تاثیرات مکانیسم نفخ در معده نشخوارکنندگان

در اثر تخمیرهای گوارشی بوسیله میکروارگانیسمهای زنده موجود در شکمبه، مقدار زیادی گاز آمونیاک، گازکربنیک و متان ایجاد می شود . این گازها معمولا به قسمت بالای شکمبه می آیند که بوسیله رفلکس آروغ بیرون رانده می شوند.

آروغ عبارت است از باز شدن اسفنکتر کاردیا (محل اتصال مری به شکمبه ) و خروج مقداری از گازهای تولید شده در شکمبه بوسیله مری و دهان که اگر این عمل به هر علتی قطع شود، باعث انباشتگی این گازها در شکمبه شده و در نتیجه ایجاد نفخ می شود.
دو نوع نفخ وجود دارد:
الف) نفخ گازی:
این نوع نفخ به علت فلج شدن اسفنکتر کاردیا دراثر مواد سمی موجود در بعضی از گیاهان (مانند اسید سیانیدریک) و یا بسته شدن آن بوسیله انباشتگی غیر
طبیعی شکمبه، گاز تولید شده در قسمت بالای شکمبه جمع شده و قادر به خروج نمیباشد.
ب) نفخ کفی:
در این نوع نفخ، گاز به شکل حبابهای کوچک به صورت کف در وسط تودههای غذایی در حال هضم محبوس می باشد.
در هر دو شکل، نفخ به وسیله باد کردن غیرمشخص می شود . حرکات تنفسی (Left flank) طبیعی تهیگاه چپ افزایش می یابد و به 60 حرکت در دقیقه می رسد . حیوان سرپا است ولی بد تنفس می کند و مخاطات آبی رنگ می شود.
مرگ ممکن است خیلی زود و در اثر فشار خیلی زیاد شکمبه روی دیافراگم بوجود آید . قبل از مرحله حاد،حیوان ناآرام به نظر می رسد، از سایر دامها جدا شده و از خوردن خودداری می کند و نشخوار و آروغ قطع می شود.
عوامل ایجاد کننده نفخ:
این عوامل عبارتند از:
1 عوامل غذایی:
غذاهای اشتها آور ولی فقیر از نظر فیبرهای سلولزی و غنی از گلوسیدها و یا غنی با قابلیت تخمیری زیاد که به سرعت مصرف شده اند در حالیکه ترشح بزاق کم بوده است.
در صورت فقدان فیبرها و یا ریز بود ن بیش از حدآﻧﻬا، تحریک گیرنده های شکمبه جهت ایجاد عمل نشخوار صورت نخواهد پذیرفت و در نتیجه ترشح بزاق که دارای اثرات تامپون و ضد کف می باشد، کاهش می یابد.
شکمبه عمل PH اثر بزاق بر ضد تغییرات ناگهانی نموده و اثر ضد کف آن، تشکیل کف را خنثی می کند این اثرات بوسیله ترشح بیکربنات و موسین موجود در بزاق تأمین می شوند.
این نوع اختلال می تواند در اثر مصرف جیره های غنی از نظر کنسانتره (که بسیار خرد شده باشند ) و یا گلومینه خیلی جوان که دارای فیبر کمی هستند و غذاهای آبکی غنی از ازت رخ می دهد.
همچنین مصرف گیاهان کم آب زیاد خرده شده و انبار شده و یا جیره های حاوی کلم و یا چغندر علوفه ای زیاد نیز می تواند این حالت را بوجود آورد.
بعلاوه برخی از گیاهان مانند شبدر سفید و یا یونجه دارای عوامل کف زا می باشند.
عمده ترین عامل ایجاد کننده نفخها، یک پروتئین 18 است که در یونجه و s بزرگ قابل حل بنام پر وتئین 4 درصد در ماده خشک وجود دارد. - شبدر به میزان 5
2 عوامل ژنتیکی:
3 عوامل آب و هوایی:
هوای سرد بویژه بارانی و پرباد، باعث اختلال در تنظیم حرارت بدن حیوان می شود و باعث ایجاد زمینه های مناسب جهت ایجاد نفخ در حیوان می شود.
پیشگیری از بروز نفخ:
جهت پیشگیری می بایست تغییر یک جیره غذای به جیره غذایی دیگر به آرامی صورت پذیرد و در هنگام انتقال دامها از چراگاه بدون لگومینه به چراگاههای غنی از آن، می بایست از علوفه با کیفیت خوب استفاده شود واز چراندن گاوها در چراگاههای حاوی مواد لگومی نه خیلی جوان پرهیز شود.
همچنین در هوای بد و بارانی بهتر است از بردن دامها به چراگاه پرهیز شود . و پس از بردن دامها به چراگاههای لگومینه، باید آﻧﻬا را تحت کنترل قرار داد.
درمان:
اولین اقدام جهت درمان خروج گازهای موجود در شکمبه می باشد که می بایست اینکار ب ه سرعت انجام پذیرد. این عمل بوسیله یک سوند مری و یا یک تروکار(که در تهیگاه چپ و اندازه یکدست عقب تر از آخرین دنده و بر روی بر آمده ترین قسمت تهیگاه فرو برده می شود) انجام می گیرد.
این عمل در مورد نفخ گازی خیلی خوب موثر است ولی در مورد نفخ کفی ناک افی است . در این مورد همزمان با عمل خروج گاز از شکمبه می بایست از داروهای ضد کف مانند روغن پارافین (مخلوطی از نیم لیتر پارافین و
نیم لیتر آب ) و سیلیکوﻧﻬا و یا سایر داروهای اختصاصی نیز استفاده نمود.
در موارد حاد می بایست اقدام به لاپارتومی نمود