آرشه خمیده، بدعتی از تلمانی (II) شنبه ۵ آبان ۱۳۸۶ ، سجاد پورقناد با این موهای شل میتوان سه یا چهار سیم را همزمان نواخت. شاید برای کسانی که آشنایی به نحوه اجراهای آکورد های چهار صدایی با ویولون ندارند این سئوال پیش آید که تا پیش از این مگر ویولن چطور این آکوردها را اجرا می کرده؟ جواب خیلی ساده است، به طور جدا جدا! در واقع آرشه های معمول ویولن در حالت کشیده نمی توانند روی بیشتر از دو سیم بخوابند و چاره ای جز این نیست که آکوردهای چهار صدایی را دو به دو ولی با سرعت اجرا کنیم تا حداقل تا حدی همزمان به گوش برسد. بشنوید قسمتی اجرای شاکن باخ توسط هایفتز را و مقایسه کنید با اجرای تلمانی هرچند آرشه تلمانی، از توان خوبی برای اجرای آکوردها برخوردار است ولی به خوبی آرشه های امروزی قادر به اجرای استکاتوها نیست (هرچند در اجرای آثار دوره باروک بویژه قطعات باخ به ندرت با استکاتوها برخورد می کنیم ولی بعضی از نوازندگان مثل هایفتز، در همین آثار هم قسمتهایی را بصورت استکاتو اجرا میکنند) در اجراهای تلمانی هم گاه استکاتوهایی را میشنویم که نشان از زیرکی و چیره دستی او در استفاده از این آرشه دارد ولی فراغ بالی که آرشه های استاندارد امروزی در اجرای استکاتوها دارند، در این اجراها دیده نمیشود. بشنوید اجرای استکاتو در شاکن باخ توسط هایفتز را و مقایسه کنید با اجرای تلمانی در اینجا میتوان فهمید که چرا امروزه از آرشه های تلمانی تقریبا" هیچ خبری نیست! مهمترین دلیل این است که وظیفه اجرای استکاتوها و اجرای پاساژهای سرعتی بیشتر به عهده ویولن گذاشته میشود تا آکوردهای چند صدایی! البته تلمانی برای بهبود این مشکل تلاش فراوان کرد که در پائین شرح آن را می خوانید ولی باز میبینیم که امروز حتی در اجرای قطعات باخ هم این آرشه استفاده نمیشود. تلمانی در هنگام اجرای سولو باخ در سال 1950 از این آرشه استفاده کرد و Glasgow Herald درباره او نوشت" یک تجربه، برای شنیدن ملودی هایی که در آن آرشه ها مقطع نیست". ولی مشکلی که تلمانی داشت، دقیقا" مسئله نتهای مقطع بود! –مانند پایان هر سه سونات- در جایی که نت های تک، آرشه هایی با موهای سفت لازم داشت، تا سال 1953 این مشکل، کشش غیر قابل تحملی را بر روی شصت دست راست نوازنده وارد میکرد. در این زمان بود که آرشه سازی دیگر به نام Knud Vestergaard با یک مکانیسم زیرکانه، قدم جلو گذاشت که در این مدل پاشنه (Frog) آرشه در ضمن اجرا، با ترفندی مکانیکی بکار گرفته میشد؛ سوراخی در Frog جدید بود که نوازنده با شصت موها را سفت میکرد و گودی زیری هم وضعیت شل به آنها میداد. تلمانی با تمرین فوق العاده در نواختن با آرشه جدید، مهارت پیدا کرد. برای جای گرفتن شصت، کار انگشت کوچک برای ایجاد موازنه مهم بود، البته نه در جای قبلی و با این صورت، عملکرد شصت اساسا با آرشه های استاندارد متفاوت بود. حروف اول اسم و فامیل مبتکر این آرشه VEster GAard این آرشه باعث شد که این مدل آرشه را با نام vega بشناسند. عکسهای تلمانی در حال نواختن با vega، یک کمان بزرگ و یک طناب پهن از موهای زیاد برای قرار گرفتن روی چهار سیم را نشان میدهد. امیل تلمانی اولین مدل درست در زمان ضبط BWV1001-2 در نوامبر 1953 آماده شد. تا آوریل 54، وقتی بقیه آرشه ها ساخته شد، تلمانی مطمئن تر و مصمم تر بود. Noel Goodwin در روزنامه ای درباره آرشه جدید نوشته بود، تکنیکهای قرار دادی در موسیقی باروک کاملا از مد افتاده است و خواستار تغییر فوری در متدهای تدریس شد! در واقع آهنگهای باخ که با vega نواخته میشود، هیچ ربطی به موسیقی زمان باخ ندارد، این بدعت گذاری مربوط به قرن بیستم است، هرچند در آن دوره این تغییر ایده آل بود ولی نیم قرن بعد این ایده آل سئوال برانگیز شد! هرچند میتوان تصور کرد، با اینکه زمان باخ چنین آرشه ای وجود نداشته ولی باخ با آکوردهایی که در این دست آثارش خلق کرده در ذهن خود چنین موسیقی ای را تصور می کرده است. صدایی که تلمانی با این آرشه از ویولن میگیرد چیزی بین ارگ کلیسا و ویولن است. اجرای آکوردهای چهار سیمه با خیالی آسوده شاید برای بسیاری از ویولنیست های امروزی به رویا میماند؛ رویایی که در اثر گرانسگ تلمانی شنیده شد. با استفاده از نوشته : Graham Silcock از Testament
