آتشگاه آذرگشسب

آتشگاه آذرگشسب ( تخت سلیمان ) در جنوب شرقی استان آذربایجان غربی و در چهل و دو كيلومتري شمال شرقي شهرستان تكاب، در منطقه ای به نام شیز یا گَنجَک واقع شده است. مساحت این محوطه باستانی 74 کيلومتر مربع می باشد که در سال 1382 به عنوان چهارمین اثر مهم ایرانی در فهرست آثار جهاني يونسكو به ثبت رسيد.
مجموعه بناهای تاریخی تخت سلیمان در اطراف دریاچهای طبیعی ساخته شده است. این دریاچه بیش از صد متر عمق داشته و به علت املاح موجود در آن برای آشامیدن و کشاورزی مناسب نیست. رسوب حاصل از این املاح در طی قرنها لبه دریاچه را تغییر شکل داده است.
آتشکده آذرگشسب مجموعهاى است مشتمل بر يک سالن مرکزى مربع شکل با چهار جرز قطور آجرى که گنبد بزرگ آجرى آن را پوشانده است. مجاور اين مجموعه در بخش غربى مجموعه ديگرى است که از يک آتشکده صليبى شکل با ابعاد کوچکتر و دو تالار ستوندار با ستونهاى مدور چهارگوش و تعداد اتاقها و فضاهاى جانبى تشکيل يافته است.
در زمان ساسانیان، ایرانیان سه آتشگاه اصلی و بزرگ داشتند که آذرگشسب یکی از آن ها بود. آذرگشسب به معنای آتش اسب نر است. افسانه های بسیاری درباره نام گذاری این مجموعه وجود دارد. اسم تخت سليمان از قرن هفت و هشت هجري و از سوي اهالي منطقه كه اطلاعات تاريخي درستي از اين بنا نداشتند، انتخاب شد. آذرگشسب نام صحيح این آتشکده است.
آذرگشسب یکی از نمادهای اقتدار ساسانیان بود. پس از جنبش مزدكيان، خسرو انوشيروان به عمران و آباد سازی اين آتشكده با عنوان عامل وحدت ملي و يكسان سازي دين كشور ایران توجه ويژه ای كرد. از آثار دیگر مربوط به ساسانیان در این منطقه کوه بلقیس و "زندان" است. عده ای نیز بنای اولیه مجموعه را به اشکانیان نسبت داده اند که بسیار محتمل به نظر می رسد.
در زمان حمله روميان به ايران و غلبه بر خسرو پرويز آتشكده آذرگشسب غارت و ويران شد. حمله رومي ها، اعراب و پذيرش دين اسلام از سوي ايرانيان تغييراتي در وضعيت آباداني آتشكده پديد آورد و اغتشاشات اواخر دوره ساسانيان نيز موجب شد تجديد بنايي در اين محل انجام نشود. اين آتشکده در سال ۶۲۴ ميلادي به وسيله هراکليوس ويران شد و بعدها به طور كامل متروك و رها شد.

در دوران صفويه اين مجموعه كاملا متروك ماند تا اين كه در قرن هاي 17 و 18 ميلادي، شرق شناسان غربي به ايران آمدند و به بررسي مناطق تاريخي ايران پرداختند. در اين منطقه نشانه ها و بقاياي استقرار و فعاليت انسان از هزاره اول پيش از ميلاد به چشم ميخورد.