دستگاه ایمنی سالم می تواند در برابر میكروب ها، باكتری ها، ویروس ها، قارچ ها و دیگر عوامل بیماری زا از انسان محافظت كند. اما چنانچه مشكلی در این سیستم وجود داشته باشد، بدن مستعد عفونت و بروز بیماری می شود؛ بیماری های نقص ایمنی نیز همان طور كه از نامشان پیداست به دلیل وجود مشكلی در سیستم دفاعی بدن ایجاد خواهند شد. دكتر لیدا عطارد، فوق تخصص آلرژی و ایمونولوژی با تاكید بر اهمیت آگاهی پیدا كردن عموم مردم درباره بیماری های نقص ایمنی در گفت وگو با «جام جم» هشدار می دهد: «با توجه به این كه این بیماری ها ناشناخته باقی مانده اند، گاه پزشكان به موقع این بیماران را ارجاع نمی دهند یا متاسفانه خود بیماران كمتر متوجه شرایط بوده و به همین دلیل خیلی دیر و زمانی كه تغییراتی غیرقابل برگشت ایجاد شده، به پزشك متخصص مراجعه می كنند.» نقص ایمنی چیست؟ دكتر عطارد در این باره توضیح می دهد: «در گذشته و قبل از كشف آنتی بیوتیك ها، میكروب ها خود عامل مهمی در مرگ و میر افراد جامعه بودند؛ به همین دلیل تعداد زیادی از بیماران در اثر عفونت های وخیم مانند مننژیت، عفونت های خون، استخوان، ریه و... جان خود را از دست می دادند. اما پس از كشف آنتی بیوتیك های موثری كه قادر بودند بیماری های جدی و عفونت های شدید را كنترل كنند، متاسفانه باز هم بیمارانی وجود داشتند كه به رغم درمان های آنتی بیوتیك بهبود نمی یافتند.» وی می افزاید: در گذشته این گروه از بیماران به درمان های آنتی بیوتیك پاسخ نداده، عفونت هایشان كنترل نمی شد،مرگ و میر زیادی میانشان وجود داشت، دچار عوارض شده و یا به میكروب هایی مبتلا می شدند كه در جمعیت افراد عادی ابتلا به آنها وجود نداشت. بنابراین مشخص شد كه شاید اشكالی در سیستم دفاعی بدن این افراد وجود دارد كه به رغم درمان آنتی بیوتیكی قادر به از بین بردن عفونت ها نیستند. با چنین شرایطی اصطلاح نقص ایمنی متداول شده و كم كم بیماری ها كشف شدند. این فوق تخصص آلرژی و ایمونولوژی با ذكر این نكته كه امروز بیش از حدود ۱۲۰ نوع بیماری نقص ایمنی شناخته شده و این تعداد در حال افزایش است، خاطرنشان می كند: «در گذشته این بیماری ها تنها به حوزه طب اطفال مربوط بود و متاسفانه بیماران قبل از رسیدن به سن بلوغ جان خود را از دست می دادند، اما در حال حاضر با شناخت مناسب و درمان های موثر، بیماران به سنین بالاتر رسیده، ازدواج می كنند و بچه دار می شوند. همچنین در شرایطی كه زمینه ژنتیكی خاصی وجود نداشته و ازدواج های فامیلی نیز اتفاق نیفتد، در اكثر افراد بیماری تكرار نشده و در نتیجه فرزندانی سالم خواهند داشت.» علائم بالینی بیماران دكتر عطارد با اشاره به اهمیت آگاهی پیدا كردن افراد جامعه از ایمنی بدن و مراجعه به موقع به پزشك متخصص، به علائم بالینی بیماران اشاره كرده و توضیح می دهد: «گاهی این بیماری ها با آلرژی شروع می شوند. مثلا ممكن است بچه اگزمایی شدید و وسیع داشته باشد كه تمام بدنش را درگیر كرده و دیگر تظاهرات آلرژی هم همراهش وجود دارد. بنابراین اگزمایی رایج و متداول كه با شیوه های معمول درمان می شوند، نبوده و بسیار شدید هستند. همچنین با افزایش سن، دائم عفونت می كنند. مثلا دائم گوش دردهای چركی دارند، سینوزیت های مقاومی دارند كه كنترلشان دشوار است و دچار عفونت های ریه می شوند.» وی ادامه می دهد: «ممكن است بیماران دچار اسهال شوند كه كنترل آن دشوار بوده و حتی ممكن است روزها ادامه پیدا كند. علاوه بر این موارد، در این بیماران عفونت های استخوانی و خونی نیز دیده می شود.»در چنین شرایطی كه بیمار از سنین پایین دچار عفونت های مختلف می شود، ممكن است چنین تصور شود كه شرایط طبیعی است. اما پس از تكرار بیش از حد این شرایط باید به وجود بیماری نقص ایمنی شك كرد. علاوه بر عفونت های متداولی كه تكرار شده و عوارض ناخوشایندی نیز برجای می گذارند، در این بیماران میكروب های غیرمعمول نیز سبب بروز عفونت می شوند. دكتر عطارد در این رابطه توضیح می دهد: «در كشور ما عفونت قارچی، عفونتی شایع و متداول نبوده و بومی منطقه نیست. در حالی كه این بیماران به عفونت های قارچی نیز مبتلا می شوند؛ مثلا ممكن است در سنین بالاتر از یك سالگی دچار برفك دهانی شده و برفك ها نیز كنترل نشوند یا دچار عفونت های قارچی ریه شوند.» وی به عوارض واكسن ها در این بیماران اشاره كرده و یادآور می شود: «این بیماران با تزریق واكسن های زنده به بیماری های ناشی از آن مبتلا می شوند. مثلا وقتی در واكسیناسیون همگانی سل، تزریق برای این بیماران صورت می گیرد، متاسفانه به بیماری ناشی از واكسن سل مبتلا می شوند.» به گفته دكتر عطارد بیماری هایی مانند تیروئیدیت است و انواع كم خونی ها نیز در این افراد مشاهده می شود. بیماری های دستگاه گوارش مانند انواع هپاتیت های مزمن، عفونت های مقاوم دستگاه گوارش و بزرگی كبد و طحال نیز از دیگر مشكلات بیماران است. وی ادامه می دهد: «علاوه بر این موارد متاسفانه بدخیمی ها و سرطان ها نیز در این خانواده ها بیشتر از افراد عادی است و ممكن است به سرطان های بافت خون ساز بدن مانند لنفوم و لوسمی دچار شوند.» دكتر عطارد با تاكید بر لزوم مراجعه برای درمان به موقع می گوید: «اگر در خانواده ای عفونت ها، بیماری های خود ایمن و سرطان ها تكرار می شوند یا سابقه فوت در سنین پایین به علت عفونت ها یا به علل نامعلوم وجود دارد، حتما باید بررسی های لازم انجام شده و در جستجوی بیماری های نقص ایمنی باشیم.» درمان البته به خاطر بسپارید كه آگاهی از وجود این بیماری ها و مراجعه زودرس در كنترل و درمان آنها بسیار موثر بوده و به بیماران كمك زیادی می كند. این پزشك فوق تخصص با اشاره به این موضوع می گوید: «یكی از درمان ها، استفاده از آنتی بیوتیك هاست كه گاهی مجبور خواهیم شد تا پایان عمر به بیمار آنتی بیوتیك بدهیم. استفاده از تركیبات گاماگلوبولین نیز از دیگر شیوه های درمان است و بالاخره دسته ای از بیماران نیز با پیوند مغز استخوان بهبود پیدا می كنند.» وی در نهایت به تمام این افراد توصیه می كند حتما به پزشك مراجعه كرده و با آگاهی بیشتر نسبت به كنترل بیماری اقدام كنند. نیلوفر اسعدی بیگی گزارش : جام جم آنلاین (JameJamOnline.ir)
