زندگینامه جلال‌الدین محمد بلخی(مولانا) +اشعار

آمده ام که سر نهم عشق تو را به سر برم

ور تو بگویم که نی ، نی شکنم شکر برم

"مولانا"

 

گفتی مرا که چونی در روی ما نظر کن

گفتی خوشی تو بی‌ما زین طعنه‌ها گذر کن


گفتی مرا به خنده خوش باد روزگارت

کس بی‌تو خوش نباشد رو قصه دگر کن


گفتی ملول گشتم از عشق چند گویی

آن کس که نیست عاشق گو قصه مختصر کن


در آتشم در آبم چون محرمی‌نیابم

کنجی روم که یا رب این تیغ را سپر کن


گستاخمان تو کردی گفتی تو روز اول

حاجت بخواه از ما وز درد ما خبر کن


گفتی شدم پریشان از مفلسی یاران

بگشا دو لب جهان را پردر و پرگهر کن


گفتی کمر به خدمت بربند تو به حرمت

بگشا دو دست رحمت بر گرد من کمر کن

 

هم به درد این درد را درمان کنم
هم به صبر این کار را آسان کنم
یا برآرم پای جان زین آب و گل
یا دل و جان وقف دلداران کنم
داغ پروانه ستم از شمع الست
خدمت شمع همان سلطان کنم
عشق مهمان شد بر این سوخته
یک دلی دارم پیش قربان کنم
نفس اگر چون گربه گوید که میاو
گربه وارش من در این انبان کنم
از ملولی هر کی گرداند سری
درکشم در چرخش و گردان کنم
آن ملولی دنبل بی‌عشقی است
جان او را عاشق ایشان کنم
عاشقی چه بود کمال تشنگی
پس بیان چشمه حیوان کنم
من نگویم شرح او خامش کنم
آنچ اندر شرح ناید آن کنم

 

ای دل چه اندیشیده ای در عذر آن تقصیرها
ز ان سوی او چندان وفا زین سوی تو چندین جفا
زان سوی او چندان کرم زین سو خلاف و بیش و کم
زان سوی او چندان نعم،زین سوی تو چندین خطا
زین سوی تو چندین حسد،چندین خیال و ظن بد
زان سوی او چندان کشش چندان چشش چندان عطا
چندین چشش از بهر چه؟تا جان تلخت خوش شود
چندین کشش از بهر چه؟ تا در رسی در اولیا
از بد پشیمان می شوی،الله گویان می شوی
آن دَم تو را او می کُشد تا وا رهاند مر تو را
از جرم ترسان می شوی،وز چاره پرسان می شوی
آن لحظه ترساننده را با خود نمی بینی چرا؟
گر چشم تو بر بست او چون مهره ای در دست او
گاهی بغلطاند چنین گاهی ببازد در هوا
گاهی نهد در طبع تو سودای سیم و زر و زن
گاهی نهد در جان تو نور خیال مصطفی
این سو کشان سوی خوشان وان سو کشان با ناخوشان
یا بگذرد یا بشکند کشتی درین گردابها
چندان دعا کن در نهان چندان بنال اندر شبان
کز گنبد هفت آسمان در گوش تو اید صدا
بانگ شعیب و ناله اش وان اشک همچو ژاله اش
چون شد ز حد،از آسمان آمد سحرگاهش ندا
گر مجرمی بخشیدمت وز جرم آمرزیدمت
فردوس خواهی دادمت خامُش رها کن این دعا
گفتا نه این خواهم نه آن دیدار حق خواهم عیان
گر هفت بحر آتش شود من در روم بهر لقا
جنت مرا بی روی او هم دوزخست و هم عدو
من سوختم زین رنگ و بو کو فرِ انوار بقا
گفت ار دو چشمم عاقبت خواهند دید آن صفت
هر جزو من چشمی شود کی غم خورم من از عمی
ور عاقبت این چشم من محروم خواهد ماندن
تا کور گردد آن بصر کو نیست لایق دوست را
اندر جهان هر آدمی باشد فدای یار خود
یار یکی انبان خون یار یکی شمس ضیا
روزی یکی همراه شد با بایزید اندر رهی
پس بایزیدش گفت چه پیشه گزیدی ای دغا
گفتا که من خر بنده ام پس بایزیدش گفت رو
یا رب خرش را مرگ ده تا او شود بنده ی خدا

 

عاشقم از عاشقان نگریختم
وز مصاف ای پهلوان نگریختم
حمله بردم سوی شیران همچو شیر
همچو روبه از میان نگریختم
قصد بام آسمان می داشتم
از میان نردبان نگریختم
چون که من دارو بدم هر درد را
از صداع این و آن نگریختم
هیچ دیدی دارو کز دردی گریخت
داروم من همچنان نگریختم
پیرو پیغامبران بودم به جان
من ز تهدید خسان نگریختم
زنده کوشم در شکار زندگی
زنده باشم چون ز جان نگریختم
چشم تیراندازش آنگه یافتم
که ز تیر خرکمان نگریختم
زخم تیغ و تیر من منصور شد
چون که از زخم سنان نگریختم
بحر قندم از ترش باکیم نیست
سودمندم از زیان نگریختم
شمس تبریزی چو آمد آشکار
ز آشکارا و نهان نگریختم

 

ای گزیده یار چونت یافتم
ای دل و دلدار چونت یافتم
می گریزی هر زمان از کار ما
در میان کار چونت یافتم
چند بارم وعده کردی و نشد
ای صنم این بار چونت یافتم
زحمت اغیار آخر چند چند
هین که بی‌اغیار چونت یافتم
ای دریده پرده‌های عاشقان
پرده را بردار چونت یافتم
ای ز رویت گلستان‌ها شرمسار
در گل و گلزار چونت یافتم
ای دل اندک نیست زخم چشم بد
پس مگو بسیار چونت یافتم
ای که در خوابت ندیده خسروان
این عجب بیدار چونت یافتم
شمس تبریزی که انوار از تو تافت
اندر آن انوار چونت یافتم

 

سالکان راه را محرم شدم
ساکنان قدس را همدم شدم
طارمی دیدم برون از شش جهت
خاک گشتم فرش آن طارم شدم
خون شدم جوشیده در رگ‌های عشق
در دو چشم عاشقانش نم شدم
گه چو عیسی جملگی گشتم زبان
گه دل خاموش چون مریم شدم
آنچ از عیسی و مریم یاوه شد
گر مرا باور کنی آن هم شدم
پیش نشترهای عشق لم یزل
زخم گشتم صد ره و مرهم شدم
هر قدم همراه عزرائیل بود
جان مبادم گر از او درهم شدم
رو به رو با مرگ کردم حرب‌ها
تا ز عین مرگ من خرم شدم
سست کردم تنگ هستی را تمام
تا که بر زین بقا محکم شدم
بانگ نای لم یزل بشنو ز من
گر چو پشت چنگ اندر خم شدم
رو نمود الله اعلم مر مرا
کشته الله و پس اعلم شدم
عید اکبر شمس تبریزی بود
عید را قربانی اعظم شدم

 

...
ز خاک من اگر گندم برآید از آن گر نان پزی، مستی فزاید!
خمیر و نانِبا دیوانه گردد تنورش بیت مستانه سَراید

اگر بر گور من آیی زیارت تو را خَرپشته‌ام رقصان نماید
مَیا بی‌دف به گورم، ای برادر! که در بزم خدا غمگین نشاید

زَنَخ بَربَسته و در گور خفته دهان افیون و نقل یار خاید
بِدَرّی زآن کفن، بر سینه بندی خراباتی ز جانت درگشاید

ز هر سو بانگ جنگ و چنگ مستان ز هر کاری به لابد کار زاید
مرا حق از می عشق آفریدست هم‌آن عشقم اگر مرگم بساید

منم مستی و اصل من مِی عشق !بگو از می بجز مستی چه آید؟؟
به بُرج روحِ شمسِ‌الدین تبریز بِپَرّد روح من، یک دم نپاید..

 

بوی آن خوب ختن می آیدم
بوی یار سیمتن می آیدم
می رسد در گوش بانگ بلبلان
بوی باغ و یاسمن می آیدم
درد چون آبستنان می گیردم
طفل جان اندر چمن می آیدم
بوی زلف مشکبار روح قدس
همچو جان اندر بدن می آیدم
یوسفم افتاده در چاه فراق
از شه مصر آن رسن می آیدم
من شهید عشقم و پرخون کفن
خونبها اندر کفن می آیدم
بر سرم نه آن کلاه خسروی
کان چنان شیرین ذقن می آیدم
سر نهادم همچو شمع اندر لگن
سر نگر کاندر لگن می آیدم
جان‌ها بر بام تن صف صف زدند
کان قباد صف شکن می آیدم
گوییا آن چنگ عشرت ساز یافت
تا نوای تن تنن می آیدم
گوییا ساقی جان بر کار شد
تا چنین می در دهن می آیدم
یا ز شعشاع عقیق احمدی
بوی رحمان از یمن می آیدم
یا ز بوی شمس تبریزی ز عشق
نعره‌ها بی‌خویشتن می آیدم

 

...
به‌روز مرگ چو تابوت من روان باشد
گمان مبر که مرا دردِ این جهان باشد

برای من تو مَگِریْ و مگو: «دریغ! دریغ!»
به دام دیو دراُفتی؛ دریغ آن باشد

جنازه‌ام چو ببینی مگو: «فراق! فراق!»
مرا وصال و ملاقات آن زمان باشد

مرا به گور سپاری، مگو: «وداع! وداع!»
که گور، پردهٔ جمعیتِ جنان باشد

فروشدن چو بدیدی، برآمدن بنگر
غروب، شمس و قمر را چرا زیان باشد؟

تو را غروب نماید، ولی شروق بُوَد
لَحَد چو حبس نماید، خلاص جان باشد

کدام دانه فرورفت در زمین که نرست؟
چرا به دانهٔ انسانت این گُمان باشد؟!

کدام دَلْوْ فرورفت و پُر برون نامد؟
زِ چاه، یوسفِ جان را چرا فَغان باشد؟

دهان چو بستی از این‌سوی، آن‌طرف بگشا
که های‌هویِ تو در جوّ لامکان باشد

تو را چنین بنماید که من به خاک شدم
به زیرِ پایِ من این هفت‌آسمان باشد..
...
......