همه ی ما تجربه ی مزاحمت های جنسی را داشته ایم. هر روز و شاید بی اغراق در هر روز چند بار. اگر روزی چند متلک نشنویم، روزمان شب نمی شود. گذشته از متلک ها و نگاه هایی که برای همه زنان هست ، گاهی کار از این هم جلوتر می رود، آزار جنسی در محل کار. محلی که شاید به دلایل مختلف زنان را مجبور به سکوت کند. دلایلی مثل از دست دادن کار، مورد تمسخر دیگران قرار گرفتن، قدرت و نفوذ بیشتر سرکارگر و رئیس و غیره. بعضی اوقات فکر می کنم که این آزار های جنسی انقدر با زندگی روزمره ی ما آمیخته شده که برای هیچ کدام مان مهم نیست. در اوایل ورود به جامعه مثلا 17 یا 18 سالگی شاید شکایتی بکنیم و هر جا که گیرمان آمد مثل اتوبوس و یا تاکسی بلند اعتراض کنیم اما کم کم عادت می کنیم و حتی اعتراض هم نمی کنیم، بی تفاوت می گذریم. راستی شما هم مثل من در مقابل متلک ها سکوت می کنید؟ مزاحمتهای جنسی در ایران، که بعضی از اشکال آن در حریم خصوصی خانواده اتفاق میافتد، توجیهات رسومی و اجتماعی و فرهنگی به آن مشروعیت میبخشد. شکل دیگر آن در قلمرو عمومی اتفاق میافتد که میتوان یکی از اشکال آنرا، مزاحمتهای جنسی در محیط کار دانست… مزاحمتهای جنسی در قلمرو محیطهای کاری از سوی مردان نسبت به زنان و پذیرش وجود رفتارهای خشونتآمیز جنسی، از یک مسئله خصوصی و فردی تبدیل به دغدغهای عمومی میشود، به طوری که در سال 1980 کمیسون فرصتهای شغلی “EEOC” تعریفی از مزاحمتهای جنسی در محیط کار ارائه داد. مزاحمتهای جنسی در محیط کار شامل اظهارات جنسی ناخوشایند و سایر رفتارهای کلامی یا بدنی که ماهیت جنسی دارند، در زمانی که شرایط استخدام به پذیرش این رفتار یا عدم پذیرش آن وابسته باشد، یا هنگامی که این رفتار به مقدار زیادی با موفقیت کاری فرد تداخل داشته باشد یا باعث به وجود آمدن یک فضای کاری مرعوبکننده خصمانه یا ناخوشایند شود. اصطلاحمزاحمتهایجنسیبرای اولینبار در آمریکا با موج دوم فمینیستی شکلگرفت و ابتدا اینمسئله درمحیطهایکاری مطرح شد. از دریچه نگاه فمینیستی آنچه که تحت مجموعه متلک پراندن، اظهارنظرهایموهنوتلویحاتجنسییااشاراتتبعیضآمیز جنسیصورت میگیرد و برای شخصمخاطب آزاردهنده باشد و باعث احساس خطر، حقارت، مرعوب شدن یا رنج در مخاطب شود و یا در انجام کار او اختلال ایجاد کند و امنیت شغلی او را بهخطراندازد،مزاحمتهایجنسیکاریمحسوبمیشوند. تاکنون کشورهای معدودی چون آمریکا و انگلیس مزاحمتهای جنسی در محیط کار را جرم محسوب نمودهاند. مزاحمتهای جنسی در محیط کاری، مکانیسمی است که مردان از آن برای کنترل زنان در سازمانها و شرکتها استفاده میکنند. البته باید اذعان نمود که اینگونه رفتارها در تمام سطوح و لایههای زندگی اجتماعی که به نوعی زن و مرد در آن لایهها، با یکدیگر در تعاملاند میتواند بروز کند. در وسائل نقلیه، در محیط کار، درخیابان و در … مزاحمتهای جنسی بنا به عرف و فرهنگ هر جامعه و قانونی که شکلدهنده به حدود روابط زن و مرد هستند متفاوت است. به عنوان مثال تعریف و تبیین مزاحمتهای جنسی در ایران تفاوت فراوانی با سایر ملل دیگر دارد. در جوامع اسلامی مثل ایران سخن گفتن از مسائل جنسی، نوعی تابو محسوب میشود و هرگونه ارتباط جنسی بین زن و مرد بدون عقد ازدواج حرام است و ایجاد کردن چنین ارتباطی، مجازات خاصی از شلاق تا سنگسار به همراه دارد. در ایران تلقی اعمالی که مزاحمتهای جنسی نامیده میشود با آنچه که امروز در فرهنگ غرب مزاحمتهای جنسی خوانده میشود، بسیار متفاوت است. در فرهنگ ایرانی که ساختار آن از نظام مردسالاری و سنتی تأثیر میپذیرد هر گونه آزار و اذیت و هتک حرمت زنان قبیح محسوب میشود. این دیدگاه ریشه در مفهومی بسیار عمیق و ریشهدار در فرهنگ اسلامی ـ ایرانی دارد که “ناموس” نامیده میشود. نوامیس مردان که شامل زوجه، مادر، خواهر، دختر و … است میبایست در امنیت باشد! ناموس ریشه در “حس مالکیت مرد نسبت به زنان” و خویشاوندانش دارد و در مزاحمتهای جنسی ایرانی از اهمیت ویژهای برخوردار است. تا قبل از حکومت پهلوی اول حفاظت و پاسداری از نوامیس تنها مربوط به اندرونیها میشد و مردان به هر قیمت که شده بود از آن دفاع میکردند و اگر احیاناً ناموسشان در معرض هجوم یا تجاوز بیگانگان قرار میگرفت، کشتن تعدیگر را بر خود مباح میدانستند و در عرف جامعه این قتلها، قتلهای ناموسی نامیده میشود که مقبولیت اجتماعی نیز دارد. در دوران مشروطه و حرکتهای سیاسی و فرهنگی زنان و خروج آنان از فضای درونی به فضای عمومی جامعه، مزاحمتهای جنسی برای زنان در جامعه و محیطهای کاری، نمودِ دیگری مییابد. همزمان با آغاز مدرنیته در ایران، در دوران رضاشاه برای اولینبار مدارس مخصوص دختران تأسیس و علیرغم برداشتهای سنتی موجود، که این مدارس را راهی برای گسترش فساد در بین دختران میدانستند گسترش پیدا کرد. کشف حجاب رضا شاهی «16 دی 1314 ش» حکومت را برای ورود مدرنیته به زنان تحت فشار قرار میدهد. ورود زنان به آموزش عالی و قرار دادن سهمیه برای آنان (سناتور ـ 1382) یکی دیگر از اشکال حضور زنان در دورهی پهلوی اول است. شعارهایی که توسط خاندان پهلوی نیز بر استقلال اقتصادی زنان، برابری زنان با مردان، و حضور بیشتر آنان در صحنه داده میشد همچنین آشنا کردن زنان ایرانی با زنان دیگر ممالک، موجب شد تا زنان تلاش کنند به تعریف جدیدی از هویت و شخصیت زن ایرانی دست یازند. زنی که باید علاوه بر حفظ نجابت در جامعه حضوری فعال و سودمند داشته باشد. از این روی میبینیم که برای اولین صدای زنان در دهه 30 از نشریات به گوش میرسد که باید تفاوتهای هویتی بین زن و مرد و حدود شخصیتی آنان مشخص گردد. در دهه 30 و دهه 40 طرح مسایل زنان و آزار و اذیت آنان، و مقالاتی که مربوط به مزاحمتهای جنسی در محیط کاری است نوشته میشود مقاله «آیا مردان بالفطره هیز و چشمچران هستند؟» (اطلاعات بانوان، ش 178، 1339) یا مقالهی «با مزاحمتهای خیابانی چه باید کرد» در مجله «اطلاعات»، در اواخر دهه 40 و در دهه 50 دگرگونی و تحولی در وضع اجتماعی زنان کارمند میدهد و برای اولینبار مشکلات خصوصی زنان کارمند مطرح میشود. مقالاتی مانند «در محیط کار، مرد ارباب، زن رعیت»، «آقای رئیس من مترسک شما نیستم.» همزمان با پیروزی انقلاب، طرح مشکلات زنان چه در سطح جامعه و چه در محیطهای کاری قوت میگیرد و در دههی اول پیروزی انقلاب اسلامی و با شروع جنگ در سال 59 حضور زنان در عرصه جامعه و فرهنگ گستردگی خاصی به خود میگیرد. از این روی سعی در تجدید هویت زن ایرانی میشود. اندیشمندان و نخبگان فرهنگی در مسائل زنان، در مقالات فراوانی به شرح وضعیت زنان کشاورز، عشایر، کارگر در نشریات میپردازند. (مجله جهان زنان، سالهای 62 ـ 58) در سالهای آخر جنگ، طرح مسائل زنان شکل جدیدی به خود میگیرد، در این دوره، در زمینههای مختلف حقوقی، بهداشتی، مذهبی و مشارکت اجتماعی آنان همچنین تبعیض جنسیتی مربوط به اشتغال و تحصیل، مقالات فراوانی در نشریات منتشر شد. 421 مقاله به طرح مسائل گوناگون حقوقی، شغلی و خشونت علیه زنان که بیشتر جنبهی نظری داشتند به چاپ رسید. در عرصه سینما و ادبیات زنان سوژه مضامین کارهای فرهنگی ـ هنری بودند به طوری که بعد از جنگ، پرسناژهای زنان مستقل به ظهور رسیدند. با ظهور جنبش دوم خرداد، فضای گفتوگو و امکان طرح چالشهایی که بر مسائل زنان و جوانان میپردازد، بیشتر فراهم شد. از این زمان به بعد شاهد انعکاس بیشترین خبرها مربوط به مسائل زنان هستیم. اخبار مربوط به آزارهای دختران و زنان نیز در نشریات نشان از گسترش مزاحمتهای جنسی در ایران را دارد و برای اولین بار شاهد اظهارنظر صاحبنظران اجتماعی در مورد مسائل یاد شده میشویم. در ایران مانند نقاط دیگر جهان، هر جا که زن و مرد در تعامل با یکدیگر هستند پدیدهی مزاحمتهای جنسی ظهور میکند. جالب اینجاست که با توجه به ویژگیهای خاص در هر منطقه، مزاحمتهای جنسی با یکدیگر تفاوتهای زیادی دارد. در استانهای جنوب غربی و غربی، مزاحمتهای جنسی به صورت قتلهای ناموسی صورت میگیرد. این مزاحمتها در پایتخت در شدیدترین حالت به صورت باندهای آدمربایی و تجاوز رخ میدهد. اشکال مزاحمتهای جنسی در ایران به صورت مزاحمتهای جنسی در محیط کار: رایجترین شکل مزاحمتهای جنسی در محیط کار به ترتیب فراوانی عبارتند از: 1ـ حرفهای معناداری که بیشتر به شکل تمجید از زیبایی زن گفته میشود (به منظور خاص جنسی)، 2ـ نگاه هیز، 3ـ نزدیک شدن زیاد به زن در موقع کار، 4ـ لمس بدن، دست و…، 5ـ در معدود موارد تقاضا برای رابطه جنسی عکسالعملهای زنان نسبت به مزاحمتهای جنسی در محیط کار در بیشتر موارد فاصله گرفتن از فرد مهاجم، بیمحلی و رفتار سرد با وی است. مزاحمتهای جنسی برای دختران در خانه از سوی «محارم» و برای زنان متأهل به صورت اجبار در روابط زناشویی که در صورت عدم تمکین از نفقه محروم خواهند شد، از اشکال دیگر اینگونه مزاحمتهاست. اما نوع اول که شرح آن داده شد (مزاحمتهای جنسی در محیط کار) میطلبد اندیشمندان به شرح و تفسیر قوانینی که موجبات مقابله با این پدیده را روشن سازد، بیشتر بپردازند.
