ضرورت حضور زنان در فعاليتهاى اجتماعى نهضت اسلامى ايران دست آوردهاى بى شمارى براى مردم و كشورمان داشت اگر ازديد فرامرزى بدان بنگريم آن چه بيشتر از همه به چشم مى آيد, همان رونق دوباره دينى كه در جهان ناشناخته مـانـده بود و تا آن هنگام كسى از پيامهاى آن چندان آگاهى نداشت . ديگر اين كه مردم ما خود را شـناختند و باور كردند, در حقيقت خود گم شده شان رايافتند. در اين ميان زنان بيش از آن چه تـصـور مى رفت هويت از دست رفته خويش را به دست آوردند. آن هنگام كه به زنان , به سان زنان بـسـيـارى از كشورهاى غربى به مثابه كالايى نگريسته مى شد و ارزشى فراتر از آن حتى براى خود آنان نيز گمان نمى رفت كه داشته باشد, تولدى نو بود. آنان نيز دريافتند كه بايد بكوشند تا به جايگاه درست شان برسند, از اين رو, هم صدا باپمردان و در كنارشان از كنج خانه ها به ميدان آمدند و با خروش مردان و فرزندان خودزير يك پرچم و شعار به دنـبـال گـم شده خويش به راه افتادند. هم آنان كه بيش از مردان احساس زيان مى كردند, نقش خـود را پـر رنگ تر كردند و گام هاى استوارتر بر داشتند. ازآن بالاتر, پس از نهضتى كه به كوشش هـمـگى مردم درخت آن به بار نشسته بود, آزمونى ديگر به نام جنگ به ميان آمد. آنان با نگاهى به پيشينه تاريخى مسلمانى خود به اين نتيجه رسيدند كه بايد چونان ((ام عطيه )), ((شيبه )) مشهور بـه ام عـمـاره , ((ام ايـمـن )) و ديگر زنان شيردل كمر همت ببندند و پا به پاى مردان نبرد دفاعى هشت ساله كشور پشتيبان باشند. پس همان كردند كه زنان و جهادگران صدر اسلام نمودند. زنـان دريـافـتند كه ضرر كرده اند و بايد از كنج خانه وارد اجتماع شد و در تمام مجالس و مجامع عـلـمـى , سـياسى , فرهنگى , و دينى شركت نمود. پس هيچ گاه گام به عقب نگذاشتند و مردانه ايستادند و اسلام نيز براى اينان معنى قائل نشده و گاه نيز تاءكيد كرده است , ولى آنچه مهم است ايـن كـه اسلام در عين اين كه از اين كار جلوگيرى نكرده چارچوب هايى را نيز در نظر گرفته تا هـم بـراى به بار نشستن اهداف اسلام بكوشند و هم حيثيت انسانى آنان دستخوش طمع دشمنان قـرار نـگيرد و پاكدامنى شان نيز حفظ شود,از اين رو, زنان را تا جايى كه حضورشان به فساد آلوده نشود از شركت در اجتماع نهى نمى كند, بلكه در بعضى موارد شركت آن ها را واجب مى كند, مانند حج كه بر مرد و زن به يك اندازه واجب است و حتى شوهر هم حق ممانعت از همسر خود ندارد. از ديـگر مواردى كه اسلام بر هر مسلمانى واجب دانسته و تفاوتى قائل نشده تحصيل است . و از آن مى توان استفاده كرد كه بر زن هم واحب است به همان اندازه كه بر مرد. در اين زمينه پيغمبر اكرم (ص ) فرمود: ((طلب العلم فريضة على كل مسلم )). ((طلب علم و دانش بر هر مسلمانى اعم از مرد و زن واجب است )). شـركـت زنان در نماز جمعه واجب نيست , اما بعد از حضور واجب است ادامه دهند وترك آن جايز نيست . و نـيز زنان از تشييع جنازه منع نشده اند. و در اخبار آمده است كه , وقتى زينب دختر بزرگ رسول اكرم (ص ) وفات كرد, زهراى مرضيه (س ) و زنان مسلمان آمدند و بر وى نمازخواندند . در جهاد ابتدايى , شركت زنان , پيرمردان , بيماران و خرد سالان در جنگ لازم نيست ,ولى در جهاد دفاعى , اگر افراد به قدر كفايت به جهبه نروند, دفاع از هيچ كس ساقطنمى شود,, و دفاع بر زنان , پيرمردان , بيماران و خردسالان نيز واجب است . رسـول گـرامـى اسـلام (ص ) با قيد قرعه زنان خود را با خود به سفر مى برد. بعضى ازاصحاب نيز چنين مى كردند . وسـائل الشيعه روايات گوناگونى را در اين زمينه گرد آورده و شرايط و چگونگى شركت زنان را در مسائل اجتماعى بيان ميكند و از همان مجموع اين روايات صاحب وسائل به اين نتيجه مى رسد كه : ((بـراى زنـان رواسـت كـه در مجالس عزا, اداى حقوق مردم , يا تشيع جنازه بيرون روندو در اين كـارهـا شـركـت كـنـند, همچنان كه حضرت فاطمه (س ) و زنان ائمه اطهار(ع ) درآن ها شركت مى كرده اند)). اسلام دينى است كه دستورهاى اجتماعى و دينى اش ميانه و معتدل است , و نه راه زياده روى پيش گـرفـتـه و نـه از حـقيقت آن چشم پوشيده , از اين رو, تلاش كرده تا احكام رابه مردم برساند به گونه اى كه نه مردم به سختى طاقت فرسا گرفتار شوند و نه از به جانياوردن آن ها خشنود بوده اسـت . پـس خواسته تا ميان ترسايان و كشيشان تارك دنيا ومشركان دنيا طلب راه سومى را پيش پاى مردم بگشايد كه شايد به همين منظور قرآن پيروان دين خود را به ((امت وسط)) خوانده اسـت . چـرا كـه از هـرگـونه افراط و تفريطى به دور است . نه فقط مردان بلكه زنان را نيز نه فق ط خانه نشين كرده و نه همه قيد و بندهارا از پاى شان گسسته , كه , با ويژگى هاو در چهارچوب هايى ايـن اجـازه را داده كـه بـا توجه به رعايت آن ها زنان مى توانند هم گام با اجتماع و نيازهايش پا به ميدان گذاشته و به عنوان پشتيبانى ناظر بر رويدادهاى اجتماع به پيش برود. اين است كه , اسلام و شـريـعـت آوران آن از جـاهـايـى كـه مـنـاسب شناخته اند تا زنان نيز در آن نقش داشته باشند, مسجداست . شرايط حضور زنان در مساجد ديديم كه از سويى براى تشييع جنازه زينب زنان حاضر شدند و رسول خدا(ص ) ازآنان منع نكرد و حـضرت زهراء(س ) نيز همين كار را كرد. از ديگر سو زنان ائمه (ع ) هم اجازه داشتند تا براى برپايى مـراسم عبادى به مسجد بروند. تمامى فقهاى اسلام اتفاق نظر دارند كه زنان مى توانند درمساجد حـضـور پـيـدا كـنـنـد. اينك بايد ديد آيا شرايطى هم دارد و يا زنان مى توانند در هر وقت و هر جا بخواهند به مسجد بروند؟ بـنـابراين , ما در پى آن هستيم كه پيرامون اين موضوع نكاتى را يادآور شويم تاچگونگى آن را كمى روشن تر نماييم . بى گمان , از آن جا كه مى دانيم زنان مى توانند نقش بيشترى در پيشبرد اهداف اسلام ايفا نمايند, لازم مى دانيم آن را تحت چند عنوان ارزيابى كرده و گوشزد نماييم . و هم چنين براى اين كه مقام و شـاءن زنـان حـفـظ شود و در راه جلب خشنودى خدا رفتارى كه موجب گناه يا لغزش ديگران مى شود, مرتكب نگردند, به چند عنوان كه در اخبار وروايات هم اشاره شده توجه مى دهيم : 1ـ از رفتن انفرادى بپرهيزند زنـان به اين دليل كه ممكن است مورد طمع عده اى فرصت طلب قرار گيرند و ياموجب تحريك ديگران شوند بهتر است از رفت و آمد به تنهايى بپرهيزند, چون گام هايى كه يك مسلمان به هنگام رفـتـن بـه مـسـجد بر مى دارد نزد خداوند بسيار گرامى است و براى اين كه اين ارزش را به ضد ارزش تبديل نكنيم , زنان و دختران خصوصاسعى كنند با دوستان , خواهران , برادران , پدر و مادر يا با شوهران خود به مسجد رفت وآمد كنند تا ثوابى كه براى اين كار در نظر گرفته شده شامل حال آن هـا شود. و چون رفت وآمدى كه منشاء فساد باشد نه اين كه ثوابى ندارد, كه گناه نيز محسوب مـى شود, از اين رو,براى اين كه به ارزش اين كار پى ببريم و آن را از دست ندهيم , به رواتيى كه از امام صادق (ع ) به دست ما رسيده توجه مى كنيم كه فرمود: ((مـن مـشـى الـى الـمسجد لم يضع رجلا على رطب و لايابس الا سبحت له الارض الى الارضين السابعة )). ((كسى كه بسوى مسجد حركت كند, گام بر تر و خشك نمى گذارد, مگر اين كه زمين تاطبقات هفتگانه اش تسبيح او مى گويند)). 2ـ رعايت پوشش اسلامى لـزوم پـوشـيـده شدن زن برابر مرد بيگانه از چيزهايى است كه اسلام توجه زيادى به آن دارد و در جاى جاى روايات و آيات به آن پرداخته شده , مثلا قرآن كريم در اين باره فرموده است : ((قـل للمؤمنين يغضوا من ابصارهم و يحفظوا فروجهم ذالك ازكى لهم ان اللّه خبيربما يصنعون و قـل لـلـمـؤمـنـات يغضضن من ابصارهن و يحفظن فروجهن و لا يبدين زينته0 ن الا ما ظهر منها وليضربن بخمرهن على جيوبهن و لايبدين زينتهن الالبعولتهن .... )). ((اى رسول ! به مردان مؤمن بگو: كه چشمان خويش فرو گيرند و شرم گاههاى خود رابپوشانند. اين برايشان پاكيزه تر است . و البته آنچه خدا انجام مى دهيد كاملا آگاه است . وبه زنان مؤمنه بگو: چـشمها را از نگاه ناروا بپوشند و فروج و اندامشان را از عمل زشت محفوظ دارند و زينت و آرايش خود را جز آنچه قهرا ظاهر مى شود بر بيگانه آشكارنسازند جز براى شوهران )). آيـه شـريفه بيانگر اين است كه مسلمان , چه مرد و چه زن , بايد از چشم چرانى و نظربازى اجتناب كند و شخصى پاكدامن و منزه باشد. آيه نه فقط زنان را به نحوه رفتارشان آشنا مى كند, كه مردان را نـيـز بـه وظايفى تنبه مى دهد. در خصوص زنان كه اهتمام بيشترشده , به اين دليل است كه در زنـان زمـيـنه فراهم ترى براى خودنمايى وجود دارد. پس زنان بايد پوشش مناسبى داشته باشند و آرايش و زيور خود را آشكا نسازند و درصددتحريك و جلب توجه مردان برنيايند. بنابراين , پوشش اسلامى براى زنان در همه حال يك امر واجب است و بايد به دستور قرآن و امامان معصوم ( (ع ) ) رفتار كنند. اصولا زيبايى انسان ها به ويژه زنان براى خود آنان و يا شوهرانشان است و اگر در آمد و شدها به نمايش در آيد موجب خشم خدامى شود و كارهايى هم كه سبب جلب توجه نـامـحـرم مى گردد پسنديده نيست . اگر نحوه راه رفتن و يا سخن گفتن توجه ديگران را جلب نمايد, سبب مى شود تا از فضيلت هايى كه براى رفتن به مسجد برايشان است به گناه تبديل شود. و گاه ممكن است با بى توجهى به جاى خشنودى خدا ناگوارى او را براى خود ثبت كنيم . خداوند خطاب به رسول خدا(ص ) مى فرمايد: ((يـا ايـهـا النبى قل لازواجك و بناتك و نساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك ادنى ان يعرفن فلايؤذين و كان اللّه غفورا رحيما)). ((اى پيغمبر به همسران و دخترانت و به زنان مؤمنين بگو كه جلباب هاى (روسرى هاى )خويش را بـه خـود نزديك سازند. اين كار براى اينكه شناخته شوند و مورد اذيت قرارنگيرند نزديكتر است و خدا آمرزنده و مهربان است )). آنـچـه از ايـن آيـه شـريفه استفاده مى شود اين است كه , زنان بايد رفتارشان به گونه اى باشد كه وقـارشـان حـفظ شود. زن مسلمان بايد آن چنان در ميان مردم رفت و آمد كند كه علايم عفاف و سنگينى و پاكى از آن هويدا باشد و با اين صفت شناخته شود. 3ـ در بين راه خانه و مسجد توقف نكنند. از جـمـلـه شرايط رفت و آمد زنان به مسجد عدم توقف در بين راه مسجد و خانه است . توقف هاى بى جا در كوچه ها و خيابان ها براى زنان و دختران زشت است . ائمه معصوم ((ع ) ) توقف بيهوده در مسجد را مذموم شمرده اند تا چه رسد به اين كه در بين راه توقف بيهوده داشته باشند. پيامبر گرامى اسلام ( (ص ) ) خطاب به ابوذر مى فرمايد: ((يـا ابـاذر! كـل جـلـوس فـى الـمـسـجد لغو الا ثلاثه : قرائة مصل او ذاكر اللّه تعالى اومسائل من علم )). ((هر جلوسى در مسجد لغو و بيهوده است مگر اين كه براى سه كار باشد: خواندن قرآن ,ذكر خدا و كسب دانش . )) بـنـابـرايـن , تـوقف بيهوده در مسجد و خارج از مسجد از ديدگاه روايات اهل بيت ( )(ع )مذموم شمرده شده است . در صحيح بخارى از عايشه نقل شده است : ((ان رسـول اللّه (ص ) كـان يـصـلـي الصبح بغلس فينصرفن نساء المؤمنين لايعرفن من الغلس او لايعرف بعضهن بعضاو)). در حديث ديگر از عايشه آورده است : ((ان كـان رسـول اللّه (ص ) لـيـصـلـي الـصـبـح فينصرف النساء متلفعات بمروطهن مايعرفن من الغلس )). هم چنين در كتاب ((لؤلؤ و مرجان )) به نقل از عايشه آمده است : ((كـن نساء المؤمنات يشهد مع رسول اللّه صلاة الفجر متلفعات بمروطهن , ثم ينقلبن الى بيوتهن حين يقضين الصلاة لايعرفهن اءحد من الغلس )). 4ـ استفاده نكردن از بوى خوش و آرايش . يـكـى از آداب مـسـجـد, زيـنـت كـردن بـه هنگام مسجد رفتن است . قرآن كريم در سوره اعراف مى فرمايد: ((يا بنى آدم ! خذوا زينتكم عند كل مسجد)). ((اى فرزندان آدم ! زينت خود را به هنگام رفتن به مسجد به همراه داشته باشيد)). در روايات وارد شده است كه به هنگام رفتن به مسجد لباس هاى نو و زيباى خود رابپوشيد. در عروه آمده است : ((يستحب التطيب و لبس الثياب الفاخر عند التوجه الى المسجد)). ((مستحب است به هنگام رفتن به مسجد از بوى خوش و لباسهاى تازه استفاده كند)). و هم چنين در احوالات امام حسن مجتبى ( (ع ) ) آمده است : ((وقـتـى بـه نماز بر مى خواست بهترين لباس هاى خود را مى پوشيد. علت را پرسيدند, آن حضرت فرمودند: ((ان اللّه جميل يحب الجمال فاتجمل لربي و هو يقول : ((خذوا زينتكم عند كل مسجد. ))فاحب اءن اءلبس اءجود ثيابي )). ((خدا زيباست و زيبايى را دوست دارد. من براى خدايم خود را آراسته مى كنم , چون او مى گويد: ((زينت خود را نزد هر نمازى به تن كنيد)) و من دوست دارم كه بهترين لباسم را بپوشم . )) بـنـابـرايـن , اسـتفاده از لباس هاى تازه , استفاده از بوى خوش , زينت دادن سر و صورت به هنگام مـسـجد رفتن يكى از مصاديق ((زينت )) در آيه شريفه است كه امرى مطلوب ونيكو شمرده شده است . اما همين امر مستحب كه اين قدر تاءكيد شده است در مورد زنان روا نيست . چون آرايش زنان بايد بـراى شـوهـران شـان باشد و بيرون از خانه سبب تحريك بيگانگان مى گردد و پرهيز از اين كار از خواسته هاى در خور توجه دين اسلام است . رسول خدا(صلى اللّه عليه وآله و سلم ) در اين باره مى فرمايد: ((اذا شهدت احدا كن المسجد فلا تمس طيبا)).((هنگامى كه يكى از شما ـ زنان ـ قصد مسجد كرد نبايد از بوى خوش استفاده نمايد. )) در نـتـيـجه , اين كه گفته شد شايسته نيست زنان از بوى خوش استفاده كنند يا خود رابيارايند, بدين منظور است كه بهانه اى بارى وسوسه نامحرمان نگردد و گرنه اگر جايى فقط زنان باشند و يـا مـسجدى فقط براى زنان باشد و راه آمد و شدشان ويژه زنان در نظرگرفته شده باشد, معلوم نـيـسـت كـسـى آن را ناروا بداند و يا در خانه هم زنى كه تنها براى خرسندى شوهر خود را آرايش مى كند نه فقط گناه نيست كه مستحب هم هست . 5ـ عدم اختلاط زن و مرد در مسجد. حضور زنان در مسجد از ديدگاه اسلام ثواب بسيار دارد, ولى هيچ گاه اهداف بلندتر وارجمندتر خود يعنى حفظ شخصيت زنان ناديده نمى گيرد و اجازه نمى دهد حتى درمسجد هم زن و مرد با هم باشند, مبادا كه روزى بستر آلودگى هاى اخلاقى فراهم آيد. در تاريخ آمده : پيغمبر اكرم (صلى اللّه عليه و آله وسلم ) دستور داد كه در آمد و شد زنان رااز مردان جدا سازند. روزى اشاره به يكى از درها كرد و فرمودند: ((لو تركنا هذا الباب للنساء... )). ((خوب است اين در را به بانوان اختصاص دهيم )). در كتاب ((كافى )) آمده است : ((پـيـغـمـبـر اكرم (ص ) دستور داد كه شب هنگام كه نماز تمام مى شود مردها بعد از زن هاخارج شوند)). و نيز درباره خروج مردان و زنان از مسجد و رفت و آمد در كوچه ها فرموده است : ((مردان از وسط و زنان از كنار كوچه يا خيابان بروند)). در سنن ابى داود آمده است : ((روزى رسـول خدا( (ص ) ) دربيرون مسجد بود. ديد مردان و زنان با هم از مسجدبيرون آمدند. رو به زن ها كرد و فرمود: بهتر است صبر كنيد مردان بروند و بعدشما)). به همين دلايل فقها فتوا به كراهت اختلاط زنان و مردان داده اند. مرحوم آية اللّه سيد محمد كاظم طباطبائى يزدى (قدس سره ) در ((عروة الوثقى )) فصل اول مسئله 49 مى گويد: ((يكره اختلاط الرجال بالنساء الا للعائز)). ((مختلط شدن مردان و زنان مكروه است مگر در مورد پيرزنان )). 6ـ پرهيز از سخنان بلند و بيهوده يكى از نكاتى كه زنان بايد در مسجد و خارج آن رعايت كنند, پرهيز از سخنان بيهوده و صداى بلند است . خداوند خطاب به زنان رسول خدا( (ص ) ) مى فرمايد: ((فلا تخضعن بالقول فيطمع الذى فى قلبه مرض و قلن قولامعروفا)). ((اى هـمـسـران پيامبر! به گونه اى هوس انگيز سخن نگوييد كه بيماردلان در شما طمع كنند و سخن شايسته بگوييد)). خـداونـد در ايـن آيـه دسـتـور به وقار و عفاف در كيفيت سخن گفتن را براى زنان بيان مى كند گـرچـه ايـن كارى است كه به ظاهر بسيار ساده به چشم مى آيد, ولى در واقع مى تواند سرچشمه لغزش هاى فراوانى شود و در هر صورت بايد زنان مواظب رفتارشان باشند. رسول خدا( (ص ) ) درباره پرهيز از بلند كردن صدا در مسجدفرموده اند: ((اذا فـعـلـت امـتي خمس عشرة خصلة حل بها البلاء قيل : يا رسول اللّه ما هن ؟ قال : ((اذاارتفعت الاصوات في المساجد)). ((هـنگامى كه پانزده خصلت در ميان امت من رايج شود بلا بر آنان نازل خواهد شد. ازجمله آن ها اين است كه صداها را درمسجد بلند كنند. )). پيامبر گرامى اسلام ( (ص ) ) ضمن وصاياى خود به ابوذر فرموده اند: ((يا اباذر! الكلمة الطيبه صدقة و كل خطوة تخطوها الى الصلوة صدقة . يا اباذر! من اجاب داعى اللّه و احـسـن عـمـارة مـساجد اللّه كان ثوابه من اللّه الجنة . فقلت كيف يعمرمساجد اللّه ؟ قال : لاترفع الاصـوات فـيـها و لايخاض فيها بالباطل و لايشترى فيها ولايباع و اترك اللغو مادمت فيها. فان لم تفعل فلا تلومن يوم القيامة الا نفسك )). ((اى ابوذر! سخن نيكو نوعى ((صدقه )) است و هر قدمى كه براى رفتن به نماز برمى دارى صدقه است . اى ابوذر! كسى كه دعوت الهى را بپذيرد و مساجد خدا را نيكو وآباد نگه دارد, ثواب و پاداش او از جـانـب خدا بهشت است . ابوذر عرض كرد: اى رسول خدا! چگونه بايستى مسجد را آباد نمود؟ رسول خدا(ص ) فرمودند: آباد كردن مسجد به اين است كه صداها در آن بلند نشود, در آن گفت و گـوهـاى بـاطـل و بيهوده نشود. از خريدو فروش در آن خود دارى شود و تا وقتى كه در مسجد هـستى از سخنان بيهوده بپرهيز واگر اين امر را رعايت نكردى در روز قيامت كسى جز خودت را مورد ملامت و سرزنش قرار مده )). وقـتـى كـه شـاءن مسجد تا اين اندازه بلند است و رسول خدا (صل اللّه عليه وآله وسلم )مردم را از گـفـتـن حـرف هاى بيهوده و غير عبادت باز مى دارد بر مسلمانان است كه حرمت مسجد را نگه دارند و حتى از پرداختن به امور دنيا بپرهيزند. به ويژه زنان كه نبايد صداى آنان را نامحرم بشنود. در حـقـيقت با بلند كردن صداى خود به دو صورت به گناه مى افتند. نخست اين كه , حرف زدن مذموم خدا است و ديگر اين كه صداى شان به گوش بيگانه مى رسد. حضرت على () طى حديثى در اين باره فرمود: ((يـاءتي في اخر الزمان قوم ياءتون المساجد فيقعدون حلقا ذكرهم الدنيا و حب الدنيا. لاتجالسوهم فليس للّه فيهم حاجة )).((در آخر زمان مردمى مى آيند كه در مساجدحضور پيدا مى كنند و تشكيل جلسه مى دهند اما از دنيا و دوستى آن سخن مى گويند,شما با چنين افرادى همنشينى نكنيد (چون ) خداوند كارى به آنها ندارد)). روزى فـرا مـى رسـد كه مردم به مسجد مى آيند و گردهم مى نشينند و يگانه هم شان دنيا است و سخن گفتن در آن خصوص . با اينان ننشينيد كه خداوند آنان را آزاد گذاشته است . آثار حضور زنان در مساجد بـا تـوجـه بـه آن چـه تـا كنون در خصوص مقام مسجد و شرايط حضور زنان گفته شد,اندكى از وظايف زنان بود. چه اين كه , در اين اندك گفتار مجال بحث گسترده در اين زمنيه نيست , ولى به همين كوتاه سخن بايد بسنده كرد. اينك بايد ديد حضور در مساجدچه آثارى ممكن است براى مسلمانان به ويژه زنان داشته باشد. حـضـور زنـان در مـسـجـد آثـار فـراوانـى را بـه دنـبال دارد. چون مساجد خانه هاى خدادرروى زمـيـن, مركز وحى و انوار الهى , بازارى از بازارهاى آخرت, ومنبع فيوضات مـعنوى , اجتماعى , سياسى , اخلاقى , تربيتى و عبادى است كه زنان باشرايطى كه در بخش قبلى گفته شد مى توانند از همه اين نتايج و آثار برخوردار شوند. احاديث مى گويند مسجدها خانه خدا در روى زمـيـن اند. جايى كه خدا حضور بيشتر داردو توجه ويژه به مهمان خويش خواهد كرد, آن جـايى كه آيه آيه وحى و سخنان خدا در آن فرو فرستاده شد و درخشش نور خدا بر حول محور آن تابيدن مى گيرد. پس قداست آن باهيچ يك از جاهاى زمين قابل مقايسه نيست . و هم چنين آن را بـه بازار تعبير كرده , و بى شك بازار جايى است كه يك طرف خريدار و طرف ديگر فروشنده با يك ديگر به گفت وگو مى پردازند و بازارى كه خدا گرداننده آن است جز بهشت دادوستد نمى شود, ازاين رو, جا دارد به چند اثر مهم از حضور زنان در مساجد اشاره اى داشته باشيم : الف ) آثار عبادى حضور زنان در مساجد ((مـسـجد اسم مكان به معناى محل سجده و عبادت است . بنابراين , مساجد مكانى براى عبادت و پرستش الهى شمرده شده اند. خداوند در قرآن كريم يكى از اهداف اساسى برپايى مساجد را عبادت و پرستش خداوند دانسته و فرموده است : ((في بيوت اذن اللّه ان ترفع و يذكر فيها اسمه يسبح له فيها بالغدو والاصال )).(( (ايـن چـراغ پـر فـروغ ) در خـانـه هـايـى قرار دارد كه خداوند اذن فرموده است كه رفعت يابد. خانه هايى كه نام خدا در آنها برده شود و صبح و شام در آنها تسبيح اومى گويند)). و هم چنين در سوره جن مى فرمايد: ((اءن المساجد للّه فلا تدعوا مع اللّه اءحدا)). ((مساجد از آن خدا است پس هيچ كس را با خدا نخوانيد. )) مـرحـوم طـبـرسى براى كلمه ((مساجد)) چند معنا ذكر نموده اند. يكى از آن معانى اين است كه بـگوييم : مراد از ((مساجد)) در آيه شريفه تمام مكان هايى است كه در آن جا براى خداوند عبادت و پرستش مى شود . در سوره اعراف آمده است : ((و اقيموا و جوهكم عند كل مسجد و ادعوه مخلصين له الدين كما بداءكم تعودون )). ((تـوجـه خود را هنگام عبادت در هر مسجدى به سوى او كنيد و دين خود را براى اوخالص كنيد همچنانكه در آغاز شما را آفريد بار ديگر در رستاخيز بازمى گرديد)). بـنـابـراين , در قرآن كريم هر جا كه از مسجد نامى برده شده جنبه عبادى آن مد نظرقرار گرفته اسـت . در روايات نيز به جنبه هاى عبادى آن توجه بيشتر شده , و اين نشان دهنده آن است كه ائمه اطهار( (ع ) ) بر جنبه هاى عبادى مسجد تاءكيد فراوانى داشتند. رسول خدا(ص ) در اين باره مى فرمايد: ((كل جلوس في المسجد لغو الا ثلاثة : قرائة مصل , او ذكر اللّه , او سائل عن علم )). ((هـر گونه نشستنى در مسجد بيهوده است , مگر اين كه براى سه كار باشد: خواندن قرآن , خدا را ياد كردن و يا دانش اندوختن )). رسول خدا(ص ) در جاى ديگر فرمودند: ((انما نصبت المساجد للقرآن )). ((مساجد را براى قرآن خواندن ساخته اند)). بـا تـوجـه بـه ايـن روايات و آيات شريفهن يكى از آثار حضور و شركت زنان در مساجدن استفاده و بـهره ورى از اعمال عبادى در اين مكان مقدس است . اگر زنان ما با رعايت شرايط ششگان در اين مـكـانهاى الهى وارد شوند مى توانند از اجر و پاداش عبادت كنندگان واقعى در مساجد برخوردار شوند. بنابراين , آيا بهتر نيست كه زنان ما با رعايت شرايط ويژه در اين جايگان مقدس واردشوند؟ ب ) آثار علمى حضور زنان در مساجد وقـتـى زنـان در مسجد گرد هم مى آيند, بهترين زمانى است كه مى توانند از مسائل دينى و قرآن بـهـره مـند شوند, چون يكى از اهداف بناى مسجد برگزارى جلسات علمى وبيان احكام و مسائل اسـلامى است همان طور كه در زمان رسول خدا ((ص )) مرسوم بوده است . رسول خدا( (ص ) ) در بـخـشـى از روايـتـى كه بخش گذشته بدان اشاره كرديم به ابوذر فرمود: ((مسجد محل پاسخ و پرسش در خصوص مسائل علمى است و فقط دراين صورت است كه مى توان در آن نشست )). ائمـه اطـهـار( (ص ) ) در سـخنان متعددى مساجد را پايگاه علم و دانش معرفى كرده اند. حضرت عـلـى (ع ) در يكى از سخنان خود بهره بردارى از علم و دانش را يكى ازنتايج و آثار رفتن به مسجد ذكر مى كند و مى فرمايند: ((مـن اخـتـلـف الـى الـمسجد اءصاب احدى الثمان : اخامستفادا في اللّه , او علما مستطرفا,او آية مـحـكـمة , او يسمع كلمة تدل على هدى , او رحمة منتظرة , او كلمة ترده عن ردى , اويترك ذنبا خشية او حياء)). ((كـسـى كـه بـه مسجد برود يكى از منافع هشتگانه نصيبش خواهد شد: برادران ارزشمندى پيدا مـى كند, با علم و دانش روز آشنا مى شود, عقايد خود را بر دليل و برهان استوار مى سازد, سخنانى كـه مـوجـب هـدايتش شود مى شنود, رحمت الهى شامل حالش مى گردد, از پندهايى كه او را از گـنـاه بـاز مـى دارد بـهـره مـند مى شود, به خاطر حيا و آبروى خويش يا ترس از خدا ترك گناه مى نمايد)). حـضرت على ( (ع ) ) با اين بيان گويا و رساى خود مى فهماند كه مسجد يكى ازمراكزى بايد باشد كـه مسائل اسلامى و دينى و موعظه حسنه در آن واقع شود تا هر كسى به اين خانه مقدس رفت و آمد مى كند علاوه بر بهره عبادى از مسائل دينى و اسلايم نيزبهره مند مى شود. به اين ترتيب , بيش از آن چه تا كنون ما در آن مورد به گفت وگو پرداختيم , براى رفتن به مسجد بـايـد ارزش قـائل شد و دامنه فوايد آن را گسترده تر دانست . امروزه كه درهاى مسجدها بر روى هـمـگـان گشوده است و به مناسبت هاى گوناگون در آنها سخنرانى هاصورت مى پذيرد و علوم اسـلامـى تبليغ مى شود و از رويدادهاى متفاوت علمى و تاريخ پرده برداشته مى شود و كانون هاى گرمى تشكيل مى شود, زنان مى توانند با حضور خودبهره هاى فراوانى ببرند كه هم پاداش تحصيل علم بر آن مترتب شود و هم ثواب حضوردر مسجد. اهميت رفتن به مسجد براى فراگيرى علم و دانش به اندازه اى است كه بعضى از فقهارفتن زنان را به مسجد جهت فراگيرى مسائل اسلامى واجب دانسته اند وگفته اند: ((اگر راهى براى يادگيرفتن مسائل اسلامى جز از طريق رفتن به مسجد وجود نداردواجب است (زنان ) به مسجد بروند)). ج ) آثار سياسى حضور زنان در مسجد بـى تـرديـد اكـنـون يـكـى از مـراكز سياى مهم در جامعه اسلامى مسجد است . مساجدعلاوه بر جـنـبـه هـاى دينى و فرهنگى به عنوان يك سنگر و نهاد سياسى در جامعه اسلامى مطرح است . از طـرف ديـگـر, حضور زنان در مساجد مى تواند يكى از جلوه هاى سياسى اين قشر عظيم در جامعه باشد. رونـق گرفتن مسجدها كه نيمى از آن به دست زنان صورت مى گيرد, چيزى نيست كه بتوان به آسـانـى در مورد آن سخن گفت , چرا كه بازتابى كه اين امر در ميان مجامع جهان وبيرون مرزى دارد بـسيار فراتر و در خور توجه مى باشد. به اين خاطر اسلام همانگونه كه به زنان دستور عفاف و حجاب مى دهد, به آنان دستور شركت در مجامع عمومى را نيزصادر كرده است . حضور زنان در مساجد, بيانگر حضور فعال آنان در جامعه اسلامى و مجامع دينى ومذهبى است . زنـان با حضور خود در مساجد, وحدت و همبستگى در سطح اجتماع را به ارمغان مى آورند. چون هـمـه روزه قـشـرهـاى مـختلفى از زنان اعم از پير و جوان , ثروتمند و فقير وداراى ديدگاه هاى مختلف در صف هاى طويل نماز جماعت حضور مى يابند و به يك سو و بر خداى يگانه ابراز كوچكى و پرستش مى كنند. ائمـه اطهار( (ع ) ) كسانى را كه بعد از شنيدن اذان بدون عذر از مسجد خارج مى شوند ((منافق )) خـوانـده انـد. رسول گرامى اسلام ( (ص ) ) جهت حفظ انسجام وهمبستگى و اجتناب از هرگونه تفرقه و پراكندگى فرمود: ((من سمع النداء في المسجد فخرج من غير علة فهو منافق الا ان يريد الرجوع اليه )). ((كـسـى كـه در مـسـجد صداى اذان را بشنود و بدون علت از مسجد خارج شود منافق است جز اين كه قصد برگشت به مسجد را داشته باشد)) . از صدر اسلام تا كنون مسجد به عنوان كانون طرح مسائل سياسى مطرح بوه است . واگر زنان در اين جاها حضور نيابند, از آگاهى از مسائل مهم سياسى كشور و جهان اسلام بى بهره مى شوند. د) آثار معنوى حضور زنان در مساجد مـسـجـد جـايـى است كه خداوند عنايت بيشترى دارد ومسلما دست بندگان به آستانش آسانتر خـواهـد رسيد و رابطه مى تواند تنگ تر باشد. از اين رو, رفتن به خانه اى كه ميزبان آفريدگار همه گـيـتى است و آن را مهمان خانه اى براى دوستدارانش كرده , از اهميت خاصى برخوردار است و نـشستن در آن به خصوص كه با ياد خدا و اميد به خشنودى اوباشد, و هيچ گاه شخص بى نصيب نـخـواهـد مـانـد. پـس اين اختصاص به گروه خاصى نداردو محدود به شرايطى نشده كه دست عده اى از آن كوتاه گردد. همان گونه كه رسول خدا(ص ) فرمود: ((من كان القرآن حديثه والمسجد بيته نبى اللّه تعالى له بيتافى الجنه )).((كـسـى كـه كلام و ذكرش قرائت قرآن باشد و مسجد خانه اش , خداوند متعال خانه اى در بهشت برايش مهيا سازد)). آن كـه در مسجد ماءوى مى كند و با خدا به راز و نياز مى پردازد وشيرين ترين گفتارش راكلام او مـى دانـد, لابـد اجـرى دارد و سـزاوار بزرگداشت كه بنا بر حديث فوق خداوند دربهشت برايش خانه اى در نظر مى گيرد و اين بهترين پاداشى است كه يك بنده مى تواندتوقع داشته باشد. و نـيز اصولا كسى كه اراده مسجد مى كند و گام برمى دارد يك نورانيت در او پديدمى آيد كه ما با ديدگان عادى قادر به درك آن نيستيم . و اگر فرض كنيم كسى كه كار خيرى انجام مى دهد و يا دسـتگيرى از درمانده اى مى كند, يك حالت شادابى و رضايت وجدان به او دست مى دهد به همان اندازه كه يك گناه كار با گناه خود احساس افسردگى ونگرانى در او پديد مى آيد ـ اين فقط در درون خـود شـخـص ايـجاد مى شود و قابل توصيف نيست , ولى اين حالت و بازتاب و يا تاءثيرش بر جـهـان اطـراف ما را كسانى مانند امامان معصوم (ع ) به خوبى حس مى كنند, همان گونه كه امام صـادق (ع ) فرمود: ((آن كه به سوى مسجد برود و گام هايى كه بر مى دارد آن اندازه مبارك است كه زمين و هفت زمين بر او تسبيح مى كنند)).شـايـد كسى گمان كند فقط مسجد نيست كه چنين ارزشى دارد و در خانه هم كلام نورانى خدا سـبب نورانيت و كسب فيض مى شود. بلى ممكن است , ولى همان اندازه كه شخص در خانه صرف عـبادت مى كند اگر در مسجد انجام شود تاءثير آن چندين برابرخواهد بود. وقتى كه جمعى كنار هم و به يك صدا پروردگار عالم را صدا مى زنند پاسخ زودتر و توجه خدا را بيشتر جلب مى كند. و اگر اين حكايت كه آورده اند توجه كنيم مطلب روشن تر مى شود. شـيـخ الـرئيس ابوعلى سينا براى ابوسعيدابوالخير نوشت كه : چه لزومى دارد مردم همه در مسجد اجتماع كنند با اين كه , خداوند از رگ گردن به انسان نزديك تر است ,هرجا كه باشى اگر رابطه ات با خدا برقرار سازى نتيجه خواهى گرفت . ابـوسـعـيـد در پاسخ نوشت : اگر چند چراغ در يك جا روشن باشد اگر يكى از آن هاخاموش شده چراغ هاى ديگر روشن است . ولى اگر همان چراغ ها هر كدام در اطاق دربسته اى باشد اگر يكى از چـراغ ها خاموش شود آن اطاق تاريك مى گردد. انسان ها نيزاين گونه اند. بعضى گنه كار هستند اگـر تـنها باشند شايد موفق به فيوضات و بركات نور الهى نشوند ولى اگر در اجتماع باشند شايد خـداونـد بـه بـركـت وجـود بعضى ديگر افراد اجتماع آنان را نيز مشمول فيوضات و بركاتش قرار دهد. هـ) آثار اجتماعى و فرهنگى حضور زنان در مساجد امروزه ملاك شناسايى هر جامعه اى فرهنگ آن است . و براى اين كه بگويند ملتى فرهنگى است به مـقياس شناخت و دانش و پيشينه فرهنگى آن رجوع مى كنند. درفرهنگ ما مسلمانان نيز همواره چـنـيـن بـود كـه تـاءثـيـر گذارترين انديشه ها پرورده و به جهان عرضه مى شد و دانش مندترين دانـش مـنـدان از مـمالك اسلامى برخاسته اند. و قريب به اتفاق اينان نقطه آغازشان را مسجد قرار داده انـد و از همين جا پرورده شدند و باليدند وسرآمد شدند. از آن روز كه پيامبر اسلام پيك هايى به كشورهاى همسايه فرستاد و ماءمورآموزش قرآن و احكام كرد, مسجد رونق گرفت و نخستين پـايـگـاه دانش و ديانت شد. هركس خواستار دانش بود بايد ابتدا اهل مسجد باشد و دوستدار خانه خدا تا بتواند از انوارآن مكان مقدس بهره برگيرد. در آن محل هم جهان بينى اسلام گفته مى شد و هـم رزم تـن بـه تن هم درس ديانت مى دادند هم رسم سياست , هم آموزش بندگى داده مى شد وهم خداباورى . اين معنا با يك نگاه گذرا به روزگاران كهن مسلمانان به خوبى قابل درك است . رسول خدا (ص ) سيزده سال از رسالت خود را در مكه و ده سال ديگر در مدينه در كانون مسجد مردم را گردآورد. آن حـضـرت رسم خداشناسى و آيين جهان دارى و پرستش پروردگار يگانه را در مسجد به مردم آمـوخت و آن محل را در راءس همه كارهاى خودقرار داد. به طورى كه با وارد شدن به هر منطقه جديدى نخست جايى براى ساختمان مسجد مى جست . ايـن كـار ارزش مـند درس شد براى همه مسلمانان . دوازده فرزند بزرگوارشان ايشان همگى در خانه خدا و مسجد به آن عظمت رسيدند و تاريخ را متحول ساختند. آنان دوستدار مسجد و بزرگ دارنـده آن بودند. همان گونه كه در بخش پيش گفتيم على (ع )هشت امتياز براى آن برشمرده كه نصيب بندگان پرهيزگار و دوستدار مسجد مى شود: ((بـرادرى (دوسـتـى ) كـه از او در راه خدا استفاده مى كند, با علم و دانش نو و تازه آشنامى شود, عـقـايد خود را با دليل و برهان , محكم و استوار مى سازد, كلمات و سخنانى كه مايه هدايت او شود مى شنود, رحمت الهى كه آن را انتظار مى كشد شامل حالش مى شود, سخنى كه او را از گمراهى و گـنـاه و فـسـاد بـاز دارد مى شنود, بخاطر ترس الهى ترك گناه مى كند, بخاطر حياء و آبروى خويش مرتكب عمل خلافى نمى شود)). پـس زنـان كه در اجتماع مثل مردان نمى توانند در همه اجتماعات شركت كنند و يا بسترمناسبى نمى بينند, مسجد بهترين مكان براى كسب دانش اجتماعى , سياسى , عبادى واخلاقى است . بنابرآن چه از روايات به دست مى آيد و شرايطى كه اسلام براى آنان در نظر گرفته رفتن به مسجد و رونـق بـخـشـيدن به آن در رشد وبالندگى زنان بسيار مؤثر است و كسى هم تا كنون زنان را از رفتن به اين گونه مكان ها بازنداشته است . و بـراى تـاءيـيـد گـفـتـارمـان بـه سخنانى از حضرت امام خمينى (ره ) مى پردازيم كه ايشان در وصيت نامه الهى ـ سياسى آورده اند: ((مـا مـفـتـخـريم كه بانوان و زنان پير و جوان , خرد و كلان در صحنه هاى فرهنگى واقتصادى و نـظـامـى حـاضـر و همدوش مردان يا بهتر از آنان در راه تعالى اسلام و مقاصدقرآن كريم فعاليت دارند)).
پاسخ : زنان و مسجد و) آثار اخلاقى و تربيتى حضور زنان در مسجد از آن جايى كه زنان قسم بيشتر اوقات خود را صرف كارهاى خانه و تربيت فرزندان شان مى كنند و گاهى نيز مشكلات زندگى آنها را در تنگنا قرار مى دهد نياز دارندتا به گوشه اى بروند و با خود خـلـوت كـنند و كمى آرامش بيابند. در اين راستا تجربه نشان داده كه اگر شخصى به بزرگ تر از خـود پـنـاه ببرد و با او درد دل كند مؤثرتر است و مؤمنان هم يگانه كسى را كه براى درد دل با او مـى شـنـاسند, خداى متعال است . جايى هم كه مناسب تر و نزديك تر به خدا است مسجد مى باشد. زنان براى پرورش فرزندان در دامن خود بيش از مردان به راز و نياز احتياج دارند, چرا كه فرزندان كانونى نياز دارند كه هم آرام باشد و هم امين و هم پاك , كه ا ين هم در گرو داشتن ايمانى محكم ميسور است . پس چه خوب است آن كه قصد مسجد مى كند, به اين اميد كه آن جا خداوند نزديك تر بـه بـنـده اش است و آسان تر به درد دل هايش توجه دارد, دل از همه چيز بكند و فقط به خشنودى حـضـرتش توجه نمايد. مسجد جايى است كه با دعاها و راز و نياز بنده خداى بزرگ بسيار خرسند مى شود و در روايت هم داريم كه وقتى بنده اى از دل خدا را صدابزند بسيار خوشحال مى شود و به فـرشـتـگـان مـى گويد: گوش كنيد و ببينيد اين بنده ام چه قدر عاشقانه مرا صدا مى كند. وقتى جـمـاعـتـى در يـك زمان گرد هم مى آيند و خدا رامى خوانند, ميان آن ها هستند كسانى كه دل شـكسته پروردگارشان را مى خوانند و به قول ابوسعيدابوالخير به خاطر يك نفر يا چند نفر هم كه شـده نورانيت مسجدو مجلس بيشترمى شود و اين همان چيزى است كه بنده مى خواهد و در پرتو ايـن رضايت خدا بندگان گناه كار هم به فيض خواهند رسيد, هر چند اندك باشد. به ويژه اين كه گـردهم آيى هابراى دعا هم باشد و غير از نماز و نمازجمعه دعاهايى هم دركنارش خوانده شود و به امامان معصوم (ع ) و پاك بندگان خدا متوسل شوند و ميان خود و خدا آنان را واسطه سازند. چه خوب است نمازگزاران با استفاده از بوى خوش و لباس هاى پاكيزه به ميهمانى خدا برند. امام صـادق (ع ) مـى فـرمـايـد: پـدرم امـام بـاقر (ع ) هميشه حاجت هاى خود راهنگام ظهر از خداوند درخواست مى نمود. پدرم هرگاه حاجتى و درخواستى داشت بعداز صدقه دادن و استفاده از بوى خوش به طرف مسجد مى رفت و حاجت خود را درآن جا از خداوند مى طلبيد. هـمـان طـور كـه گفتيم مسجد يك قدم نزديك تر به خدا است و امامان هم به اين معتقدبودند و زمـانى را كه زودتر به اجابت مى رسيد برمى گزيدند. در بعضى از روايات نيز آمده است كه دعا به صورت جمعى و گروهى مقبول تر و پسنديده تر است . شـيـخ حـر عـاملى در كتاب ارزش مند وسائل الشيعه بابى تحت عنوان (( باب استحباب الاجتماع فـى الـدعاء من اءربعة الى اءربعين )) آورده و رواياتى را در اين زمينه مطرح نموده است . از جمله از قول امام صادق (ع ) آورده است كه آن حضرت در اين باره فرمود: ((ما اجتمع اءربعة رهط قسط على اءمر واحد فدعواللّه عزوجل الا تفرقوا عن اجابه )).((هيچ گاه چهار نفر با هم اجتماع نكرده اند كه براى مطلبى به درگاه خدا دعا كنند جزاين كه با اجابت آن دعا از هم جدا شده اند)). امام صادق (ع ) در حديث ديگرى فرمود: ((كان اءبي اذا حزنه اءمر جمع النساء والصبيان ثم دعا و اءمنوا)). (( هرگاه پيش آمدى پدرم را غمناك مى كرد زنان و كودكان را جمع مى كرد, سپس دعامى نمود و آن ها آمين مى گفتند)). مـاجـراى ((مـبـاهـله )) كه رسول خدا (ص ) در برابر اهل نجران كه آن حضرت را انكارمى كردند, مـى تواند نمونه اى از همين نوع باشد. و پندى باشد براى مسلمانان , گرچه حضرت خود به تنهايى مـى تـوانـسـت مـردم نجران را نفرين كند و خدا هم به خواسته ايشان پاسخ مثبت دهد, ولى همه فرزندانش و على (ع ) را گردآورد و تا هم اهميت قضيه وجدى بودن خود را وانمود كند و هم اين كه براى ديگران درسى باشد. بنابراين , حضور زنان به همراه مردان در دعاهاى پرفيض در خانه خدا مشمول عنايت خاص و ويژه الهى قرار مى گيرند و از نكات تربيتى و اخلاقى دعا بهره مند مى شوند. حضور زنان در مساجد در روزگار پيامبر (ص ) حـضور زنان در مساجد براى انجام نماز جماعت در عصر رسول خدا (ص ) ازمسلمات تاريخ است . در بعضى از روايات حضور آنان به روشنى ذكر شده است . امام صادق (ع ) از پدرش امام باقر (ع ) نقل مى كند كه آن حضرت فرمود: ((كـان رسـول اللّه (ص ) يـسـمـع صـوت الصبي و هو يبكي و هو في الصلاة فيخفف الصلاة اءن تعبر امه )).((رسول خدا(ص ) هنگام خواندن نماز جماعت صداى گريه طفلى را شنيد كه مادرش او را با خود به مسجد آورده بود. آن حضرت نماز را كوتاه كرد)). و در روايات ديگر آمده است : روزى رسـول خـدا(ص ) نـمـاز صبح را با كوتاه ترين سوره خواند. اصحاب از اوپرسيدند اى رسول خدا(ص )! چه اتفاقى افتاده كه نماز را سريع تمام كرديد. آن حضرت در پاسخ فرمود: ((اني سمعت صوت صبى في صف النساء)). ((من صداى طفلى را در صف زنان شنيدم )). حضرت على (ع ) نيز در همين زمينه مى فرمايد: ((كـن الـنـسـاء يـصـلـيـن مـع الـنـبي (ص ) فكن يؤمرن اءن لا يرفعن رؤسهن قبل الرجال لضيق الازر)). ((زنـان (در عـصر پيامبر (ص ))نماز را با پيامبر(ص ) به جاى مى آوردند. به زنان دستور داده شده بود كه چون لباس مردان كوتاه بود قبل از مردان سر از سجده برندارند)). ايـن كـه در بـعضى از روايات وارد شده خواندن نماز در خانه از نماز خواندن در مسجدبراى زنان افـضل است شايد به اين خاطر باشد كه چنانچه حضور زنان در مسجد موجب فساد و اشاعه فحشا شـود چـه بـسا نماز خواندن آنان در خانه بهتر باشد. اما اگر زنان باحفظ حجاب اسلامى و رعايت پـاكـدامـنى و به قصد اقامه نماز و دعا در مسجد حضورپيدا كنند بى شك بسيار با فضيلت است و مستحب . در شـاءن نـزول آيـه شريفه ((يا ايهاالنبي قل لازواجك و بناتك و نساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيهن ذلك ادنى ان يعرفن فلا يؤذين و كان اللّه غفورا رحيما)). آمده است : ((در عـصـر رسـول خدا (ص ) زنان به منظور اقامه نماز به مسجد مى رفتند و گروهى ازمنافقان اوايل شب كه هوا تازه تاريك مى شد در كوچه ها و معابر مزاحم آنان مى شدند وبعد مدعى مى شدند كـه مـا نمى دانستيم اين زن كنيز است يا آزاد (چون براى كنيزان پوشاندن سر واجب نبود) لذا خداوند سبحان اين آيه را نازل فرمود و به رسول خدا(ص ) دستور داد كه به همسران و دختران خـود و زنـان مؤمنين بگويد كه بدون جلباب وروسرى و پوشش كامل از خانه خارج نشوند. پس از نـزول ايـن آيـه , زنـان انـصـار بـا لـبـاس سـيـاه و بـلـند و با حجاب كامل در نماز جماعت حاضر مى شدند. از مجموع روايات و آيات استفاده مى شود كه زن مسلمان بايد به گونه اى در ميان مردم رفت وآمد كـنـد كـه نشانه عفاف و پاك دامنى آنان باشد و به اين نام شناخته شوند(ذالك ادنى ان يعرفن ) تا بيمار دلان و منافقان در صدد تعرض و آزار آنان برنيايند. (فلايؤذين ) حكم اجازه خواستن زنان جهت رفتن به مسجد در بعضى از روايات آمده , وقتى زنان درخواست اجازه براى رفتن به مسجد كردندمنع شان نكنيد. در سنن ابى داود باب (( ما جاء فى خروج النساء الى المسجد)) تعدادى ازاين روايات ذكر شده است . رسول خدا (ص ) فرمود: ((لا تمنعوا اماءاللّه مساجداللّه )). (( همسرانتان را از رفتن به مساجد خدا منع نكنيد)). و در حديث ديگر نيز از آن حضرت آمده است : ((ائذنوا للنساء الى المساجد بالليل )). ((هنگام شب به زنان براى رفتن به مساجد اذن دهيد)). در كتاب كنزالعمال نيز در باب حكم اذن زنان از رسول خدا (ص ) آمده است : ((اذا استاءذنكم نساؤكم بالليل الى المسجد فاءذنوا لهن )). ((شب هنگام كه زنان تان براى رفتن به مسجد اجازه مى خواهند, رخصت دهيد)). و نيز آن حضرت مى فرمايند: ((اذا استاءذنكم الى الصلاة فلا تمنعوهن )). وقتى كه زنان شما براى رفتن به مسجد جهت اقامه نماز اجازه مى خواهند, بازشان نداريد)). در صحيح بخارى و صحيح مسلم نيز رواياتى از پيامبر گرامى به اين تعبير آمده است : ((اذا استاءذنت اءحدكم امراءته الى المسجد فلا يمنعها)). ((هرگاه همسر يكى از شما براى رفتن به مسجد اذن خواست مانع نشويد)). نيز آن حضرت مى فرمايند: ((لا تمنعوا النساء حظوظهن من المساجد اذا استاءذنوكم )). ((باز نداريد زنان را از فيض مسجد, آن هنگام كه از شما اجازه خواهند)). پـس نتيجه مى گيريم كه , نبايد زنان را از فضايل و آثار معنوى مسجد محروم كرد. چنان چه زنان بـتـوانـنـد حـجاب اسلامى و شئون زن مسلمان و پاك دامنى را رعايت كنند,افضل بودن نماز در مسجد براى زنان هم چون مردان است و جاى هيچ گونه ترديدى نيست . دلايل حكم و فضيلت نماز براى زنان در خانه تا اين جا ما روايات , احاديث و آيات و گاه نيز ديدگاه هاى برخى بزرگان اسلام شناس را آورديم تا بـگـويـيم كه خواندن نماز در مسجد براى زنان اشكالى ندارد. و گفتيم كه دسته اى از روايات نيز زنـان را از رفـتن به مسجد بازداشته اند ولى اكنون مى خواهيم بدانيم چرا روايات مى گويند خانه براى نماز زنان فضيلت بيشتر دارد؟ از كـتـاب هـاى روايـى و فـتـاواى بعضى از فقهاى شيعه و سنى استفاده مى شود كه درخانه نماز خـوانـدن بـراى زنـان از نماز خواندن در مسجد فضيلت بيشتر دارد. اينك به تعدادى از اين گونه روايات و فتاوا كه مضمون همه آن ها يكى است دقت مى كنيم . رسول خدا (ص ) فرمود: ((صلاة المراءة وحدها في بيتها كفضل صلاتها في الجمع خمسا و عشرين درجة )). ((بـه تـنـهـايـى و درخانه نماز خواندن زن مثل نماز در جمع است در حالى كه 25 درجه فضيلت دارد)). باز از آن حضرت است : ((ان مـساجدالنساء البيوت , و صلاة المراءة في بيتها افضل من صلاتها و صفتها وصلاتها في صفتها اءفـضـل مـن صـلاتـهـا فـي صـحـن دارها و صلاتها في صحن دارها اءفضل من صلاتها في سطح بيتها)). ((بهترين مسجد زنان خانه است , و نماز در خانه برتر از نماز او در ايوان است , و نمازاو در ايوان برتر از نمازش در حياط خانه اش است , و نماز او در حياط خانه برتر ازنمازش برپشت بام خانه است )). امام صادق (ع ) در اين باره نيز فرمود: ((خير مساجد نسائكم البيوت )). ((بهترين مساجد براى زنان شما خانه ها است )). هم چنين امام صادق (ع ) فرمود: ((صـلاة الـمـراءة فـي مـخـدعـهـا افضل من صلاتها في بيتها و صلاتها في بيتها افضل من صلاتها في الدار)). ((نماز زن در اطاق عقبى (پستو) برتر از نماز او در اطاق جلويى است و نماز او در اطاق نشيمن برتر از نمازش در خانه اش است )). ام سلمه از قول رسول خدا (ص ) مى گويد: ((خير مساجد النساء قعر بيوتهن )). ((بهترين مساجد براى زنان اطاقهاى عقب خانه هاى آنان است )). رسول خدا (ص ) به حضرت على (ع ) فرمود: ((يا على ! ليس على النساء جمعة و لا جماعة و لا اذان و لا اقامة )). اى على ! براى زنان نماز جمعه و جماعت و اذان و اقامه نيست )). صاحب مفتاح الكرامه در جمع آورى اقوال در اين باره آورده است : هـل شـرعيه اتيان المساجد للرجال خاصة او لهم و للنساء؟ فى نهاية الاحكام و كشف الالتباس هذا الـحـكـم يـعـنـي اتـيان المساجد مختص بالرجال دون النساء لانهن اءمره بالاستتار و فى (حاشيه الـمـيـسـي ) انـمـا تـسـتـحب الفريضة في المسجد في حق الرجال اماالنساء فبيوتهن مطلقا و في مـجمع البرهان خبر يونس بن ضبيان يدل على اختصاص فضيلة المسجد بالرجال كما هو المذكور فـى الـكتب والمشهور بينهم و في التذكرة يكره للنساء الاتيان الى المساجد و في (الدروس ) للنساء الاختلاف اليها كالرجال وان كان البيت افضل و خصوصا لذوات الهيئات و في (النقليه ) صلوة المراءة فـي دارها في (الذكرى ) الاقرب شرعية اتيان المساجد للنساء و في موضع آخر من كشف الالتباس اءن صـلوة المراءة في بيتها اءفضل من المسجد و في (اللمعة والروضة ) الافضل المسجدلغيرالمراءة او مـطـلقا بناء على اطلاق المسجد على بيتها و قالا اءيضا و مسجد المراءة بيتهابمعنى اءن صلاتها فيه اءفضل من خروجها الى المسجد اءو بمعنى كون صلاتها فيه كالمسجد فى الفضيلة فلا تفتقر الى طـلبها بالخروج و هل هو كمسجد مطلق اءو هو كماتريد الخروج اليه فتخلف بحسبه الظاهر الثاني قـلـت : و مـن تـتـبع مباحث الجماعة والاوقات و مباحث الحيض والاستحاضه و غيرها ظهر له اءن الاصحاب قائلون بشرعية اتيان المساجد للنساء فينبغي التاءمل في محل النزاع )). آيا رفتن به مسجد فقط براى مردان مشروع است يا براى زنان نيز جايز است ؟ در((نهاية الاحكام )) و ((كـشـف الالـتـبـاس )) اين امر مختص مردان شمرده شده است , نه زنان ,چون به زنان دستور پـوشـش و پنهان شدن داده شده است . و در حاشيه ((ميسى )) آمده است : خواندن نماز در مسجد بـراى مـردان مـسـتحب است اما استحباب نماز در خانه براى زنان به طور مطلق ثابت است . و در ((مـجمع البرهان )) در خبر يونس بن ضبيان آمده :فضيلت رفتن به مسجد براى مردان ثابت است نـه براى زنان . همان طورى كه مشهور بين فقها هم همين است . و علامه در ((تذكرة )) مى گويد: رفتن زنان به مسجد مكروه است . ودر ((دروس )) مى گويد: براى زنان رفتن به مساجد مستحب اسـت , مـثـل مردان , اگرچه خانه براى زنان افضل است , خصوصا براى زنان جوان . و در ((نفليه )) آمـده اسـت : نـمـاز زن بـايـددر خـانه اش برپا شود. و علامه در ((ذكرى )) مى گويد: نماز زن در خـانـه اش افضل از مسجداست . و شهيد اول و دوم در ((لمعه )) و ((روضه )) مى گويند: بهتر اين است كه بگوييم مسجدبراى غير زنان است يا اين حكم به طور مطلق جارى است . بنابراين كه خانه براى زنان درحكم مسجد باشد. و شهيد اول و ثانى نيز در معناى ((مسجدالمراءة بيتها)) گفته اند: يعنى نماز خواندن زنان در خانه افضل از رفتن آن ها به مسجد است يا به اين معنا است كه فضيلت نماز زنان در خانه مثل مسجد است و نيازى به رفتن به مسجدنيست . صاحب ((مفتاح الكرامه )) بعد از نقل اقوال مى گويد: ((كـسـى كه بحث احكام جماعت , اوقات , مباحث حيض , استحاضه و غير آن ها را تتبع كند برايش روشـن مى شود كه اصحاب قائل به شرعيت رفتن زنان به مسجد هستند. بنابراين , سزاوار است در خصوص اين موضوع دقت شود)). شهيد ثانى در لمعه آورده است : ((والافـضـل الـمـسـجد لغيرالمراءة او مطلقا بناء على اطلاق المسجد على بيتها بالنسبة اليها... و مـسجد المراءة بيتها بمعنى اءن صلاتها فيه اءفضل من خروجها الى المسجد اوبمعنى كون صلاتها فيه كالمسجد في الفضيلة فلا تفتقر الى طلبهابالخروج )). ((بـهـتـر آن اسـت كـه رفـتن به مسجد براى غير زنان است يا اين كه بگوييم : خانه به طورمطلق ((مـسـجـد)) زن اسـت . و معناى اين كه مسجد زن , خانه او است اين است كه نماز درخانه اش از رفـتـن او بـه مـسـجد برتر است يا به اين معنا كه اقامه نماز در خانه در فضيلت ,مثل مسجد است ونيازى به رفتن او به مسجد نيست )). مرحوم سيد محمد كاظم طباطبائى (قدس ) در كتاب عروة الوثقى آورده است : ((صلاة المراءة في بيتها افضل من صلاتها في المسجد)). ((نماز زن در خانه بهتر از نماز او در مسجد است )). حضرت امام خمينى (قدس ) در تحريرالوسيله آورده است : ((والافضل للنساء الصلاة في بيوتهن , والافضل بيت المخدوع )). ((براى زن ها نماز خواندن در خانه بلكه در صندوق خانه و اطاق عقب بهتراست )). پاسخ و بررسى دلايل افضليت نماز در خانه براى زنان از مـجـمـوع روايـات گـذشته مى توان اين گونه استفاده كرد كه خواندن نماز در خانه نسبت به مـسجد براى زنان بهتر است . اما با تاءملى در اين گونه روايات درمى يابيم كه معمولا تلاش شده تا بـه نـحـوى بـه مسئله حجاب اسلامى اهميت بدهند و به همين دليل هم به نماز در خانه فضيلت داده اند. اينك به چند پاسخ توجه كنيد: 1ـ اين روايات حمل بر اهميت حفظ حجاب مى شود: ديـن مـبـيـن اسـلام بـه مـسـئله حجاب و عفاف زنان جهت حفظ شخصيت و ارزش آنهااهميت فوق العاده اى قائل شده است . خداوند در قرآن به زنان پيغمبر دستورهاى خاصى داده است تا ارزش و احترام آنان محفوظ بماند. خداوند مى فرمايد: ((يـا نساء النبى لستن كاءحد من النساء ان اتقيتن فلاتخضعن بالقول فيطمع الذي فى قلبه مرض و قلن قولا معروفا)). ((اى زنان پيامبر! شما با زنان ديگر فرق داريد)) در اين آيه خداوند از زنان رسول گرامى اسلام آغاز مى كند و اين يادآورى براى هرمسلمانى است كـه زن حرمت دارد و سزاوار نيست زنان خود را به نمايش بگذارند وموجب ترغيب نااهلان شوند. زينت زن اگر براى خود و محرم او حفظ شود پاداشى ارزنده نزد خدا براى او در نظر گرفته شده و زنـان بـايـد بكوشند تا با خويشتندارى به آن پاداش دست يابند و خدا خواسته تا ارجمند باشند و جـايـگاه آنان برجا باشد. پس اين دستور فقط براى همسران و اهل بيت فرستاده خدا نيست . وقتى زنـان پـيـغـمـبـر بايد درخانه بمانند تا حرمت آنان خدشه دار نشود زنان هم چنين اند. اين جا كه سـفـارش بـه خوددارى از بيرون آمدن از خانه كرده به دليل حفظ شئون اسلامى است . اگر زنى بتواندخود را از ديدنامحرم بپوشاند و آنان را به گناه نيندازد و يا ديدگان خويش را از نگاه بيگانه فرو بندد, همان گونه كه امام خمينى (قدس ) نيز فرموده اشكال ندارد كه سزاوارتراست به مسجد برود. همانطور كه در زمان رسول خدا (ص ) زن ها با حفظ حجاب وپوشش اسلامى به نماز جماعت در مسجد حضور پيدا مى كردند. و يا در آيه اى ديگر كه بازهم دليل اين امر را بر حفظ پاكدامنى متمركز نموده است : ((يـا ايـهاالنبى قل لازواجك و بناتك و نساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك اءدنى اءن يعرفن فلا يؤذين )). ((اى پيامبر! به زنان و دختران خود و به زنان و مؤمنان بگو كه چادر خود را بر خود فروپوشند. اين مناسب تر است تا شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند)). بـنـابـرايـن , هـمان گونه كه در اين آيه اشاره شده , آزار نامحرم دليل مهمى است كه زن باحفظ حجاب و پوشش اسلامى از خانه خارج شود. لذا با توجه به اهميت حفظ حجاب ,بسيارى از فقها هم از روايات ((منع خروج زنان از خانه )) همين معنا را استنباط كرده اند. امام خمينى (قدس ) در اين زمينه مى فرمايد: ((بـراى زنها نماز خواندن در خانه , بلكه در صندوق خانه و اطاق عقب بهتر است . ولى اگر بتوانند كاملا خود را از نامحرم حفظ كنند بهتر است در مسجد نمازبخوانند. )) در روضة المتقين در شرح روايت امام صادق (ع ) كه فرمود: ((خير مساجد نسائكم البيوت )) آمده است : ((لانها اقرب الى عصمتهن و سترهن )). ((نماز خواندن زنان در خانه به عصمت و عفاف آنان نزديك تر است )). در بـرخـى از روايـات نيز آمده است كه زنان به منظور حفظ اهميت حجاب و آداب اسلامى هنگام رفتن به مسجد از استعمال بوى خوش اجتناب كنند. زينب يكى از همسران رسول خدا (ص ) مى گويد, پيامبر فرمود: ((اذا شهدت احداكن المسجد فلا تمس طيبا)). ((هنگامى كه يكى از شما زنان قصد مسجد كرد نبايد از بوى خوش استفاده كند)). اگـر كـسـى بـگـويـد, چـون بـراى زن بـهتر است كه در خانه نماز بخواند و روايات و آيات ونيز ديدگاه هاى دانشمندان بزرگ اسلامى هم گواه بر اين است , دليل استوارى نخواهدبود, از اين رو كه , اين برترى در روايت نمى تواند مانعى باشد براى ارزش نمازى كه زن مى تواند در مسجد بدست آورد. و خـانـه اگر براى او سزاوارتر باشد, به همين اندازه هم بر نماز در مسجد يا شركت در دعاها سـفـارش شـده و اهـميت هر كدام در جاى خودمحفوظ است . و نيز به همين مقدار كه بر كراهت رفـتـن زنـان به مساجد در روايات اشاره شده , در برابر, روايات بسيارى هم براى بزرگ داشت آن عمل صحه گذاشته اند. هـم چـنين اگر به حفظ شئون اسلامى از زنان را قرآن خواسته , به همين امر مهم براى مردان نيز سفارش شده است . چنان كه در احزاب آيه 33 مى فرمايد: ((والـحـافـظـيـن فـروجـهم والحافظات والذاكرين اللّه كثيرا والذاكرات اعداللّه لهم مغفرة واجرا عظيما)). در ايـن آيـه هـم بـه زنـان و هم مردان سفارش شده شرم گاه خود را بپوشانند و هر كس بپوشاند پـاداش خوبى خواهد گرفت پس بايد گفت بر مسلمان است كه خوددار باشد ودر مقابل وسوسه بـه زشـتى ايستادگى نمايد تا شرايط كامل آن عمل فراهم شود و به ثواب كامل دست يابد. زن در اين زمينه با مرد تفاوتى ندارد و هرگاه توانست كار مورد پسندخدا را به درستى و با شرايط كامل برآورده نمايد پاداش دارد و اجر خواهد گرفت , وگرنه به گناه و لغزش دچار خواهد شد. با اين كه رواياتى زنان را از رفتن به جمعيت ها منع كرده اند, اما رفت و آمد زنان به مسجد با رعايت عفت و حيا چه بسا پسنديده و داراى فضيلت است . ولى حضور ناسالم زنان در مساجد و صحنه هاى ديگر اجتماعى همين طور مردان هم نه تنها ستايش نشده بلكه مورد مذمت قرار گرفته است . لذا, رفتن به مسجد بستگى به انگيزه هاى درونى شخص دارد و اين فرقى ندارد كه براى زنان باشد يـا مـردان . بـراى روشن تر شدن اين معنا به روايتى كه از امام باقر يا صادق (ع ) به دست ما رسيده دقت كنيد: ((عـن احـدهـمـا (ع ) قال : دخل رجلان المسجد, احدهما عابد والاخر فاسق . فخرجا من المسجد والـفاسق صديق والعابد فاسق و ذالك انه يدخل العابد المسجد مدلا بعبادته يدل بها فتكون فكرته فـي ذالـك و تـكـون فـكـره الـفـاسـق فـي الـتندم على فسقة و يستغفراللّه عزوجل مما صنع من الذنوب ...)).امـام بـاقـر يـا صـادق (ع ) مى فرمايد: دو مرد كه يكى عابد و يكى فاسق بود به مسجدداخل شدند. هنگام بيرون رفتن از مسجد, فاسق راستگو عابد بدكار گشته بود, زيراعابد بر آن بود كه گريه و زارى خود را به ديگران نشان دهد (ريا كند), ولى فاسق درانديشه گريز و رهايى از فسق خود بود و طلب آمرزش او به خاطر گناهانش بود)). بـنـابـراين , آن چه مهم است , داشتن انگيزه هاى الهى و اخلاص در عمل است . اگر زن يا مردى با انـگـيـزه هاى فاسد عملى را انجام دهد نه تنها موجب ثواب نيست , بلكه به اعمال نيك ديگر او نيز زيان رسانده است . 2ـ اهميت و لزوم مصونيت زن از هر گونه تعرض : از جـمله جواب هايى كه مى توان به روايات منع خروج زنان به مسجد داد اين است كه : اين سخنان از مـعصومين (ع ) به اين علت بيان شده كه عده اى از افراد بر سر راه هامى نشستند و زنان را مورد آزار و تـعرض خود قرار مى دادند و ائمه معصومين (ع ) نيزجهت مصونيت زنان از هرگونه تعرض , توصيه برماندن در خانه نمودند. در شـاءن نـزول آيـه شـريفه ((يا ايهاالنبى قل لازواجك و بناتك و نساءالمؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذالك ادنى ان يعرفن فلا يؤذين و كان اللّه غفورارحيما)).اى پـيـامـبر! به زنان و دختران خود و زنان مؤمنان بگو كه روسرى هاى بلند خود را برخويش فرو افـكـنـند. اين كار براى اينكه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند مناسب تراست خداوند همواره آمرزنده و مهربان است )). آمده است : ((گـروهى از منافقان , اوايل شب كه هوا تاريك مى شد در كوچه ها و معابر مزاحم زنانى كه جهت اقامه نماز به مسجد مى رفتند مى شدند. خداوند اين آيه را نازل فرمود وبه رسول خدا (ص ) دستور داد كه به همسران و دختران خويش و زنان مؤمنين بگويد كه بدون جلباب و روسرى از خانه خارج نشوند)). بنابراين , وجود عدم امنيت در جامعه و اهميت و لزوم مصونيت زن از هرگونه تجاوز,اسلام دستور به حفظ حجاب و پوشش داده است . علامه شهيد مطهرى در كتاب ارزشمند ((مسئله حجاب )) در اين باره آورده و پاسخ آن كسانى كه علت حجاب و پيدايش آن را زير سؤال برده اند, داده است . ايشان در بخشى از سخنان خويش آغاز پيدا شدن حجاب را اين گونه بيان مى كنند. ((مـسـلـما حجاب هاى افراطى و عقايد افراطى درباره پوشيدن زن معلول همين نوع جريان هاى تـاريـخـى است ... پس اين دعا كه در عصر ما امنيت ناموسى كامل در جهان برقرار است و صاحبان نواميس بايد از اين نظر خاطرشان جمع باشد ياوه اى بيش نيست )). 3ـ عموميت روايات : گـذشـتـه از دلايلى كه تاكنون بدان استناد شد, روايات زيادى از طريق ائمه معصومين (ع ) به ما رسـيده است , مبنى بر اين كه مسجد متعلق به تمام مردم اعم از زن و مردهست . با كمى دقت در روايات ذيل , زمينه مناسب ترى را فراهم مى كند و ميان مرد و زن هيچ گونه تفاوتى قائل نشده اند, چـرا كـه واژه هـايى مانند, مؤمن , متقين , منع نكردن و جزآن , اختصاص به گروهى ندارد و براى عموم مسلمانان است . به روايات زير دقت كنيد: رسول خدا (ص ) طى حديثى فرمودند: ((المسجد بيت كل مؤمن )).((مسجد خانه هر مؤمنى است )). آن حضرت در حديث ديگرى مسجد را خانه همه متقين و پرهيزكاران دانسته وفرموده است : ((ان المساجد بيوت المتقين )). ((مساجد خانه هاى پرهيزكاران است )). حضرت على (ع ) در مورد همسايه مسجد فرموده است : ((لا صـلاة لـجار المسجد الا ان يكون له عذر او به علة , فقيل : و من جارالمسجد يااميرالمؤمنين ؟ قال : من سمع النداء)). ((نـمـاز هـمـسـايـه مـسجد ـ در خانه ـ نماز كامل و تمام نيست جز اين كه عذرى داشته باشد. از امـيـرالـمؤمنين (ع ) سؤال شد كه همسايه مسجد چه كسى است ؟ فرمود: كسى كه صداى اذان را بشنود)). لـذا, روايـاتى كه با كلمه ((من )) , ((متقين )) , ((مؤمن )) و امثال اين واژه ها شروع شده دلالت بر عموم مى كند. بـه انـضـمـام رواياتى كه مى گويند اگر زنان جهت رفتن به مسجد اجازه و اذن خواستندآنان را محروم نكنيد. رسول خدا (ص ) فرمود: ((اذا استاءذنت اءحدكم امراءته الى المسجد فلا يمنعها)). ((هرگاه همسر يكى از شما براى رفتن به مسجد, اذن خواست نبايد مانع وى شويد)). ايـنـگـونه روايات باعث شده كه بعضى از فقها در مورد افضل بودن نماز در خانه نسبت به نماز در مسجد براى زنان ترديد نمايند. حضرت امام خمينى (قدس ) در اين باره فرموده است : ((اگـر (زنـان ) بـتـوانـنـد كـامـلا خـود را از نـامـحـرم حـفـظ كـنـنـد بـهـتر است در مسجد نمازبخوانند)). و يا حضرت آية اللّه مكارم شيرازى مى گويند: ((بـراى زن هـا بهتر آن است كه نماز را در خانه بخوانند ولى اگر خود را از نامحرم به خوبى حفظ كنند بهتر است در مسجد بخوانند)). هم چنين شهيد در دروس مى گويد: ((يستحب للنساء الاختلاف اليها كالرجال و ان كان البيت اءفضل )). ((رفتن به مسجد براى زنان مستحب است مانند مردان , گر چه خانه بهتراست )). صاحب مفتاح الكرامه بعد از نقل اقوال در اين زمينه مى گويد: ((و مـن تـتـبـع مـبـاحـث الجماعة والاوقات و مباحث الحيض والاستحاضة و غيرها, ظهرله اءن الاصحاب قائلون بشرعية اتيان المساجد للنساء فينبغي التاءمل في محل النزاع )).((كـسى كه مباحث احكام جماعت و اوقات و مباحث حيض و استحاضه و غيره را تتبع كند روشن مـى شـود كـه اصحاب قائل به شرعيت رفتن زنان به مساجد هستند لذا سزاواراست در محل نزاع تاءمل شود)). 5ـ حضور زنان در مسجد, احياى شعائر الهى . از آنجايى كه مسجديكى از علائم و شعائر دين مقدس اسلام شمرده مى شود ائمه اطهار (ع ) تاءكيد و تـشـويـق فـوق الـعـاده اى نـسبت به رفت و آمد به مساجد و حضور مستمردر آن كرده اند. چون بـزرگداشت شعائر آسمانى و گرامى داشتن آيين دينى نشانه دين دارى و پاى بندى به مقدسات آن است . و اين مطلبى است كه شامل بسيارى از باورهاى دينى مى شود كه از آن دسته است مسجد و روزه دارى و روزهـاى ويـژه اى مـانـنـد عـيـدهـا وجـز آن كـه امام خمينى آن ها را ((يوم اللّه )) مى خواندند: حضرت امام خمينى (قدس ) كرامت و برترى اين اماكن را اين گونه بيان مى كنند: (( در شـرع مـقـدس اسـلام بسيار سفارش شده است كه نماز را در مسجد بخوانند و بهتراز همه مسجدها, مسجدالحرام است و بعد از آن مسجد پيغمبر (ص ) و بعد مسجدكوفه و بعد از آن مسجد بيت المقدس و بعد از مسجد بيت المقدس , مسجد جامع هرشهر و بعد از آن , مسجد محله و بعد از مسجد محله , مسجد بازاراست )). مـسـجـد بـه فـرمـوده رسـول گـرامـى اسـلام (ص ) خانه خدا,انوار الهى , جايگاه پيامبران و نيز بوستان بهشتى (ع ) شمرده شده است , بهترين مصادق شعائر الهى است . ارج نهادن به اين شعائر به فرموده قرآن نشان دهنده پرهيزگارى است . ((و من يعظم شعائراللّه فانها من تقوى القلوب )). ((و هر كس شعائر الهى را بزرگ دارد, اين كار نشانه تقواى دلهاست )). بـه هـمـيـن خاطر است كه خداوند در قرآن كريم جلوگيرى كردن از ياد خدا در مسجدرا ظلم شمرده و فرموده است : ((و من اظلم ممن منع مساجد اللّه ان يذكر فيها اسمه و سعى في خرابها...)).((چـه كـسى ظالم تر و ستم كارتر از آن كه از بردن نام خدا در مسجد جلوگيرى كند و درخراب كردن آن سعى و كوشش كند)). علاوه بر اين كه احترام به مسجد نشان از تقوا است و بازداشتن از ذكر خدا ستم گرى شمرده شده , اگر كسى به مسجد احترام هم نكند, يعنى لفظى كه حاكى از سبك شمردن مسجد باشد, بر زبان براند, به نظر امام صادق (ع ) ملعون است . ((ملعون , ملعون , من لم يوقر المسجد)). و هـم چـنـيـن شـكـسـتن حرمت مسجد از گناهان كبيره است . چون مكانى كه شعائر الهى و از محرمات دينى محسوب مى شود احترام و حرمت آن واجب است . شهيد محراب حضرت آية اللّه دستغيب در كتاب ((گناهان كبيره )) تحت عنوان ((هتك مساجد)) آورده است : ((هـر مـكـانى كه بوسيله مسلمان و به نام مسجد بنا شود, شيعه باشد يا از سايرفرقه هاى اسلامى , رعـايـت حـرمـت آن واجب و اهانت و هتك آن , مانند خراب كردن ياآلوده ساختن آن به نجاست , گـنـاه كـبـيـره اسـت نـزد هر دين دارى , به طورى كه نزدش بديهى است كه مسجد به حضرت آفريدگار نسبت دارد. و ان المساجدللّه و اهانت به آن اهانت به خدا است . بر اين اساس , حضور زنان در مساجد براى انجام فرايض دينى مصداق تعظيم وبزرگداشت مساجد اسـت و محروم كردن آنان از اين فيض بزرگ يكى از اقسام هتك وبى احترامى است و در نوع خود بزرگ ترين ستم است .