چکنواریان و ارکستر سمفونیک تهران سجاد پورقناد سه شنبه 27 دی، تالار وحدت، میزبان ارکستر سمفونیک تهران به رهبری(رهبری میهمان) لوریس چکنواریان بود. ارکستر با اشاره چکناواریان قسمتی از باله گایانه ساخته آرام خاچاتوریان آهنگساز برجسته ارمنی را به اجرا گذاشت. سپس "افق بیکران" ساخته حشمت سنجری و پس از آن "رقص دایره" را از همین آهنگساز نواخت. این دو قطعه قبلا هم از انتخابهای لوریس چکنواریان برای اجرای آثار آهنگسازان ایرانی بوده، مخصوصا" رقص دایره که بارها توسط ارکسترهای مختلف اجرا شده است (حتی پیش از انقلاب در کنسرتی به رهبری زوبین مهتا در ایران این قطعه اجرا شد)، اما با اینکه این قطعه از همه بیشتر برای اعضای ارکستر سمفونیک تهران آشناست باز شاهد اجرای ضعیفی از آن بودیم! اشکالاتی مثل از ضرب انداختن ضربیهای ارکستر و نرسیدن به تمپو دلخواه رهبر در اجرای آچلراندوها ( اجرای اچلراندوها هم در کنسرت داستانی داشت! گویی نوازندگان از یک تمپوی خاصی بالاتر نمیرفتند؛ این مسئله در اجرای چند قطعه دیده میشد که نوازندگان نمی خواهند یا نمی توانند به تمپویی که رهبر می خواهد برسند!) روی هم رفته اجرای این دو قطعه سنجری در این کنسرت تفاوتهای فاحشی با اجرایی که توسط منوچهر صهبایی ضبط شده داشت، ضمن اینکه صهبایی "رقص دایره" را با همراهی مسعود حبیبی نواخته، ولی در این برنامه ارکستر مثل اجراهای پیش از انقلاب از این قطعه آن را با ضربیهای ارکستر اجرا کرد. پیش از این در اجرای استثنایی دیگری هم که توسط ارکستر زهی ارمنستان به رهبری چکنواریان اجرا شد، کنترباس با ریتم گرفتن روی چوب سازش نقش ساز کوبه ای این قطعه را عهده دار شد! برنامه بعدی ارکستر اجرای "رقص مجار" (شماره 5) اثر آشنای یوهان برامس و پس از آن سه قسمت از اپرای کارمن اثر ژرژ بیزه به اجرا درآمد که در این قطعات هم تا حدی همان اشکالات قبلی دیده میشد. ولی روی هم رفته زهی های ارکستر(مخصوصا") خوب ظاهر شدند.نکته ای که شاید توجه اهل موسیقی را در این برنامه و دیگر برنامه های اینچنینی ارکستر سمفونیک تهران به خود جلب میکرد این بود که چرا این ارکستر وقتی قطعه ای از بزرگان موسیقی کلاسیک اجرا می کند، اکثر مواقع ملودیک ترین و کوتاهترینها را انتخاب میکند؟ این سئوال را اگر از رهبران میهمان بپرسید حتما" جواب میدهند که مردم کشش قطعات سنگین را ندارند؛ این پاسخ با توجه به اینکه هنوز پس از سالها فعالیت ارکستر سمفونیک تهران مردم بین مومانها دست میزنند یا موبایلشان را در برنامه خاموش نمیکنند و ... تا حدی قابل پذیرش است، ولی همین مردم هم در همین تالار، گاهی شاهد اجرای سمفونیها و برنامه های سنگین دیگری بودند که نه تنها اعتراض نکردند که مورد استقبالشان هم قرار گرفته! پس دلیل واقعی این انتخابها چیز دیگریست، اول جلب توجه مخاطبان عامی که حداقل از نظر مادی تا حدی برای سازمان ارکستر سمفونیک مفید است و دوم نداشتن وقت لازم برای تمرین قطعات طولانی و مشکل؛ مثلا" رهبر همین برنامه جناب چکنواریان، این چند سال رهبر میهمان بسیاری از ارکسترهای بزرگ و کوچک در خارج از کشور (مخصوصا در ارمنستان) بوده و از فستیوالهای بزرگ تا جشنهای نه چندان مهم و بزرگ به رهبری می پردازد. ایشان نه وقت تمرین های مداوم با ارکستر را دارد نه (به زعم بنده!) علاقه و حوصله چنین کاری! در این سالها که گاه چکنواریان به عنوان رهبر در تالارهای تهران به کنسرت پرداخته، به ندرت برنامه ای سنگین موسیقی اجرا شده، مخصوصا" به ندرت از نوازندگان برجسته ای که در ایران هستند به عنوان سولیست یک کنسرتو بهره برده شده و اگر هم گاهی کنسرتویی اجرا شده قطعه سنگینی (مانند کنسرتو ویلن یا پیانوی چایکوفسکی یا برامس ) نبوده. چند سال پیش وقتی که ارکستر فیلارمونیک ارمنستان به طور مداوم در تهران به اجرای برنامه پرداخت، عده ای از موسیقی دانان معترض بودند که چرا از ارکستر وارداتی استفاده میشود و به جای آن روی ارکستر سمفونیک تهران که اهل ایران و ساکن این کشور هستند سرمایه گذاری نمیشود؟ لوریس چکنواریان در حال رهبری حضار نوازنده خارجی هر چقدر هم که قوی باشد بالاخره (با توجه به سیاستهای عالی فرهنگی ایران!) اینجا نمی ماند،همانطور که نوازندگان غربی ارکستر فرهاد مشکات هم نماندند. (کمااینکه نوازندگان ایرانی خوب هم معلوم نیست بمانند!) لازم به ذکر است که چندین نوازنده از ارکستر نام برده با هدایت چکناوریان، در ایران یک ارکستر مجلسی تشکیل دادند، اول موسیقیدانان گمان می کردند، حالا که چند نوازنده قوی به ایران آمده اند مردم می توانند گاهی یک اجرای موسیقی مشکل هم در ایران ببینند؛ ولی این ارکستر هم بجز در چند برنامه، باز به اجرای آثار مشهور ساده پرداخت... چکنواریان به تازگی در مصاحبه ای با روزنامه همشهری گفته بود، "اركستر سمفونيك براي من نقش همسايه اي را بازي مي كند كه من اگر چه به آن علاقه بسيار زيادي دارم اما بايد از من دعوت كند تا وارد خانه اش شوم.من اين سال ها با رهبري قطعه خسوف ساخته محمد سعيد شريفيان با اركستر همكاري داشتم. چندي قبل نيز در تخت جمشيد برنامه اي را با اين اركستر اجرا كرده و در جشنواره نيز برنامه اي ديگر با آن داشتم، اما به هر حال همكاري نزديكي با اين اركستر ندارم و به همين خاطر گاهي مجبورم كه با اركستر سمفونيك ارمنستان آثاري را ضبط كنم كه همين مسأله باعث به وجود آمدن اين سوء تفاهم شد كه من علاقه اي به اركستر سمفونيك تهران ندارم در حالي كه تنها دليل اين موضوع گرفتاري اين اركستر بود." ولی این سئوال به قوت خود باقیست که چرا زمانی که چکنواریان اقدام به رهبری این ارکستر میکند از قطعات سنگین استفاده نمیکند؟ به آن شب در تالار وحدت برمیگردیم: قسمت بعدی برنامه قسمت هایی از عاشقانه های لوریس چکنواریان بود که با همراهی هارپ به اجرا در آمد. کسانی که اجرای درخشان این قطعات را شنیده بودند به خوبی می توانستند متوجه فرق فاحش این اجرا با ضبطی که به رهبری همین آهنگساز در بازار موجود هست، شوند. قسمت بعدی برنامه "راپسودی ایرانی" اثر شاهین فرهت بود که این قطعه برای پیانو و ارکستر سمفونیک تنظیم شده بود که با نوازندگی پیانو فرهت به اجرا در آمد. این قطعه نیز همچون بیشتر قطعات این آهنگساز از ساختاری کم تحرک برخوردار بود که در این اثر ملودی های موسیقی قدیم(قاجار) ایران نیز بهره گرفته شده بود؛ روی هم رفته این اثر نسبت به بهترین کار آهنگساز (سمفونی "دماوند") چندان چشمگیر نبود. قسمت پایانی برنامه "سوییت ایرانی" در شش قسمت، برای ارکستر سمفونیک و پیانو (در قسمت آخر گروه کر) ساخته حسن (بهمن) ریاحی آهنگساز برجسته ایران بود. شنوندگان پیگیر آهنگهای ارکسترال ایرانی، بعضی از قسمتهای این سوییت را در مجموعه" بوی بهار" اثر بی نظیر حسن ریاحی که سالها پیش توسط انتشارات سروش با رهبری فریدون ناصری (که احتمالا بهترین رهبری ضبط شده از این موسیقیدان است) منتشر شده بود، شنیده بودند. در اجرا این قطعات نوازندگی زیبا و مسلط تیگران مسروپیان، پیانیست این قطعات چشمگیر بود. در این سوئیت، دو سبک متفاوت آهنگسازی ریاحی شنیده میشد؛ یکی آهنگسازی رومانتیک به سبک استادش حشمت سنجری و دیگری، سبک شخصی او که از فضایی حماسی با ارکستراسیونی رعد آسا برخوردار است. آخرین قطعه این سوییت، موسیقی کرالی بود که بر روی شعر "بنی آدم اعضای یکدیگرند" جدیدا" تصنیف شده بود( اینجا لازم میدانم اضافه کنم که به عقیده بنده، این بیت در اصل به این صورت بوده که "بنی آدم اعضای یک پیکرند که در آفرینش ز یک گوهرند" و یک اشتباه تاریخی باعث شده "یکدیگر" به جای "یک پیکر" گفته شود؛ چراکه بنی آدم اعضای "یکدیگر"! نیستند بلکه مانند اعضای یک "پیکرند") این شعر اول توسط فرشاد فولادوند خواننده سولیست یکبار اجرا شد سپس توسط گروه کر (به سرپرستی ابراهیم نظری سنگرودی نوازنده با سابقه فلوت که سابقه رهبری ارکستر نیز داشته) به همراهی گروه کر کودکان (به سرپرستی ناصر نظر) تکرار شده؛ با اینکه به صورت انیسون اجرا شد، بخاطر پرشهایی که در ملودی وجود داشت خوانش آن برای کودکان بسیار مشکل بود که در این اجرا شاگردان آقای نظر موفق بودند. تنها اشکالی که در اجراهای شبهای دیگر روی داد، عدم توانایی کودکان در هماهنگی با تمپوی ارکستر بود که کر کودکان فقط با یک تمپوی خاص قطعه را اجرا می کرد؛ البته این وظیفه بزرگترها در ارکستر بود که خود را با این گروه هماهنگ کنند! مخصوصا" در شب اختتامیه که این قطعه اجرا شد نوازنده پرکاشن ارکستر تا میزانهای پایانی نتوانست ریتم را پیدا کند! پس از پایان برنامه (27دی) لوریس چکنواریان رهبر ارکستر، از مردم خواست تا یکبار این قطعه را با ارکستر بخوانند! کسانی که پیش از این شاهد کنسرتهای چکنواریان بوده اند این اخلاق او را خوب میشناسند که تا مردم عامی را با خنده (و موسیقیدانان را با گریه!)از سالن بیرون نبرد، کنسرت به دلش نمی چسبد... این قطعه سه بار با مردم اجرا شد! (در آینده بیشتر درمورد لوریس چکنواریان صحبت می کنیم)
