پاسخ : داستان ... شايد يكي از عجيب*ترين دوره*هاي زندگاني من زماني باشد كه در كارخانه آلفرد وونزيدل كار مي*كردم. من ذاتاً بيشتر گرايش به افسردگي و كرختي دارم تا كار، ولي گهگاه مشكلات مالي ديرپا ناچارم مي*كنند ـ زيرا افسردگي نيز سودمندتر از خمودي نيست ـ به اصطلاح شغلي براي خود دست و پا كنم. چون خويشتن را يك بار ديگر در چنين سرازيري ديدم، خودم را به دست اداره كاريابي سپردم و با هفت همدرد ديگر به كارخانه وونزيدل فرستادندمان و آنجا بايد در آزمون شايستگي شركت مي*كرديم. ظاهر كارخانه كافي بود تا شك مرا برانگيزد. كارخانه را يكپارچه از آجر شيشه*اي ساخته بودند و نفرت من از ساختمان*هاي پر نور و اتاق*هاي پر نور كمتر از نفرتم از كار نيست. شكم موقعي بيشتر شد كه بلافاصله در ترياي پر نور دلباز به ما صبحانه دادند. پيشخدمت*هاي خوشگلي برايمان تخم*مرغ و قهوه و نان برشته آوردند و آب پرتقال را در تنگ*هاي خوش طرحي ريخته بودند و ماهي*هاي قرمز صورت*هاي خسته*شان را به ديواره*هاي سبز كمرنگ آبزيدان*ها فشار مي*دادند. پيشخدمت*ها چنان سرحال بودند كه انگار از خوشحالي در پوست نمي*گنجيدند. فقط يك اراده قوي ـ به نظر من كه اينطور مي*آمد ـ مانع از آن مي*شد كه زير آواز بزنند. مثل مرغي كه شكمش پر از تخم نگذاشته باشد، دلشان پر از آوازهاي نخوانده بود.
پاسخ : داستان ... بي*درنگ به نكته*اي پي بردم كه گويا همدردانم به آن پي نبرده بودند: آن صبحانه بخشي از آزمون ما بود. از اين*رو شروع كردم به جويدن با صلابت، مانند كسي كه خوب مي*داند درحال رساندن عناصر با ارزشي به بدن خويش است. دست به كاري زدم كه در حال عادي هيچ قدرتي در دنيا نمي*تواند مرا بدان وادارد: با شكم خالي آب پرتقال خوردم. دست به تخم*مرغ و قهوه*ام نزدم و بيشتر نان برشته را هم نخوردم و از جا برخاستم و آبستن اقدام، شروع به قدم زدن در تريا كردم. درنتيجه نخستين نفري بودم كه به درون اتاقي كه پرسش*نامه*ها بر روي ميزهاي قشنگش پخش شده بودند راهنمايي شدم. رنگ ديوارها سايه سبزي داشت كه بي*گمان واژه «دل*انگيز» را بر زبان دوستداران طراحي داخلي جاري مي*كرد. اتاق به نظر خالي مي*آمد و با اين حال من به قدري مطمئن بودم تحت مراقبتم كه درست مانند شخص آبستن اقدامي رفتار مي*كردم كه گمان مي*كند تحت مراقبت نيست: بي*تابانه قلمم را از جيبم بيرون كشيدم و درش را پيچاندم باز كردم و سر نزديكترين ميز نشستم و پرسش*نامه را مثل مشتري عصبي رستوراني كه صورتحساب را چنگ مي*زند پيش كشيدم.
پاسخ : داستان ... پرسش شماره 1: آيا به نظر شما درست است كه انسان فقط دو دست و دو پا و دو چشم و دو گوش داشته باشد؟ براي نخستين بار از طبيعت افسرده*ام سود جستم و بي*درنگ نوشتم: «حتي چهار دست و پا و گوش براي نيروي محرك من كم است. انسان به*قدر كفايت تجهيز نشده است». پرسش شماره 2: در آن واحد با چند تلفن مي*توانيد كار كنيد؟ در اين مورد نيز پاسخ به آساني يك عمل رياضي ساده بود. نوشتم: «اگر تنها هفت تلفن باشد حوصله*ام سر مي*رود. بايد دستكم نه تلفن باشد تا احساس كنم دارم با تمام ظرفيت كار مي*كنم». پرسش شماره 3: وقت آزاد خود را چگونه مي*گذرانيد؟ جواب من: «اصطلاح وقت آزاد را من ديگر به رسميت نمي شناسم؛ در سالروز پانزده سالگيم آن را از فرهنگ لغاتم حذف كردم؛ چون اصلاً خلقت با اقدام آغاز شده است».
پاسخ : داستان ... كار را گرفتم؛ ولي حتي با نه تلفن واقعاً احساس نمي*كردم دارم با تمام ظرفيت كار مي*كنم. توي دهني*ها فرياد مي*زدم: «فوراً اقدام كنيد» يا «اقدامي بكنيد» يا «بايد اقدامي بكنيم» يا «اقدام خواهد شد» يا «اقدام شده» يا «بايد اقدام بشود». اما علي*القاعده ـ چون احساس مي*كردم حال و هواي محيط اينگونه اقتضا مي*كند ـ از لحن آمرانه استفاده مي*كردم. جالب توجه، استراحت وقت ناهارمان بود كه اغذيه مغذيمان را در محيط فرح*بخش ساكتي صرف مي*كرديم. كارخانه وونزيدل پر بود از آدم*هايي كه تشنه گفتن داستان زندگيشان براي شما بودند، همچنان كه شخصيت*هاي قوي علاقه*مندند. داستان زندگي آنها براي آنها از خود زندگيشان مهمتر است. كافي است دكمه*اي را فشار دهيد تا بي*درنگ از دلاوري*هاي استفراغ شده آكنده شود. وونزيدل دست راستي داشت به نام براشك كه خود نيز با سرپرستي هفت بچه و يك زن زمين*گير با كار شبانه در دوران تحصيلش و اداره خوب چهار شركت و گذراندن دو دوره تحصيلي عالي در دو سال براي خود شهرتي به هم رسانده بود. يك بار كه خبرنگاران از او پرسيده بودند «شما كي مي*خوابيد، آقاي براشك»؟ او جواب داده بود «خوابيدن جنايت است»! منشي وونزيدل نيز با بافندگي از يك شوهر زمين*گير و چهار بچه سرپرستي كرده بود و در كنار آن موفق به فارغ*التحصيل شدن در دو رشته روانشناسي و تاريخ آلمان شده بود و افزون بر آن به پرورش سگ گله نيز پرداخته بود و غير از آن به عنوان خواننده در باشگاه*هاي شبانه صاحب شهرتي شده بود و آكله شماره هفت نام گرفته بود.
پاسخ : داستان ... وونزيدل خود از آن آدم*هايي بود كه هر صبح، تا چشم از خواب مي*گشايند، تصميم به اقدام مي*گيرند. همچنان كه به چابكي كمربند حوله حمامشان را گره مي*زنند با خود مي*گويند: «بايد اقدام كنم». درحالي كه ريش خود را مي*تراشند به خود مي*گويند «بايد اقدام كنم» و پيروزمندانه به موهاي تراشيده ريش*شان نگاه مي*كنند كه با كف صابون شسته مي*شود. اين ذره*هاي مو نخستين قرباني*هاي روزانه آنها در پيشگاه نيروي محرك آنهاست. اعمال خصوصي*تر نيز به اين اشخاص احساس رضايت مي*بخشد: آبي كه شرشر مي*كند، كاغذي كه به كار مي*رود. اقدام صورت گرفته است. نان خورده مي*شود، تخم*مرغ سر بريده مي*شود. براي وونزيدل پيش*پاافتاده*ترين كارها نيز اقدام به نظر مي*رسيدند: آنطور كه كلاهش را سرش مي*گذاشت؛ آنگونه كه ـ لرزان از نشاط و نيرو ـ دكمه*ها پالتوش را مي*بست؛ بوسه*اي كه به همسرش مي*داد؛ همه و همه اقدام بود.
پاسخ : داستان ... هنگامي كه به دفترش مي*رسيد با فرياد «بايد اقدامي بكنيم» به منشي*اش سلام مي*كرد؛ و او با صداي پر طنيني جواب مي*داد: «اقدام خواهد شد»! سپس وونزيدل از اين قسمت به آن قسمت مي*رفت و با نشاط فرياد مي*زد «بايد اقدامي بكنيم» و همه پاسخ مي*دادند: «اقدام خواهد شد»! هنگامي كه به داخل دفتر من نگاه مي*كرد من نيز با لبخند دوستانه*اي جواب مي*دادم: «اقدام خواهد شد!» ظرف يك هفته تعداد تلفن*هاي روي ميزم را به يازده رساندم و در دو هفته به سيزده و هر روز صبح در تراموا لذت مي*بردم از اينكه فعل*هاي امري تازه*اي بسازم و فعل اقدام كردن را با زمان*ها و لحن*هاي مختلف آزمايش كنم. دو روز تمام به تكرار مكرر يك جمله واحد ادامه دادم چون فكر مي*كردم بسيار خوش*آهنگ است: «بايد اقدام شده باشد». دو روز ديگر به اين جمله چسبيدم: «چنين اقدامي نبايد انجام گرفته باشد». بدين*سان كم*كم احساس مي*كردم دارم با تمام ظرفيت كار مي*كنم و به راستي اقدامي در كار هست. يك صبح سه*شنبه، تازه پشت ميزم نشسته بودم كه وونزيدل به داخل دفترم يورش آورد و جمله هميشگيش «بايد اقدامي بكنيم» را بر زبان آورد؛ ولي چيز غيرقابل توضيحي در چهره*اش مرا به ترديد انداخت و نگذاشت طبق قاعده با لحن شاد و شادابي پاسخ بدهم: «اقدام خواهد شد»! گويا زياد مكث كرده بودم چون وونزيدل، كه كمتر صدايش را بلند مي*كرد، سرم فرياد زد: «جواب بده! جواب بده! مگر قاعده را نمي*داني»! من زير لب با اكراه، مثل بچه*اي كه وادارش كنند بگويد من بچه بدي هستم، جواب دادم. تنها با تلاش بسياري توانستم جمله را بر زبان آورده بگويم: «اقدام خواهد شد»! اما هنوز دهان نبسته بودم كه به راستي اقدامي به وقوع پيوست: وونزيدل نقش بر زمين شد. روي زمين غلت زد و درست ميان درگاه در باز افتاد. من بي*درنگ به حقيقت پي بردم و هنگامي كه آهسته ميزم را دور زدم و به نعش روي زمين نزديك شدم جاي شك برايم نماند: او مرده بود.
پاسخ : داستان ... سرم را ناباورانه به چپ و راست تكان دادم و از روي وونزيدل رد شدم و از راهرو آهسته تا دفتر براشك رفتم و بدون در زدن وارد شدم. براشك پشت ميزش نشسته بود و در هر دستش يك گوشي تلفن بود و لاي دندان*هايش قلم خودكاري كه داشت با آن روي كاغذي يادداشتي مي*نوشت، درحالي كه با پاهاي برهنه*اش نيز مشغول كار كردن با يك دستگاه بافندگي در زير ميز بود. او لباس خانواده*اش را از اين راه هم تهيه مي*كند. با صداي آهسته*اي گفتم: «اقدامي پيش آمده». براشك قلم خودكار را به بيرون تف كرد و دو گوشي را زمين گذاشت و انگشتان پايش را با اكراه از دستگاه بافندگي جدا كرد. پرسيد: «چه اقدامي»؟ گفتم: «وونزيدل مرده». براشك گفت: «نه». من گفتم: «باور كنيد. بياييد خودتان ببينيد». براشك گفت: «غيرممكن است». با وجود اين دمپايي*هايش را پوشيد و در راهرو دنبالم آمد. هنگامي كه كنار جسد وونزيدل ايستادم براشك گفت: «نه، نه نه»! من چيزي نگفتم. وونزيدل را با احتياط به پشت خواباندم و چشم*هايش را بستم و افسرده نگاهش كردم.
پاسخ : داستان ... نسبت به او احساسي مثل دلسوزي پيدا كردم و براي نخستين بار پي بردم كه هرگز از او نفرت نداشته*ام. چهره*اش حالت چهره كودكي را داشت كه لجوجانه از دست شستن از ايمانش به بابانوئل سر باز مي*زند، اگرچه استدلال*هاي همبازي*هاي خود را نيز كاملاً قانع*كننده مي*يابد. براشك گفت: «نه، نه». من آهسته گفتم: «بايد اقدام كنيد». براشك گفت: «بله، بايد اقدام كنيم». اقدام شد: وونزيدل به خاك سپرده شد و من براي حمل يك حلقه گل سرخ مصنوعي در پشت تابوتش انتخاب شدم، زيرا علاوه بر گرايش به افسردگي و كرختي از شكل و شمايلي هم برخوردارم كه با كت و شلوار سياه بي*اندازه همخواني دارد. گويا هنگامي كه با حلقه گل سرخ مصنوعي در پشت تابوت وونزيدل راه مي*رفتم فوق*العاده به نظر مي*رسيدم، چون از طرف يك شركت كفن و دفن متجدد به من پيشنهاد شد به عنوان عزادار حرفه*اي برايشان كار كنم. مدير شركت گفت: «شما مادرزاد عزاداريد! رخت و لباستان با شركت. چهره*تان حرف ندارد»! برگه استعفايم را به دست براشك دادم و گفتم آنجا هرگز به راستي احساس نكرده*ام با تمام ظرفيتم كار مي*كنم و با وجود سيزده تلفن باز احساس مي*كنم مقداري از استعدادهايم به هدر مي*رود. به مجرد آنكه نخستين ظهور حرفه*ايم به عنوان عزادار سرآمده بود پي برده بودم: من به اينجا تعلق دارم و براي اين كار ساخته شده*ام.
پاسخ : داستان ... شبستان، افسرده پشت تابوت مي*ايستم و دسته گل ساده*اي در دست مي*گيرم، درحالي كه ارگ لارگو هندل را مي*نوازد، قطعه*اي كه مي*توان گفت از احترامي كه درخور آن است برخوردار نمي*گردد. كافه گورستان پاتوق هميشگي من است؛ فواصل بين اوقات كارم را در آنجا مي*گذرانم، اگرچه گاهي نيز پشت تابوت*هايي راه مي*روم كه هيچ تعهدي در قبالشان ندارم. از جيب خودم گل مي*خرم و به مددكاري كه پشت تابوت مرده بي*خانمان راه مي*رود مي*پيوندم. گهگاه سري به گور وونزيدل مي*زنم، مگر نه اينكه كشف شغل واقعيم را به او مديونم، شغلي كه در آن افسردگي ضروري است و كرخي وظيفه*ام. تازه ديري بعد بود كه پي بردم هرگز به خود زحمت نداده*ام دريابم محصول كارخانه وونزيدل چيست. گمان مي*كنم صابون بود.
پاسخ : داستان ... آن روز صبح داشت باران مي*آمد و هوا هنوز تاريك تاريك بود. پسرك به كافه داخل واگون كه رسيد تقريباً به مقصدش رسيده بود و براي خوردن فنجاني قهوه وارد آن شد. كافه شبانه*اي بود كه صاحبش مرد خسيس و بداخلاقي بود به اسم ليو. بعد از آن خيابان سرد خلوت، كافه به نظر دلچسب و پر نور مي*آمد. كنار پيشخوان دو سرباز و سه كارگر نخ ريس كارخانه نساجي نشسته بودند و در گوشه*اي هم مرد ديگري كه پشتش را خم كرده بود و بيني و نصف صورتش را در ليوان آبجويي فرو برده بود. پسرك كلاهخودي به سر داشت از آنهايي كه خلبان*ها مي*پوشند. وقتي وارد كافه شد بند زير چانه*اش را باز كرد و رو گوشي راستش را از روي گوش كوچك صورتيش بالا زد. بيشتر وقت*ها موقعي كه قهوه مي*خورد كسي هم با مهرباني با او حرف مي*زد، ولي آن روز صبح نه ليو به صورتش نگاه كرد و نه هيچكدام از مردها با او حرف زدند. پول قهوه*اش را داد و داشت از كافه بيرون مي*رفت كه كسي صدايش كرد: «پسرم! هي پسرم!» برگشت و ديد مرد گوشه*نشين دارد انگشت و سرش را برايش تكان مي*دهد. صورتش را از ليوان آبجو بيرون آورده بود و يكباره خيلي خوشحال به نظر مي*رسيد. قد بلند و پريده رنگ بود و بيني بزرگ و موي حنايي چركي داشت. «هي پسرم!» پسرك به طرفش رفت. پسر ريز نقش تقريباً دوازده ساله**اي بود كه وزن كيف روزنامه*ها يك شانه*اش را از شانه ديگرش بالاتر داده بود. صورت كك*مكي تخت و چشم*هاي گرد بچگانه*اي داشت. «بله قربان؟»