سلطانی: تفکر مینی مالیستی بیشتر در پی مطیع ساختن و فریفتن است تا متقاعد کردن

سلطانی: تفکر مینی مالیستی بیشتر در پی مطیع ساختن و فریفتن است تا متقاعد کردن

یکشنبه ۱ مهر ۱۳۸۶ ، روشنک ديبا

پیمان سلطانی، آهنگ ساز، رهبر ارکستر، نوازنده، منتقد و نویسنده؛ از معدود موسیقی دانانی است که توانسته پیوند مناسبی بین موسیقی و هستی شناسی ایجاد کند. گفته ها و نوشته های فلسفی- موسیقایی او همیشه بحث برانگیز بوده و نگاه او به مدرنیته و نوآوری در موسیقی نیز پرسش های فراوانی را در پی داشته است.

وی سال هاست که به تدریس فلسفه ی موسیقی معاصر، مبانی آهنگ سازی قرن بیستم و شناخت مکتب ها، جنبش ها و جریان های موسیقی قرن بیستم مشغول است و از دهه ی هفتاد تا کنون فعالیت و حضوری جدی در معرفی جنبه های ایدئولوژیک و هستی شناسانه ی موسیقی قرن بیستم داشته است.

نتیجه ی این نگرش، خلق آثار موسیقایی زیادی از ایشان بوده که می توان به نسیان، کلاژ، نور در حوالی متروک، کهکشان فراموش شده، پُست آیدنتیتی، کوارتت ها، آثار پیانویی، قطعه ای برای هفت نی و هفت فلوت، شرقی، گندمزار، ملودی واژگون، قطعاتی بر اساس اشعار نیما، فروغ، شاملو، براهنی، رؤیایی، محمد مختاری و...، آثار ارکسترال و آثار موسیقی الکترونیک، موسیقی فیلم و... اشاره کرد.

دیدگاه وی از سویی متصل به نگرش فلاسفه ی پوزیتیویسم و از سویی دیگر دارای گرایشی جدی به دیکانستراکشن و پست مدرنیسم دارد. سلطانی مدتی ست که نگاه خود را بر موضوع آیدنتیتی (هویت) متمرکز کرده است.

وی در حال حاضر رهبر ارکستر ملل، رییس کارگروه موسیقی ایکوم (ICOM) ایران، سردبیر فصلنامه ی موسیقی سُرنا و مدیر هنری ماهنامه ی ادبی- هنری بایا است و در زمینه های پژوهش های موسیقایی، نگارش در حوزه ی نظری و نقد موسیقی، سرایش شعر و گرافیک فعالیت گسترده ای دارد.

مینی مالیسم، جان کیج و اِسپِکتُرال
در سال 1379، در نشست های ماهانه ی دست اندرکاران و دوستداران موسیقی "فرهنگ و هنر معاصر"، رخدادهای موسیقایی پس از جنگ جهانی دوم و مینی مالیسم، توسط پیمان سلطانی (به عنوان سخنران و تحلیل گر) بررسی می شد و در پایان این نشست ها، گفتگوی مفصلی میان حاضران و ایشان انجام می گرفت.

متن حاضر چکیده ی یکی از آن نشست هاست. از آن جا که چند سالی است از آن جمع دور شده ایم و همچنین بحث ها و گفتگو های انجام شده در قسمت هایی لحن محاوره به خود گرفته بودند، متن پیاده شده را در (سال 1383) اختیار ایشان قرار دادیم و پس از آماده سازی، به شکل کنونی درآمده است، امیدواریم که مقبول افتد.
(ر. د. )

برخی معتقدند که مینی مالیسم در موسیقی از جان کیج آغاز شده، اما کیج تأکید فراوانی دارد تا خودش را به پیش آمد ها بسپارد.
تفکر مینی مالیستی بیشتر در پی مطیع ساختن و فریفتن است تا متقاعد کردن؛ موضوع اصلی مینی مالیسم، ساده کردن و تکرار عناصر است. یک نوع مسحور شدگی بر آن حاکم است. اما کیج موسیقی دانی آزاد است و دوست دارد با صدا و سکوت آزادانه ملاقات کند.

پیروان این نگرش (تجربی)، با به خطر انداختن خود و کنار گذاردن وسواس ها، معیار ها، عرف ها و به هم ریختن آن ها، سعی داشتند تا به یک واقعیت ناپیدا و یک یوتوپیا و چیزی غیر قابل انتظار دست پیدا کنند.

چرا آن ها (پیروان این نگرش) از هر نوع شباهت سازی احتراز می کنند؟ مگر هر نوع شباهت سازی به نوآوری لطمه می زند؟
البته نوآوری عنصری است که در آهنگ سازان آغازین مینی مال به ندرت یافت می شود! در ذهنیت مینی مالیستی، یک نوع مراقبت دائمی از آنچه آفریده اند یا تجربه کرده اند، وجود دارد. آن ها تجربه ی مینی مالیستی را برای رسیدن به یک تجربه ی نامعمول موسیقایی، ورای تصور موسیقایی غالب عصر خود آغاز نکردند و این همان نقطه ای است که آن ها را از تجربیات موسیقایی کیج جدا می کند.

آنچه کیج را در راستای تجربه های نوآورانه اش، استوار و محکم ساخت، مقاومتی بود که در برابر ستیز های عمومی انجام می داد؛ ستیز نسبت به آثار، تجربیات و ابداعاتش. به تصور من، فرایند های تصادف و اتفاق، تأثیر های کاول، پشتیبانی های شوئنبرگ، موضع گرفتن در برابر بیان و اظهار اصطلاح هنری، تأثیر های ادگار وارز و حتا هدایت شدن به سوی اله آ توار سبب شده تا کیج بتواند موسیقی را به سوی صوت های سازماندهی شده (صوت ناب) هدایت کند.

کیج نهایتاً در آثار منتهی شده از "پیانوی مهیا شده" اش می گوید که چیزی به نام اصطلاح مقدس وجود ندارد، که البته این تفکر، نتیجه ی تغییر در کیفیت صوت است. به تصور من، سیزده سونات و چهار انترلود، نه تنها بر موسیقی دان مینی مالیست، بلکه بر آهنگ سازان کُنکِرِت هم تأثیر گذاشته است