنرژیک در افراد مبتلا به خوبی تنظیم نشده است و گاه فعالیت فورانی دارد. نوراپی نفرین ، سروتونین و گابا جزوِ نوروترنس میتر های موثر در اضطراب می باشند .

۳) مطالعات وراثتی : داده های محکمی مبنی بر اینکه نوعی مولفة وراثتی در اختلالات اضطراب سهیم است، وجود دارد. مثلا نیمی از مبتلایان به اختلال پانیک (هول) دارای یک منسوب مبتلا هستند .