احرام در مكّه (اولين عمل از اعمال حج) اعمال حج نيز، مانند اعمال عمره با احرام آغاز مى شود. كيفيت احرام حج: مانند احرام عمره است، ولى در نيّت تفاوت دارد كه در آنجا به نيّت عمره تمتع محرم مى شد و اكنون به نيّت حج تمتّع محرم مى شود. زمان احرام حج: بعد از اعمال عمره تمتّع تا وقتى كه بتواند به وقوف در عرفات ـ ظهر روز نهم ذى حجّه ـ برسد. امروزه به جهت كثرت جمعيّت و شلوغى راه كه احتمال نرسيدن به موقع به عرفات مى باشد، روز هشتم مُحرم مى شوند و شب عرفه به عرفات مى روند، هرچند اگر روز نهم هم مُحرم شوند وبروند وپيش ازظهرروزنهم به عرفات برسند مانع ندارد. مكان احرام حج: شهر مكّه است، گرچه مستحب است در حِجر اسماعيل يا نزد مقام ابراهيم محرم شود. شهر مکه ( مسجد الحرام ) محل احرام حج تمتع تمام اعمال حج از احرام تا رمى جمرات از عبادات است و مانند نماز و ساير عبادات بايد به قصد قربت و اطاعت امر خداوند انجام شود. وقتى كه انسان براى اعمال حج محرم شد تمام كارهايى كه در احرام عمره حرام بود، بر او حرام مى شود.
پاسخ : آموزش کامل و جامع مناسک حج تمتع+عکس وقوف در عَرَفات (دومين عمل از اعمال حج) نقشه سرزمين عرفات حاجى، پس از احرام در مكّه، بايد براى وقوف در عرفات، روانه آنجا شود. 1 ـ مراد از وقوف، بودن در آن مكان است چه سواره يا پياده، نشسته يا خوابيده; يعنى حاجى بايد آن روز را در صحراى عرفات بماند و از آنجا خارج نشود. 2 ـ زمان وقوف; لازم است از ظهر روز نهم ذى حجه تا مغرب همان روز در عرفات بماند. لكن تأخير وقوف از اوّل وقت به اندازه خواندن نماز ظهر و عصر و مقدمات آن اشكال ندارد. 3 ـ وقوف به عرفات و ساير اعمال حج ـ بجز طواف و نماز ـ نياز به طهارت (وضو يا غسل) ندارد. ولى مستحب است. 4 ـ در عرفات، كار ديگرى بجز بودنِ در آنجا واجب نيست، ولى مستحبات بسيارى دارد، و از بهترين مكانها براى استجابت دعاست و بهترين دعاها در آن مكان دعاى معروف ابا عبدالله الحسين(عليه السلام) و امام زين العابدين(عليه السلام) در آن روز است. سرزمين عرفات (جبل الرحمة) سرزمين عرفات (محل وقوف)
پاسخ : آموزش کامل و جامع مناسک حج تمتع+عکس وقوف در مَشعر الحَرام (سوّمين عمل از اعمال حج) بعد از مغرب روز نهم ذى حجه (شب عيد قربان) حاجيان از عرفات خارج مى شوند و براى انجام عملى ديگر از اعمال حج به طرف مشعر الحرام (مُزدلفه) حركت مى كنند. 1 ـ وقتى كه حاجيان به مشعر الحرام رسيدند، وقت وقوف، از طلوع فجر عيد قربان است تا طلوع خورشيد و احتياط آن است كه از وقت رسيدن به مشعر در شب قصد وقوف كند. 2 ـ در مشعر بجز ماندنِ در آنجا كار ديگرى واجب نيست گر چه مستحبات بسيارى دارد و از جمله آنها ذكر الهى گفتن و جمع آورى سنگريزه براى رمى جمرات است. جمع آوري سنگ ريزه در مشعر وقوف در مشعر الحرام ( شب عيد قربان ) مشعر الحرام: وادى طويلى است ميان «عرفات» و «مِنا» و به آن «مُزْدلفَه» هم گفته مى شود، حاجيان بايد شب عيد قربان را در آنجا بمانند.
پاسخ : آموزش کامل و جامع مناسک حج تمتع+عکس رَمى جمره عَقَبَه (چهارمين عمل از اعمال حج) نقشه سرزمين منا 1 ـ پس از طلوع آفتاب روز دهم ذى حجه (عيد قربان) حجاج براى انجام بقيه اعمال حج از مشعر الحرام بيرون آمده و روانه مِنا مى شوند. سرزمين منا سرزمين منا و اولين عمل از اعمال منا را که رَمى جمره عقبه است بايد انجام دهند . 2 ـ در آخر مِنا سه ستون سنگى وجود دارد كه اوّلين ستون، «جمره اُولى» و دومين آنها «جمره وُسطى» و سوّمى را «جمره عُقبى يا عَقَبه» مى نامند، اوّلين كار واجب در روز عيد قربان زدن هفت عدد ريگ به جمره عقبه است. 3 ـ هفت سنگ بايد به ستون بخورد، ولى لازم نيست پشت سر هم باشد، پس اگر دو عدد به ستون بخورد و سوّمى نخورد و چهارمى بخورد، تنها سه عددى كه به ستون خورده به حساب مى آيد. و اگر شك كند هفت عدد خورده يا نه، بايد به قدرى بزند تا يقين كند هفت عدد به جمره خورده است.
پاسخ : آموزش کامل و جامع مناسک حج تمتع+عکس قربانى (پنجمين عمل از اعمال حج) 1 ـ پس از سنگ زدن به جمره عَقبه، حجاج براى انجام يكى ديگر از واجبات حج، به قربانگاه رفته، و يك شتر، يا گاو، يا گوسفند قربانى مى كنند. 2 ـ ذبح يك حيوان براى چند نفر حاجى كفايت نمى كند و يك حيوان كمتر چيزى است كه به عنوان يكى از اعمال حج بايد ذبح كرد، امّا هر چه بيشتر ذبح كنند افضل است. قرباني قرباني 3 ـ حيوان قربانى شرايطى دارد كه به تفصيل در كتاب احكام و مناسك حج آمده است، افرادى كه براى انتخاب قربانى به قربانگاه مى روند لازم است آن شرايط را بدانند، در اين نوشته به طور مختصر به آنها اشاره مى كنيم: * سالم باشد (مريض نباشد). * معيوب و ناقص العضو نباشد. * كورى يا لنگى واضح نداشته باشد. * دُم بريده نباشد. * گوش بريده و شاخ شكسته نباشد. * لاغر نباشد. * اخته نشده باشد; (بيضه هايش را بيرون نياورده باشند). * سن آن كامل باشد; اگر ميش است يك سال آن و اگر بز است دو سال آن كامل شده باشد. (تفصيل اين شرايط در كتب مفصل فقهى و مناسك مراجع تقليد آمده است). گوسفند قرباني 4 ـ اگر حاجى پس از ذبح شك كند و حتى اگر احتمال دهد كه حيوان ناقص بوده يا ساير شرايط را نداشته اعتنا نكند. 5 ـ كسى كه حلق يا تقصير نكرده و حتى براى خود حيوانى را ذبح نكرده مى تواند براى ديگرى ذبح كند.
پاسخ : آموزش کامل و جامع مناسک حج تمتع+عکس حلق يا تقصير (ششمين عمل از اعمال حج) 1 ـ پس از قربانى، حاجى بايد حلق كند، يعنى موهاى سر خود را بتراشد، يا تقصير كند، يعنى مقدارى از مو و ناخن خود را بچيند. تقصير تقصير 2 ـ با انجام اين عمل تمام محرّمات احرام بر او حلال مى شود، بجز حرام بودن زن و مرد بر يكديگر و استفاده از بوى خوش، كه آنها هم با انجام بقيّه اعمال حلال خواهد شد و در برخى موارد صيد نيز حرام است. بنابر اين، پس از تراشيدن سر يا تقصير مى تواند لباس احرام را بيرون آورده و لباس معمولى خود را بپوشد. 3 ـ مرداني كه سال اوّل حج آنهاست، بنا بر احتياط واجب بايد سر بتراشند و تقصير كفايت نمى كند، ولى افرادى كه بار اوّل آنها نيست مى توانند تقصير كنند يا سر بتراشند. حلق (تراشيدن سر) حلق (تراشيدن سر) 4 ـ بانوان بايد تقصير كنند. 5 ـ محل حلق يا تقصير مِنا است. 6 ـ زمان حلق يا تقصير، تا روز سيزدهم ذى حجه است، گرچه احتياط واجب آن است كه روز عيد انجام شود. 7 ـ اگر حاجى براى قربانى به كسى وكالت دهد، تا وكيل او قربانى نكرده، نمى تواند حلق يا تقصير كند، بنابر اين كسانى كه خود به قربانگاه نمى روند، بايد صبر كنند تا به آنها اطلاع داده شود كه قربانى انجام شده و پس از اطمينان به ذبح شدن حيوان حلق يا تقصير كنند. 8 ـ كسى كه خودش حلق يا تقصير نكرده، نمى تواند موى شخص ديگرى را بچيند يا بتراشد.
پاسخ : آموزش کامل و جامع مناسک حج تمتع+عکس طـواف حج (هفتمين عمل از اعمال حج) پس از انجام اعمال مِنا در روز عيد قربان، حاجى بايد بار ديگر براى انجام پنج عمل از اعمال حج به مكّه برگردد، گرچه وقت اين اعمال تا پايان ماه ذى حجه است و مى تواند در مِنا بماند براى بقيه اعمالى كه در مِنا شبهاى يازدهم و دوازدهم و روزهاى يازدهم و دوازدهم انجام مى شود و بعداز ظهر روز دوازدهم از منا خارج شود و براى بقيّه اعمال به مكّه بيايد. امّا پنج عملى كه در مكّه بايد انجام شود، عبارت است از: 1 ـ طواف حج (هفتمين عمل حج) احكام طواف 1 - كيفيت طواف حج به همان نحو است كه در طواف عمره تمتع گذشت بدون هيچ تفاوت مگر در نيّت كه در اينجا بايد به نيّت طواف حج بجا آورد . 2 ـ طواف را بايد از مقابل گوشه اى از كعبه كه حَجرُالاَْسْوَددر آن است آغاز كند و در همان جا به پايان ببرد. 3 ـ خانه كعبه، در حال طواف بايد در طرف چپ طواف كننده باشد، بنابراين اگر در حال حركت رو به كعبه باشد، يا عقب عقب برود صحيح نيست. 4 ـ انسان بايد همانطورى كه همه مسلمانان طواف مى كنند ـ بدون دقّتهاى اهل وسوسه ـ طواف را از مقابل حجرالاسود شروع كند و ادامه دهد و ايستادن مقابل حجرالاسود در هر دور لازم نيست. 5 ـ طواف كننده بايد به دور «حِجْرِ اسماعيل» هم بگردد، يعنى در هنگام طواف، داخل «حِجر» نرود. 6 - براى مطاف حدى وجود ندارد و تا هر جاى مسجد الحرام كه طواف در آن طواف كعبه صدق كند ، طواف مجزى است ، بلى مستحب است كه اگر اضطرار و ازدحام نباشد فى ما بين كعبه و مقام ابراهيم انجام دهد . 7 ـ اگر انسان بر اثر بيمارى يا پيرى يا زيادى جمعيّت نتواند در اين محدوده طواف كند، طواف در خارج اين حدّ اشكال ندارد. 8 ـ طواف كننده بايد با طهارت طواف كند يعنى با وضو باشد و غسلى برعهده او نباشد و نيز بدن و لباس وى پاك باشد، همانگونه كه نماز مى خواند. نساء به معنى زنان است، و طواف نساء يكى از اعمال عمره مفرده و حج است و به سبب آن زن بر مرد و مرد بر زن كه به سبب احرام، حرام شده بود حلال مى شود. سنگى است بيضى شكل و سياه رنگ، كه در گوشه شرقى ديوار كعبه، با ارتفاع 5/1 متر از سطح مسجد نصب شده است. هم اكنون از مقابل حجرالاسود تا آخر صحن مسجدالحرام خط سياهى كشيده شده است كه افراد مى توانند هنگام رسيدن به همان خط، طواف را آغاز و به همانجا ختم كنند. حجر اسماعيل: فضايى است بين كعبه و ديوارى نيم دايره به عرض حدود 10 متر كه از زاويه شمالى تا زاويه غربى كعبه امتداد دارد. هرگاه باران بر بام كعبه ببارد، از ناودان رحمت در اين فضا مى ريزد، اينجا مدفن حضرت اسماعيل (عليه السلام) و مادرش هاجر و پيامبران بسيارى مى باشد.
پاسخ : آموزش کامل و جامع مناسک حج تمتع+عکس نماز طواف حج (هشتمين عمل از اعمال حج) پس از انجام طواف حج ، بايد دو ركعت نماز، به نيّت نماز طواف حج بخواند. كيفيت نماز طواف حج: 1 - به همان نحو است كه در نماز طواف عمره تمتع گذشت بدون هيچ تفاوت مگر در نيّت كه در اينجا بايد به نيّت نماز طواف حج بجا آورد . 2 - مانند نماز صبح است، ولى حمد و سوره را مى تواند بلند يا آهسته بخواند. وقت نماز طواف حج: بعد از طواف و قبل از سعى است. مكان نماز طواف حج: كافي است در هر نقطه اي كه عرفاً بگويند پشت مقام است گرچه از مقام دور باشد نماز را بخواند بلكه در اين صورت بعيد نيست كه نماز در هر جاي مسجد الحرام صحيح باشد . پشت مقام ابراهيم ( محل نماز طواف ) چند مسأله 1 ـ بر تمام افراد بالغ و عاقل واجب است كه نمازها را به طور صحيح ياد بگيرند تا تكليف الهى را درست انجام دهند; بخصوص كسى كه قصد عمره يا حج دارد بايد نماز خود را تصحيح كند، تا تمامى نمازها كه از جمله آنها نماز طواف است، به طور صحيح انجام شود. 2 ـ بنابراحتياط واجب بايد پس ازطواف،نماز طواف را زود بجا آورد به طورى كه مردم نگويند بين آنها فاصله شده است. 3 ـ جايز است نماز طواف مستحب را هر جاى مسجدالحرام كه بخواهد بجا آورد.
پاسخ : آموزش کامل و جامع مناسک حج تمتع+عکس سعى بين صفا و مروه (نهمين عمل از اعمال حج) پس از انجام نماز طواف حج ، بايد هفت مرتبه فاصله بين «صفا» و «مَروه» را كه امروزه به صورت سالنى ساخته شده و كنار مسجدالحرام قرار دارد بپيمايد. كيفيت سعى : 1 - به همان نحو است كه در سعى عمره تمتع گذشت بدون هيچ تفاوت مگر در نيّت كه در اينجا بايد به نيّت سعى حج بجا آورد . 2 ـ سعى، بايد از «صفا» آغاز و به «مروه» ختم شود. 3 ـ پيمودن فاصله «صفا» تا «مروه» يك مرتبه و برگشتن از «مروه» به «صفا» مرتبه دوّم به حساب مى آيد; بنابراين هفت شَوْطِ سعى بر «مروه» ختم مى شود. 4 ـ نشستن و استراحت كردن و رفع خستگى بر صفا و مروه و در بين آنها جايز است و اگر در بين سعى باشد، بايد از همانجا كه سعى را قطع كرده است، ادامه دهد. 5 ـ سعى بين صفا و مروه لازم نيست با وضو و طهارت انجام شود، گرچه احتياط مستحب است. 6 ـ سعى در طبقه دوّم، چون بالاتر از دو كوه مى باشد اشكال دارد. سعي بين صفا و مروه سعي بين صفا و مروه شوط: درلغت به معناى نهايت دويدن تاهدف و در اينجا به معنى يك بار دور زدن اطراف كعبه و يك بار پيمودن فاصله صفا تا مروه، يا مروه تا صفا مى باشد.
پاسخ : آموزش کامل و جامع مناسک حج تمتع+عکس طواف نساء (دهمين عمل از اعمال حج) پس از انجام سعى بايد هفت مرتبه به نيّت طواف نساء دور خانه كعبه كه در مسجدالحرام است بگردد. كيفيت طواف نساء : 1 - به همان نحو است كه در طواف عمره تمتع گذشت بدون هيچ تفاوت مگر در نيّت كه در اينجا بايد به نيّت طواف نساء بجا آورد . 2 - طواف نساء و نماز آن اختصاص به مردان ندارد ، بلكه بر تمام كسانى كه حج (1) به جا مى آورند واجب است . 3 - پس از سعى لازم نيست فوراً طواف نساء را بجا آورد و تأخير انداختن آن حتى تا چند روز بعد هم اشكال ندارد . 4 ـ طواف را بايد از مقابل گوشه اى از كعبه كه حَجرُالاَْسْوَد در آن است آغاز كند و در همان جا به پايان ببرد. 5 ـ خانه كعبه، در حال طواف بايد در طرف چپ طواف كننده باشد، بنابراين اگر در حال حركت رو به كعبه باشد، يا عقب عقب برود صحيح نيست. 6 ـ انسان بايد همانطورى كه همه مسلمانان طواف مى كنند ـ بدون دقّتهاى اهل وسوسه ـ طواف را از مقابل حجرالاسود شروع كند و ادامه دهد و ايستادن مقابل حجرالاسود در هر دور لازم نيست. 7 ـ طواف كننده بايد به دور «حِجْرِ اسماعيل» هم بگردد، يعنى در هنگام طواف، داخل «حِجر» نرود. 8 - براى مطاف حدى وجود ندارد و تا هر جاى مسجد الحرام كه طواف در آن طواف كعبه صدق كند ، طواف مجزى است ، بلى مستحب است كه اگر اضطرار و ازدحام نباشد فى ما بين كعبه و مقام ابراهيم انجام دهد . 9 ـ اگر انسان بر اثر بيمارى يا پيرى يا زيادى جمعيّت نتواند در اين محدوده طواف كند، طواف در خارج اين حدّ اشكال ندارد. 10 ـ طواف كننده بايد با طهارت طواف كند يعنى با وضو باشد و غسلى برعهده او نباشد و نيز بدن و لباس وى پاك باشد، همانگونه كه نماز مى خواند. مسجد الحرام عمره مفرده كه جداى از حج است نيز طواف نساء دارد . سنگى است بيضى شكل و سياه رنگ، كه در گوشه شرقى ديوار كعبه، با ارتفاع 5/1 متر از سطح مسجد نصب شده است. هم اكنون از مقابل حجرالاسود تا آخر صحن مسجدالحرام خط سياهى كشيده شده است كه افراد مى توانند هنگام رسيدن به همان خط، طواف را آغاز و به همانجا ختم كنند. حجر اسماعيل: فضايى است بين كعبه و ديوارى نيم دايره به عرض حدود 10 متر كه از زاويه شمالى تا زاويه غربى كعبه امتداد دارد. هرگاه باران بر بام كعبه ببارد، از ناودان رحمت در اين فضا مى ريزد، اينجا مدفن حضرت اسماعيل (عليه السلام) و مادرش هاجر و پيامبران بسيارى مى باشد.
