حافظ مي گويد و ديگران هم گفته اند ، تضمين است يا سرقت ادبي ؟ معزي در قصيده اي در مدح سلطان ملكشاه سلجوقي مي گويد: ( كه دوبار تكرار شده است ) مال و حال و سال و فال و اصل و نسل و تخت و بخت بادت اندر پادشاهي بر مراد و بر قوام مال وافر حال نيكو سال فراخ و فال سعد اصل راضي نسل باقي تخت عالي بخت رام حافظ مي گويد: سال و فال و مال و حال و اصل و نسل و تخت و بخت بادت اندر شهرياري بر قرار و بر دوام سال خرم فال نيكو ، مال وافر حال خوش اصل ثابت ، نسل باقي ، تخت عالي ، بخت رام (عايشه سمرقندي ) رباعي دارد كه در كتاب ( نزهه المجالس) كه در سال 731 يعني 61 سال قبل از وفات حافظ نوشته شده است و مجموعة بزرگي از رباعيات شعراي مختلف در آن موجود است و اكنون در كتابخانة استانبول نگهداري مي شود و مرحوم حسين دانش عكسي از آن را براي مرحوم محمد علي فروغي فرستاد. اين رباعي كه در صفحة 108آن نسخه نوشته شده است چنين است : گـفتي كه تو را شرم مدار انديشه دل خوش كن و بر صبر گمار انديشه كو صبر و چه دل كانچه دلش مي خواهد يك قـطره ی خون است و هزار انديشه كه عين همين رباعي در نسخه هاي قديمي حافظ به نام حافظ موجود است . حافظ مي گويد : صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را كه سر به كوه و بيابان تو داده اي ما را جز اين قدر نتوان گفت در جمال تو عيب كه وضع مهر و وفا نيست روي زيبا را سعدي مي گويد : جز اين قدر نتوان گفت بر جمال تو عيب كه مهرباني از آن طبع و خو نمي آيد حافظ مي گويد : كشتي شتستگانيم اي باد شرطه بر خيز باشد كه باز بينيم ديدار آشنا را سعدي مي گويد : يارب تو آشنا را مهلت ده و سلامت چندانكه باز بيند ، ديدار آشنا را حافظ مي گويد : بيا كه قصر امل سخت سست بنياد است بيار باده كه بنياد عمر بر باد است مجو درستي عهد از جهان سست بنياد كه اين عجوزه عروس هزار داماد است اوحدي مراغه اي ( معروف به اصفهاني متوفي به سال 738) مي گويد: مباش بنده ی آن كز غم تو آزاد است غمش مخور كه به غم خوردن تو دلشاد است مده به شاهد دنيا عنان دل زنهار كه اين عجوزه عروس هزار داماد است نموده اي كه دگر عهد مي كند با ما مكن حكايت عهدش كه سست بنياد است يعني اين غزل معروف اوحدي مراغه اي كه 19بيت است با كمي تغيير از غزل هاي معروف حافظ شده است . حافظ مي گويد : سر پيوند تو تنها نه دل حافظ راست كيست آن كش سر پيوند تو در خاطر نيست سعدي مي گويد : كيست آن كش سر پيوند تو در خاطر نيست يا نظر با تو ندارد ، مگرش ناظر نيست كه تمام غزل خواجه از نظر وزن و قافيه و اسلوب و مضامين در حقيقت استقبال غزل سعدي است كه بسيار نزديك به آن رفته است . حافظ مي گويد : يوسف گمگشته باز آيد به كنعان غم مخور كلبه احزان شود روزي گلستان غم مخور شمس الدين محمد جويني متوفي به سال 683 مي گويد : كلبه احزان شود روزي گلستان غم مخور بشكفد گل هاي وصل از خار هجران غم مخور گر چه گردون از بد دوران دون سر گشته اي آيد اين سر گشتگي روزي به پايان غم مخور سلمان ساوجي نيز از آن استقبال كرده است: بر دمد صبح نشاط از مطلع جان غم مخور وين شب سودا رسد روزي به پايان غم مخور حافظ مي گويد : حافظ از جور تو حاشا كه بنالد روزي من از آن روز كه در بند تو ام آزادم سعدي مي گويد : من از آن روز كه در بند تو ام آزادم پادشاهم كه به دست تو اسير افتادم حافظ مي گويد : من از بازوي خود دارم بسي شكر كه زور مردم آزاري ندارم سعدي مي گويد : چگونه شكر اين نعمت گزارم كه زور مردم آزاري ندارم مسعود سعد سلمان در قصيدة معروف خود كه مربوط به مدح سلطان مسعود غزنوي است مي گويد : گر بر كنم دل از تو و بر دارم از تو مهر آن مهر بر كه افكنم ، آن دل كجا برم كمال الدين اصفهاني بعد از آن مي گويد: گر بر كنم دل از تو و بردارم از تو مهر آن مهر بر كه افكنم ، آن دل كجا برم بعد از آن ها حافظ مي گويد : گر بر كنم دل از تو و بر دارم از تو مهر آن مهر بر كه افكنم ، آن دل كجا برم كه اين غزل حافظ در حقيقت قصيده اي است تا غزل حافظ مي گويد : اورنگ كو ، گلچهر كو، نقش وفا و مهر كو حالي من اندر عاشقي ، داو تمامي مي زنم عبيد زاكاني مي گويد : دل مجنون ز ليلي كام گيرد سكند از آب حيوان جام گيرد به شيرين در رسد بيچاره فرهاد پريرو روي بنمايد به گلشاد به يوسف بر گشايد، چشم يعقوب به رامين بر نمايد ويس محبوب ز عذرا جان وامق تازه گردد چو غم شاديش بي اندازه گردد نشيند شاد با گلچهره اورنگ به دستي گل به دستي جام گلرنگ حافظ مي گويد : عمريست تا من در طلب ، هر روز گامي مي زنم دست شفاعت هر زمان ، در نيكنامي مي زنم اورنگ كو ، گلچهر كو ، نقش وفاو مهر كو حالي من اندر عاشقي ، داو تمامي مي زنم كه داستان گلچهر و اورنگ در هيچ ماخذ ديگري ديده نمي شود و فقط قبل از حافظ عبيد زاكاني در ( عشاق نامه ) به آن اشاره مي كند. حافظ مي گويد : روش سوداي رخت گفتم ز سر بيرون كنم گفت كو زنجير تا تدبير اين مجنون كنم اي نسيم منزل ليلي خدا را تا به كي ربع را بر هم زنم اطلال را جيحون كنم معزي مي گويد : اي ساربان منزل مكن جز بر ديار يار من تا يك زمان زاري كنم ، بر ربع و اطلال و دمن ربع از دلم پر خون كنم ، اطلال را جيحون كنم خاك دمن گاگون كنم از آب چشم خويشتن حافظ مي گويد : وفا كنيم و ملامت كشيم و خوش باشيم كه در طريقت ما ، كافريست رنجيدن سعدي مي گويد : قفا خورند و ملامت برند و خوش باشند شب فراق ، به اميد صبح وصال حافظ مي گويد : خيز خاطر بدان ترك سمرقندي دهيم كز نسيمش بوي جوي موليان آيد همي رودكي مي گويد : بوي جوي موليان آيد همي بوي يار مهربان آيد همي حافظ مي گويد : خيال چين زلفش ، فريبت مي دهد حافظ نگر تا حلقة اقبال نا ممكن نجنباني انوري مي گويد : نگر تا حلقة اقبال نا ممكن نجنباني سليما ابلها لابل كه محروما و مسكينا حافظ در ساقي نامة معروف خود مي گويد : همان منزل است اين جهان خراب كه ديده است ايوان افراسياب همان مرحله است اين بيابان دور كه گم شد در و لشگر سلم و تور كه عين همين ابيات طبق قول رضا قليخان هدايت در مجمع الفصحا در گرشاسب نامه اسدي طوسي موجود است . حافظ مي گويد : الا يا ايها الساقي ادر كاسا و ناولها كه عشق آسان نمود اول ، ولي افتاد مشكل ها سعدي (در غزل 586 پ از كليات سعدي باهتمام مرحوم فروغي ) مي گويد : به پايان آمد اين دفتر حكايت همچنان باقي است به صد دفتر نشايد گفت حُسًبْ الحال مشتاقي اَخلاّئي و اَحبابي ذَروا من حبــِّه مابي مريضُ العشقِ لا يبري و لا يشكوْ الي الراقي قم املا واسقني كاساً ودع مـا فيه مسموعا اما انت الّذي تسقي ، فعين السم ترياقي سُعي في هُتكي الشّاني وُ لما يُدًرُما شاني انا المجنونْ لااَعباءِ باحراقٍ و اغراقٍ اينكه مي گويند اين بيت حافظ از مطلع شعر يزيد است با اين عنوان كه : انا المسموم ماعندي بترياق و لا راقي ادر كاسا و ناولها الا يا ايها الساقي كاملا اشتباه است و اين ابيات از همان بيت سعدي بر داشت شده و به نام يزيد نوشته شده است . محتشم كاشامي: خانه پرست از ريا رفت و به كعبه كرد جا كعبه ماست هر كجا ، باده پرست مي رود شيخ بهايي: عابدي باشد و مر و كش و فش بهر يرسا بچه اي شد باده كش خواجو: كرشمه هاي خوش تو ، شراب ناب من است در آ به مجلس و پيش از طعام باده بيار به مستي از لب تو وام كرده ام بوسي گر آمدي به تقاضاي وام ، باده بيار صائب: در بزم اهل حال ، لب از حرف بسته ايم جام تهي به باده پرستان نمي دهيم محتسب از عاجزي دست سبوي باده بست بشكند دستي كه دست مردم افتاده بست شبستري ( گلشن راز ): شرابي خور كه جامش روي يار است پياله چشم مست باده خوار است اوحدي مراغه اي: از چشم تو مجنون ، عرب يافته مستي از لعل تو شيرين ، عجم ساخته باده خواجوي كرماني: اي لبت باده فروش و دل من باده پرست جانم از جام مي عشق تو ديوانه و پست
