نامگذاری و توصیف سنگهاي اولتراما فيک

پاسخ : نامگذاری و توصیف سنگهاي اولتراما فيک

» تركيب مودال و بافت
معمولاً كربناتيت­ها شامل چهار نوع عمدۀ زير هستند:
الف (كلسيت- كربناتيت(كه اگر درشت دانه باشد سوويت و اگر دانه ريز باشد آلويكيت نام دارد).
ب( منيزيو- كربناتيت كهداراي دولوميت و يا آنكريت است.
ج( فروكربناتيت كه اصولاً از كانيهاي كربناته غني از آهن تشكيل شده است.
د) ناتروكربناتيت كه اصولاً از كربناتيت­هاي دارای K-Ca-Na تركيب يافته است(اشتریكايزن و ولي،1982 .(
آن دسته از سنگهاي ماگمايي كه كانيهاي اصلي كربناته آنها كمتر از 10 درصد باشند معمولا سنگهاي كلسيت دولوميت يا آنكريت دار ناميده ميشوند )مثلا ايژوليت كلسيت دارآلكالي پريدوتيت دولوميت دار و غيره (در حالي كه سنگهاي ماگمايي حاوي 10 تا 15 در صد كاني هاي كربناته را سنگهاي كلسيتي دولوميتي يا آنكريتي مي نامند‌‌)مثلا ايژوليت كلسيتي آْلكالي پريدوتيت دولوميت دار و غيره(گروهي از سنگهاي نفوذي كم عمق كه در مجموعه هاي كربناتيت به صورت برشهاي انفجاري يا دايك وجود داردو طيف تركيبي آنها از ملانفلينيت هاي كلسيتي فلوگوپيت دار تا كلسيت كربناتيت هاي فلوگوپيت دارمتغير است غالبا با يك ديگر دسته بندي مي شوند و دامكجرنيت نام دارند[كاپوستين1981]كاني هاي اصلي اغلب كربناتيت ها عبارتد از كلسيت دولوميت يا آنكريت.اين كاني ها حداقل با بعضي كاني هاي زير همراه اند :آپاتيت, فلوگوپيت مانيتيت, اژرين ,اژرين-اوژيتو پيروكلر (Ca,Na)2(Na,Ta)2O6(O,OH,F)
كاني هاي فرعي با فراواني كمتر عبارتند از: آرودسونيت , بدليت ZrO2 , باريت , باستنزيت, (Ce,La)2CO(F,Oh) فلوئوريت , مليليت , مونازيت CePO4 ,نفلين , اليوين , ارتوكلاز پاريزيت(Ce,La)2Ca(CO)3F4 , پروسكيت , پيريت , اسفن , زيركن )لوباس1981( ناتروكرباتيت هاي نادر آتشفشان الدوينيو لنگائي در شمال تانزانيا داراي تركيبهاي شيميايي و مودال كاملا مختلفي هستند.
سنگهاي مزبور اصولا از نيررئيتNa2Ca(CO3)2 با مقادير كمتري فرشيلديت K2Ca(CO3 )به صورت جامد محلول(و گريگوريت(معادل بي آب ناكوليت)و مقداري كلسيت در فاز شيشه بين بلورين تشكيل شده اند(مكي و فرانسيس)به نظر هنريش [1966]تركيب مياگين كلسيت-كربناتيت(سويت‌‍( مجموعه كربناتيت آلنو در سوئد شامل 75 درصد كلسيت 7 درصد فلوگوپيت 6 درصد آپاتيت5 درصدپيروكسن سديك و انواع متعددي فاز هاي فرعي ميباشد.از اختصاصات اغلب كربناتيت وجود آپاتيت به مقدار زياد در اين سنگها به صورت كاني فرعي است.
ارزيابي هانشان دادهاست كه حداقل 170 گونه كاني مشخص در كربناتيت ها وجود دارد.برخي از اين كاني ها داراي عناصر نسبتا نادري همچونB, Nb, Y, Sr, F عناصر خاكي نادر,U ,Th ,Ta مي باشند.بنابر اين تركيب مودال كربناتيت ها نسبت به ديگرسنگهاي ماگمايي معمولي كه فاز هاي محدودتري دارند كاملا متفاوت است.
زيرا عناصر كمياب موجود در سنگهاي سيليكاته به جاي عناصر اصلي در ساختمان بلورين كانيهاي معمولي سازنده سنگها قرار ميگيرند.
برخي از آپاتيت هاي موجود در كربناتيت ها و سنگهاي مربوطه مثل ايژوليت هاداراي انكلوزيون هاي مايع اوليه اند[لوباس1981]معمولا اين سيالات محبوس از كلسيم, سديم, پتاسيم, كلر, گوگرد, باريم و فلوئور غني هستند تركيب كلي آنها شبيه تركيب ناتروكربناتيت ها است.اگر اين ماگما هاي غني از آلْكالن در ليتوسفر تشكيل گردند به طور معمول با سنگهاي سيليكاته در بر گيرنده واكنش داده. عمل فنيتي شدن رخ ميدهد.در اين صورت از آلكالن فقير تر و از CaوFe غني تر مي شوند ​

 

پاسخ : نامگذاری و توصیف سنگهاي اولتراما فيک

سنگهاي اولترامافيک ( نوع آپينيت) همراه با باتوليت هاي گرانيتي
سنگهاي سري آپينيت از سنگهاي پلوتونيک غني از هورنبلند تشکيل شده اند و شامل هورنبلنديت و اليوين – هورنبلنديت مي باشند. به نظر سابين و ساترلند (1982) آپينيت ، واژه اي بسـيار مفيد است که براي انواع سنگهاي متفاوت ولي قابل تشـخيص زياد به کار برده مي شود. اين سـنگها داراي ويژگي کلي هورنبلندي هســتند که بدون شـک يکي از مشخصات پتروژنتيکي آنهـا هم به شمار مي رود. معمولا سنگهاي اصلي سـري آپينيت به صورت توده هاي حاشـيه اي کوچک ديده مي شوند که با گرانيت هاي جديدتر کوهـزايي کالدوني همراهند و مخصوصـا با توده هاي نفوذي مرکب که واجد ديوريت مي باشــند ديده مي شوند مثل گارابال هيــل ، گلن تيلت ، آروکار و گلن فالوک ( پانکهورست و ســاترلند 1982) . با وجود ايــن ، آنها با اغلب توده هاي نفوذي مرکب گرانيتي وابسته اند. سري آپينيت توده هاي نفوذي موجود در گروه آردارا حالت خوشه اي داشته و بيـرون زدگيهاي آن با عرض 100 متر تا تـوده هاي با ابعاد 500 تا 1500 متر متغيرند. شـکل بيرون زدگيـها مدور تا تقريبا بيضوي و متاثر از روندهاي ســاختماني سنگهاي اطراف اسـت. در اشکال سه بعدي تمام آنها مجاري پرشيبي ديده مي شود که هم ، عرض سـاختمانهاي ناحيه اي را قطع مي کنند و هم ، از جوانب آنها نيــرو وارد مي کنند. معمولا يک هاله دگــرگوني مجاورتي باريک به عرض تقريبـي 20 متر آنها را احاطه مي کند. براساس ترکيب کاني شناسي و شيميايي آنها چنين مستفاد مي شود که احتمالا سـنگهاي اولترامافيک سـري آپينيت ، کومولاهاي ماگماي بازالتي يا آندزيتي هستند که به طور موضعي خيلي غني از آب بوده اند (هال 1967) يا آنکه ممکن است از ماگماهايي بوجود آيند که در اعماق کم پوسـته ، دايک هاي لامپروفيري با ترکيب وژزيتي يا اسـپسارتيتي تشکيل مي دهند. ​

 

پاسخ : نامگذاری و توصیف سنگهاي اولتراما فيک

سنگهاي اولترامافيک غير سيليکاته
سنگهاي اولترامافيک غير سيليکاته اصولا از کانيهاي کربناته ، کانه ها ( مثل مانيتيت يا کروميت) ، گـوگرد و آپاتيت تشکيل شده اند. يک گروه مهم و جالب توجه سنگهاي غير سـيليکاته از نظر سنگ شـناسي ، روانه هاي گدازه اي مانيتيتيت ال لاکو در ارتفاعات شمال شـيلي است. ​

 

پاسخ : نامگذاری و توصیف سنگهاي اولتراما فيک

» روانه مانيتيت لاکو اين روانه هاي مانيتيتي با ديگر مواد آتشـفشاني کواترنري همراه بــوده و تا حدودي در آنها نفوذ نموده انـد. روانه هاي مزبور به شـدت حفـره دار و داراي نوارهاي جرياني هســتند که در صحرا اختصاصات عمومـي روانه هاي بازالتي را از خود نشـان مي دهند ( هاجرتي 1970 ، پاکز 1961 ، راجرز 1968). کانيـهاي اصـلي اين روانه ها ، مانيتيت و هماتيت هسـتند ؛ فلدسپات ، پيروکسـن کلسيک ، آپاتيت ، کلســيت و يک کاني فسـفات آهن از کانيهاي فرعي آن محسـوب مي شوند. سنگ مزبور حاوي بيش از 98 درصد اکسـيد آهن بوده و مانيتيت و هماتيت (هر دو) بلورهاي خود شـکل به قطر چند سـانتيمتر تشـکيل مي دهند. ماگهميت و هماتيت ثانويـه را مي توان به عنوان فراورده هاي اکسـيداسيون مانيتيت در نظر گرفت که گســترش زيادي نيز دارند. گوتيت نيـز در حفرات مرحله نهايــي و در رگچه ها جاي مـي گيرد. به نظر هاجرتـي (1970) اگــر روانه هـاي مانيتيتيت لاکـو به صورت اکسـيدهاي مذاب خارج شده باشـند ، دماي آن بايد به بيش از 1500 درجه سـانتيگراد رسيده باشـد. معهذا طبيعت متخلخل اين گدازه مبين آن اسـت که حاوي مقدار زيادي گاز بوده اسـت. اين امر نشان مي دهد که در خروج اين مايع مذاب فرايندهاي ديگري هم دخالت داشـته است. ​

 

پاسخ : نامگذاری و توصیف سنگهاي اولتراما فيک

» نلسونيت يک گروه مهم ديگر از سنگهاي اولترامافيک غير سيليکاته ،سنگهاي آپاتيت و اکسيد تيتان- آهن هستند ( فيلپوتس 1967) . اين سنگها را با عنوان نلسونيت مي شناسند. اين نام توسط واتسون در سال 1907 براي توصيف سنگهاي اکسيد تيتان – آهن و آپاتيت استان هاي نلسون و آمرست در ويرجيناي امريکا پيشنهاد شده است ( واتسون و تابر 1913) . نلسونيت ها معمـولا به صورت توده هاي نفــوذي کوچــک و در ارتباط با آنورتــوزيت ها يا ســنگهاي آلکالن و مخصــوصا بامجموعه هاي نفوذي کربناتيتي يافت مي شوند. به نظر فيلپوتس (1967) ترکيب نلسونيت شـامل دو سوم حجمي اکسيدهاي آهن – تيتان و يک سوم آپاتيت مي باشند و هميشه با دايک هاي غني از کانيهاي آهن و منيزيم دار و آپاتيت وابسـته به آنها همراه هستند.
کمترين دماي تبلور ترکيبي از ايلمنيت و مانيتيت همزيست در حدود850– 1000 درجه سانتيگراد است و اين موضوع دال بر آذرين بودن نلسونيت ها مي باشد. فيلپوتس (1967) نشان داده است که نلسونيت ها مي توانند از مايعات ممزوج نشـده اي که خود از تفکيک ماگماي ديوريتي غني از اکسيدهاي آهن – تيتان و آپاتيت بوجود آمده اند ، نتيجه شوند.

منابع مطلب :
سنگ شناسي آذرين،دکتر معين وزيري، دانشگاه تربيت معلم
سنگ شناسی اذرین ،دکتر سید مسعود همام​