شهر ری

#
شهرری

ری يكی از نقاط باستانی و تاریخی ايران بوده و در ناحیه جنوب استان تهران واقع شده است. شهرستان ری از نظر كشاورزی بسيار فعال و غنی است. كارخانه های صنعتی و توليدی زیادی نیز در این منطقه مستقر شده که نيروهای قابل توجهی را به خود جذب کرده است. جاذبه های تاريخی شهرستان ری بر جاذبه های طبيعی منطقه غلبه دارد و این به سبب تاریخ کهن این منطقه است. قدمت طولانی و سابقه کهن ری سبب شده که آثار تاريخی بسيار قديمی مانند باروی ری برين ( که مربوط به سده های پیش از ميلاد است) در اين شهر وجود داشته باشد. آستانه مقدس حضرت عبدالعظيم (ع) نیز که مهم ترین اثر تاریخی و مذهبی استان تهران به شمار می آید، در این منطقه واقع شده است. آتشگاه های قديمی، تپه های باستانی، قلعه های قديمی و دیگر مناطق تاريخی از مهم ترین ديدنی های شهرستان ری به شمار می آیند که از قدمت تاريخی و اهميت فراوان برخوردار اند. بازرگانی، صنعت گری،‌ كشاورزی و دام داری از مشاغل اصلی اهالی شهرستان ری به شمار می رود.

مکان های دیدنی و تاریخی

ری تنها منطقه باستانی استان تهران است که دارای آثار تاريخی و مکان های ديدنی زيادی است. این منطقه قطب توسعه توریسم مذهبی استان تهران نیز به شمار می آید. جاذبه های تاريخی شهرستان ری بر جاذبه های طبيعی منطقه غالب است. قدمت طولانی و سابقه کهن ری سبب شده که آثار تاريخی بسيار قديمی مانند باروی ری برين - که مربوط به سده های قبل از ميلاد است- در اين شهر وجود داشته باشد. آستانه مقدس حضرت عبدالعظيم (ع) يکی ازمهم ترين آثار تاريخی و مذهبی شهرستان ری است. آتشگاه های قديمی، تپه های باستانی، قلعه های قديمی و مناطق تاريخی از ديگر ديدنی های شهرستان ری هستند که از قدمت تاريخی و اهميت فراوان برخوردار هستند.

صنايع و معادن

كارخانه های صنعتی و توليدی مستقر در شهرستان ری نيروهای زيادی به خود جذب نموده و شامل گونه های زير می شود: پالايشگاه بزرگ تهران، فرآورده های نفتی، چيت سازی، ريسندگی، بافندگی، توری سازی، خودرو و کاميون سازی، سيمان، صنايع غذايی،‌ ابزار سازی، آجر پزی و شيشه سازی و ...
مصنوعات نخی، پشمی، چرمی و سنگ های معدنی از جمله ديگر صنايع اين شهرستان است.
معادن فعال شهرستان ری عبارتند از:
ـ منگنز محمد آباد واقع در 40 كيلومتری جنوب شهر ری و جنوب خاوری كهريزک.
ـ‌ سولفات دو سود فشاپويه در 28 كيلومتری جنوب خاوری حسن آباد.
ـ كوارتزيت غنی آباد 5 كيلومتری خاور شهر ری، حاشيه جنوبی كوه بی بی شهربانو.
ـ سنگ آهک لپه زنگ 19 كيلومتری خاور شهر ری.
ـ سنگ آهک دولت آباد 2 كيلومتری سرپل سيمان (ميدان شوش به شهر ری) جنوب كارخانه سيمان ری.
ـ سنگ آهک صفایيه و چاه حمزه 4 كيلومتری خاور پل سمنان.
ـ سنگ آهک بی بی شهربانو 5 كيلومتری خاور شهر ری.
هم چنين در مسير رودخانه كرج؛ معادن شن و ماسه موجود است كه در چندين نقطه استخراج و مورد بهره برداری قرار می گيرد.

کشاورزی و دام داری

شهرستان ری از نظر كشاورزی بسيار فعال بوده و 50 درصد کشاورزی آن به روش صنعتی و بازمانده ی آن به روش نيمه صنعتی و سنتی انجام می گيرد. فرآورده های كشاورزی شامل: گندم،‌ نباتات علوفه ای، پنبه، چغندر قند، ذرت و تره بار است. از لحاظ باغ داری، بالغ بر 2000 هكتار از زمین های شهرستان ری را تاكستان پوشانده و 2000 هكتار آن شامل سيب، گوجه، آلو، زرد آلو و گلابی است. جهت آبياری زمين های زير كشت و باغ ها از چاه های ژرف و نيمه ژرف و قنات ها استفاده می شود.
دام داری و دام پروری در اين شهرستان بسيار گسترده و فعال بوده و شامل: گاوداری، گوسفند داری و مرغ داری های صنعتی است. گاوداری به صورت صنعتی و نيمه صنعتی و سنتی بوده و شامل گاوهای دو رگ و بومی است. جهت مصارف گوشتی نيز گاوداری پروار بندی رواج دارد. در بخش گوسفند داری نيز تعداد گوسفندان و بزهای دام داران نيمه متحرک (نيمه كوچ رو) اين شهرستان چشم گير است. اين دام ها در فصل های پاييز و زمستان در محل نگه داری شده و در فصل های بهار و تابستان جهت تعليف و چرای دام به مراتع اطراف سد لار برده می شوند. در قسمت مرغ داری های صنعتی تعداد قابل ملاحظه ای مرغ داری صنعتی در سطح شهرستان ری وجود دارد كه ساليانه حدود يازده ميليون مرغ گوشتی و بيش از دو ميليون مرغ تخمی و مادر پرورش می دهند.

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

در حدود 3000 سال ق. م سلوكوس، نام ‹‹اورويوس›› را بر ری نهاد. در زمان اشكانيان اين نام به ‹‹ارساكيا›› و ‹‹ارشكيه›› تغيير يافت و در زمان حكومت ساسانيان به ‹‹ری›› تبديل شد. ری يكی از نقاط باستانی ايران است. آثاری كه از ری به دست آمده به هزاره چهارم پيش از ميلاد می رسد و از نظر قدمت به دو بخش تقسيم می شود:
الف ـ ری باستانی كه در جنوب چشمه علی، ميان بارويی بزرگ كه در روزگاران پيش از اسلام (4000 ق. م) احداث شده بود، قرار داشت و به ری برين يا ری عليا معروف بود.
ب ـ ری سده های واپسين كه در جنوب خاوری بخش نخستين يا ری عليا در جنوب كوه بی بی شهربانو واقع شده بود و به ری زيرين يا ری سفلی معروف بود.
اقوام آريايی مهاجر با ورود به ايران، در دشت ها، جلگه ها و ديگر مكان های خوش آب و هوا اقامت گزيدند. اين قوم هنگامی كه به دشت ری رسيدند، شهر ری را جهت قلعه سازی انتخاب كرده ميدانی بزرگ را در آن بنا نهادند. سپس جهت نگهبانی و حفاظت از آن مكان آتش مقدس را در ميان ميدان بر افروختند. شهر ری به تدريج توسعه و گسترش يافت. شمال شهر ری به علت داشتن هوای بهتر، محل اسكان ملوک، شاهزاده گان، امراء و اشراف بوده است. در آن روزگار به خاطر حفاظت از شمال شهر بارو و حصار عظيمی در پيرامون شمال شهر احداث و در جنوب نيز خندقی ژرف حفر شد. مردم اين شهر با آمدن سپاهيان اسلام به دين اسلام گرويدند، كه بيش تر آنان اهل تسنن بودند و در نيمه ی اول سده دوم هجری به مذهب شيعه روی آوردند. ری در دوره اسلامی،‌ پناه گاه فرمان داران بنی اميه بود. اين شهر از كشمكش های مذهبی آسيب بسيار ديد و در سال 617 هـ. ق مردم آن، در تاخت و تاز مغولان قتل عام شدند. هنوز آثار حمله ددمنشانه مغولان از بين نرفته بود كه ری بار ديگر در سال 786 هـ . ق به دست سپاهيان تيمور به ويرانه ای بدل شد و از آن پس، ديگر روی آبادی به خود نديد. ويرانه های ری قديم هنوز نزديک شهر كنونی ری باقی است. شهر ری از قديم مركز و كانون علم و ادب بوده و لذا در زمان های مختلف شخصيت های علمی و دانشمندان بزرگی چون ابوالفتح رازی و محمد زكريای رازی فيلسوف و پزشک نامی از آن برخاسته اند.

مشخصات جغرافيايي

شهرستان ری از شمال به تهران، از خاور به شهرستان ورامين، از جنوب به استان قم واز باختر به شهرستان های كرج و ساوه محدود می شود. شهر ری مركز شهرستان ری از نظر جغرافيايی در 51 درجه و 26 دقيقه درازای خاوری و 35 درجه و 36 دقيقه پهنای شمالی و بلندی 1062 متری از سطح دريا واقع شده است. مهم ترين رودخانه هايی كه در محدوده ی شهرستان ری جريان دارند؛ رودخانه های كرج، جاجرود،‌ شور و سرخه حصار هستند. به طور كلی شهرستان ری در ناحيه دشتی استان تهران واقع شده و تنها كوه بی بی شهربانو در شمال خاوری و كوه آزاد در 21 كيلومتری جنوب باختری آن قرار گرفته است. شهرری در مسير راه آهن تهران ـ مشهد و تهران ـ بندر تركمن و در 15 كيلومتری ايستگاه راه آهن تهران قرار دارد. سابر مسیرهای دسترسی به این منطقه عبارتند از:
1ـ راهی به سوی جنوب باختری كه از كنار درياچه قم می گذرد و 125 كيلومتر از شهر ری تا قم فاصله دارد.
2ـ راهی به سوی جنوب خاوری از طريق بزرگ راه به درازای 40 كيلومتر که به شهر ورامين می پيوندد.
3ـ بزرگ راه تهران ـ قم
4ـ جاده كمربندی كه بزرگ راهش مهم است و جاده قديم كرج و بزرگ راه در 4 كيلومتری تهران ـ كرج واقع است.
5ـ راه های روستايی كه به شهر منتهی می شوند.

* ري، مدفن بزرگاني چون ابوالفتح رازي،يعقوب كليني، مرحوم دهخدا، آل احمد، تختي، قاآني، ميرزاده عشقي، علامه قزويني، قائم مقام فراهاني و شيخ صدوق است.

شهر ري، موزه اي بزرگ است كه در جاي جاي آن دفينه اي كهن يافت مي شود. پانهادن در ري پا نهادن در تاريخ است. نگاه به ري گوياي اين سخن است.
اماكن تاريخي براي هر كشور و منطقه اي، شناسنامه و هويت محسوب مي گردد. بها دادن به موزه ها، اماكن و اشياء تاريخي توجه به هويت و گذشته است. ري امروزه گنجينه اي است كه همه يادگاري از ژرفاي تاريخ است. نام ري به قبل از اشكانيان و عمر اماكن آن به نسل هاي قبل از ميلاد بازمي گردد. بسياري از مورخان بناي نخستين اين شهر را به «شيث بن آدم» و گروهي به شاهان اساطيري باستان منسوب كرده اند واين شهر را زادگاه «زرتشت» مي دانند. شهر ري در طول شش هزارسال سابقه خود نظاره گر درشتي ها، سختي ها و ناملايماتي گرديده، سيل، زلزله، تهاجم و غارت در هر دوره و زمان تأثير شگرفي بر پيكره آن نهاده است وهمچون نشان تازيانه در بدن، اين ناملايمي ها را متحمل شده است و اكنون چون سنگ صبوري در گوشه اي از پايتخت به آينده مي نگرد.
به شهادت تاريخ اول ري بود. با عظمت و باشكوه، همسايه شمالي و متجدد ري يعني تهران، بدون تاريخ مشخص و ديرينه اي چون ري و صرفاً به لحاظ گستره تجدد و آثار تمدن امروزه بر آن سايه گسترانيده است. برخلاف ساليان دور و نزديك تاريخ، كه آثار و كتب، سراسر نشان ري داشته است، در دوران معاصر ضعف اطلاع رساني از اين كهن شهر مذهبي ملي مشهود عيان است. از بناهاي تاريخي ري بيش از ۲۰اثر باقي مانده است كه نيازمند توجه بيشتر مسؤولان است. مرور ويژگي هاي هر يك از اين بناهاي ارزشمند در پي مي آيد باشد كه براي بهسازي و معرفي هر چه بهتر آنها از هيچ كوشش دريغ نكنيم.

* تپه چشمه علي
تپه اي است كه چشمه اي درآن قرار دارد و انسان غارنشين پس از ترك زندگي غارنشيني در كنار آن مستقر شده است. تپه چشمه علي از سال (۱۳۱۵ـ۱۳۱۲هـ.ش) توسط هيأتي از نمايندگان موزه هنرهاي زيباي شهر بوستون و بنياد فرهنگي دانشگاه فيلادلفيا به سرپرستي دكتر اشميت مورد كاوش قرار گرفت و آثاري متعلق به ۷هزارسال پيش از آن به دست آمد كه برخي از آنها زينت بخش موزه هاي ايران و جهان است.
اين تپه كه اكنون به كلي به خاك تبديل شده است، شش هزارسال قبل محل سكونت آريايي ها بوده است. از آنجا كه ري در دوره قاجاريه به علت دارا بودن جاذبه هاي زيبا براي تفريح و سياحت يكي از تفرجگاهها بود، فتحعلي شاه اغلب براي تفريح و گردش به اين شهر مي آمد در سال ۱۲۱۰ هـ.ش دستور داد تصوير وي و بعضي از شاهزادگان قاجار را روي آن حك و بعضي از اشعار را دور آن كتيبه كردند.
* برج طغرل
اين اثرمعماري در عصر سلجوقي به دستور طغرل در زماني كه پايتخت خود را از نيشابور به ري انتقال داد بنا گرديد. ارتفاع آن ۲۰متر و سطح بدنه بيروني به ۲۴قسمت به صورت ترك تقسيم شده است كه علاوه بر جلوه زيبايي و استحكام نشان دهنده عدد افلاك و طول يك شبانه روز است.
* كاروانسراي شاه عباسي
يكي از مراكز اقامتگاهي و تجاري قديم كه محل اتراق قافله هاي تجاري بوده، كاروانسراي شاه عباسي است كه در خيابان حرم نرسيده به بازار واقع است. كاروانسرا به صورت چهارايوانه ساخته شده و دورتا دور آن را حجرات در برگرفته كه در آن زمانها به محل فروش و عرضه مال التجاره و كالاهاي بازرگاني تجار بود.
* بازار ري
در شمال بقعه حضرت عبدالعظيم، بازار ري واقع است. اين بازار متشكل از دوراسته بازار است كه د رمحل تلاقي خود تشكيل يك چهارسوق را مي دهند. اين محل از قديم الايام يكي از مراكز فروش ادويه، داروهاي سنتي و كالاهاي تجاري بودكه توسط بازرگانان از طريق جاده ابريشم وارد ري مي گرديد. اين بازار داراي ساختاري متشكل از گچ، آجر، خشت و گل و از نظر قدمت متعلق به صفويه (حدود ۵۰۰سال پيش) است.

* برج انيانج
در دامنه كوه طبرك برج نقاره خانه به صورت ۸ضلعي ساخته شده و داراي سردابي است كه توسط راهرويي كه در بيرون تعبيه شده به زير برج راه دارد. برج نقارخانه داراي ساختاري متشكل از لاشه سنگ و گچ به همراه تزئينات آجركاري و قوس هاي جناغي شكل است واز نظر قدمت متعلق به دوره سلجوقيان است.
* دخمه گبري
اين قلعه محل پيروان زرتشت بوده است به طوري كه آنها اجساد مردگان خود را در هواي آزاد مي گذاشتند تا با از بين رفتن گوشت بدن آنها ـ طبق سنت هاي خود ـ استخوانهاي آنها را دفن نمايند. زرتشتيان باستان آلودن بدن را به عناصر آب، خاك و آتش مكروه مي دانستند.دخمه گبري به صورت استوانه اي مدور و بلند به ارتفاع حدود ۶متر احداث شده و داراي ساختاري متشكل از لاشه سنگ و ساروج و از نظر قدمت متعلق به هزاره اول پيش از ميلاد (حدود ۳هزارسال پيش) است و به نامهاي برج خاموشان، استوران، استخوان ران، برج مرگ و برج سكوت نيز معروف است.
بقعه بي بي شهربانو
اين بقعـه، به مساحــــــت ۱‎/۵ كيلومتري شمال امين آباد بر فراز صخره هاي كوهستاني بقعه بي بي شهربانو منتسب به دختر يزدگرد سوم آخرين پادشاه ساساني و زوجه امام حسين (ع) و مادر امام چهارم پابرجاست و داراي دوحياط ، رواق و رودي نمازخانه و سقاخانه است. از شمال محدود به كوه و از شرق و جنوب نيز محدود به دره و از غرب به جاده آسفالت منتهي شده و داراي ساختاري متشكل از لاشه سنگ و گچ و از نظر قدمت متعلق به دوره آل بويه (در حدود ۱۱۰۰سال پيش) است.
* نقوش پادشاهان بر كوه اشكان
به امر فتحعلي شاه قاجار جهت سر خوردن و بازي و تفريح خاندان سلطنتي سرسره اي در اين كوه احداث كردند. در دامنه جنوبي اين كوه تصويري خشن از عهد ساساني بر روي تخته سنگي كه آن را به اين منظور صاف كرده بودند ترسيم شده است و نشان مي دهد كه اين نقش ناتمام است فتحعلي شاه دستور داد تا آن تصوير را محو كند و جاي آن صورت خودش را در حالي كه تاجي بر سر شيري را با نيزه هدف قرار داده است. بر روي سنگ نقش بندند.
* آرامگاه حضرت عبدالعظيم الحسني (ع)
حضرت عبدالعظيم از نوادگان امام حسن مجتبي (ع) از علماء و محدثين بزرگ است كه از وي تأليفاتي بر جاي مانده است. قديمي ترين اثر اين بقعه سردرآجري است كه داراي تزئينات آجركاري و حاشيه اي به خط كوفي ساده است كه از نظر قدمت متعلق به دوره سلجوقيان (حدود ۸۰۰سال پيش) است. بارگاه حضرت عبدالعظيم (ع) و امامزادگان مجاور (امامزاده طاهر و امامزاده حمزه) هر روزه پذيراي زائران مشتاقي است كه از اقصي نقاط ايران وجهان به شهرري مي آيند. علاوه بر اماكن تاريخي شهرري بيش از ۲۵امامزاده و بقعه مذهبي را در خود جاي داده است و مأمن مشاهير و افراد نامي چون ابوالفتوح رازي (ره) مفسر قرآن، محمد بن يعقوب كليني (ره) از نواب خاص حضرت ولي عصر (عج)، دهخدا، جلال آل احمد، غلامرضا تختي، قاآني، ميرزاده عشقي، ستارخان، آيت الله كاشاني، علامه قزويني، قائم مقام فراهاني و شيخ صدوق است كه از جمله شخصيت هاي علمي، فرهنگي، ملي و مذهبي مي باشند كه امروزه براي همه شناخته شده هستند.
آثار باستاني ري شامل برج ها، قلعه ها، كاروانسراها، پل ها و بقعه ها كه در طول اين دوره طولاني همچنان استوار، از طعمه باد و باران رهايي يافته است نيازمند توجهي شايسته است.
دكتراكبري كه تحقيقات وسيعي را پيرامون اماكن تاريخي و مذهبي ري انجام داده است مي گويد: «اصفهان به عنوان شهر تاريخي پس از اسلام شناخته شده است، در حالي كه تعداد اماكن تاريخي شهرري از اصفهان بيشتر است و حتي بسياري از اماكن تاريخي آن قبل از دوره اسلام بنا شده اند اما به دليل بي توجهي در حال از بين رفتن هستند. اين ابنيه متأسفانه در برخي موارد از سوي مسؤولان خود منطقه مورد بي مهري قرار گرفته اند. به عنوان نمونه كارخانه قند كهريزك كه متعلق به دوره قاجار است به گاوداري و قلعه گبري با تاريخ چهارهزارساله به انبارتبديل شده است.»
وي مي افزايد: «از آنجا كه آثار باستاني در شهرري متولي ندارد و تبليغاتي هم در زمينه معرفي اين آثار صورت نگرفته است. بسياري از مسافراني كه وارد اين شهر مي شوند تنها به زيارت حرم حضرت عبدالعظيم بسنده مي كنند.» حيدري رئيس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان ري در اين رابطه مي گويد: «ما در زمينه اطلاع رساني در شهرري با كمبودمواجه هستيم. بعضاً جهانگرداني به صورت موردي مراجعه مي كنند كه از اطلاعات بالايي برخوردار هستند، اطلاعاتي كه شايد ساكنين شهرري هم از آن آگاهي نداشته باشند.

وي اظهار داشت: «اين اداره مي تواند با همكاري سازمانها و اداره هاي ذي ربط به رونق صنعت گردشگري در اين منطقه كمك كند. ما در ابتدا به دونماينده يكي از سازمان ميراث فرهنگي و ديگري از سازمان ايرانگردي و جهانگردي نياز داريم كه مطمئناً با وجود اين نمايندگان بسياري از مسائل حل خواهد شد. ما هم اين آمادگي را اعلام مي كنيم و بر اين باوريم كه اگر اين اتفاق بيفتد ما هم سريعتر و بهتر مي توانيم به اهداف موردنظر دست يابيم.
ناصر پازوكي مدير كل ميراث فرهنگي استان تهران افزود: «شهرستان ري با قدمت چندهزارساله داراي آثار و ابنيه تاريخي ـ فرهنگي بسيار زيادي است و براي حفظ و مرمت اين آثار ايجاد اداره ميراث فرهنگي مستقل ضروري است.» فرماندار شهرستان ري نيز ضمن اعلام هرگونه همكاري براي راه اندازي اداره ميراث فرهنگي در اين شهرستان خاطرنشان كرد: فقدان اداره مستقل ميراث فرهنگي مشكلاتي را در راه حفظ ومرمت و برخورد با متخلفين در شهرستان ري ايجاد كرده است.» مهندس نادر كرمي شهردار منطقه۲۰ در خصوص نبود مكان مناسبي براي اسكان مسافران در شهرر ي، با اعلام آمادگي شهرداري براي ساخت هتل و مسافرخانه با ياري بخش هاي خصوصي مي گويد: «باوجود نزديكي شهرري به تهران، هتل مناسب در اين شهر وجود ندارد و اين موضوع باعث مي شود كه مسافران و زائران در يك روز فرصت كافي براي بازديد از ساير اماكن تاريخي و مذهبي را نداشته باشند.»
مهندس كرمي در ادامه برپايي اردوهاي بازديد از آثار باستاني و تاريخي شهرري براي عموم شهروندان و طراحي بروشور و تابلوهاي بزرگ تبليغاتي در خيابانها و را از جمله اقدامات شهرداري منطقه۲۰ براي معرفي اين اماكن عنوان كرد. وي درخصوص طرح هاي عمده شهرداري در اصلاح و بهسازي ورودي هاي حرم حضرت عبدالعظيم، ساماندهي آرامگاه شيخ صدوق و گورستان مشاهير اين بابويه وايجاد مجموعه تاريخي ـ فرهنگي برج طغرل، اظهار داشت: «در سالهاي گذشته زائرين تنهامي توانستند به صورت پياده و از ضلع شمال وارد حرم شوند در حالي كه پس از احداث و باز پيرايي بوستانهاي دانش و مدرس در ضلع شرقي و غربي حرم، تعريض خيابان و ميدان حرم وايجاد ايستگاه اتوبوس و ميني بوس و پاركينگ علاوه بر ايجاد فضايي مناسب براي اسكان موقت زائرين، امكان دسترسي آنها از هر چهار ورودي تسهيل گرديده است.
شهردار منطقه۲۰ در ادامه سخنان خود با اشاره به جايگاه طرح ملي مجموعه تاريخي ـ فرهنگي برج طغرل در بسترسازي توسعه صنعت توريسم و جاذبه هاي گردشگري در شهرري افزود: «با توجه به زيرساخت فرهنگي و اجتماعي شهرستان ري و در راستاي حفظ، نگهداري و معرفي اين آثار شهرداري تهران در سال۷۳ اقدام به طراحي مجموعه تاريخي ـ فرهنگي با محوريت برج طغرل به وسعت ۴۵هزارمترمربع در جوار تپه تاريخي چشمه علي و مشاهير مدفون در ابن بابويه نموده است.»
در خاتمه به نظر مي رسد با تأسيس دفتر ميراث فرهنگي يا مركزي در شهرري جهت نگهداري، مرمت و حفظ اماكن و جلوگيري از غارت گنجينه هاي تاريخي وجذب توريست ومعرفي اماكن تاريخي به آنها و ايجاد امكانات رفاهي در اطراف اين اماكن و همچنين در داخل اين منطقه مقدمات لازم فراهم شود تا ري، شهري كه از ابتداي تولد تاكنون گذرگاه انديشه ها و اقوام گوناگون بوده است، هويت خويش را باز يابد. سپس هر مسؤولي كه راه رسيدن به اين هدف راهموار سازد و يا شخصي كه سرمايه خود را در راه رونق اين قطعه باارزش از كشورش مصروف دارد، يك ايراني است كه به هويت جامعه اش بها مي دهد و مطمئناً خواهد توانست در بازگرداندن عظمت و رونق ري باستان قدمي هر چند كوچك بردارد.

مطالعات باستان شناسی انجام شده نشان می‌دهد که شهر باستانی ری با بیش از هشت هزار سال سابقه، یکی از بزرگترین مراکز تمدنی شناخته شده دنیاست.

ری در گذشته‌های دور به زبان یونانی به راگو، راگا، راکیا، در زبان ارمنی ری، در زبان سریانی دورا در زبان پهلوی رگ ،راگاری و در کتیبه بیستون کرمانشاه از آن به عنوان راگا یاد شده است.
در وندیداد کتاب مقدس زردشتیان از زبان اهورا مزدا چنین آمده است: دوازدهمین کشور باشکوه که من آفریدم رغه است. در تورات، ری در کتاب توبیت راگس و در کتاب ژوبیت راگو آمده است. در کتاب ارزشمند مجمع التواریخ از ری به عنوان ماه جهان نام برده شده است.
در تقسیمات پیش از اسلام، ری جزو سرزمین قوم ماد بوده و ماد راگیان یا ماد رازی نامیده می‌شده است. ری پایتخت بهاره اشکانیان بوده و به آن ارشکیه می‌گفته‌اند، مادها به ری اورپس هم می‌گفته‌اند.
در عهد سلوکیان زلزله شدیدی شهر ری را ویران کرد ،و درزمان سلوکوس اول مشهور به نیکاتر پادشاه یونانی، (‪۲۸۰ - ۳۱۲‬پیش از میلاد) ویرانی‌ها مرمت و شهر بار دیگر از نو ساخته شد.
چشمه علی، باروی ری، آتشکده ری، استودان گبرها واقع در دامنه شمال غربی کوه بی‌بی‌شهربانو، قلعه گبری، برج طغرل، ابن بابویه (شیخ صدوق) و... از جمله آثار باستانی در ری است که مورد بازدید علاقه مندان قرار می‌گیرد.
تپه‌چشمه‌علی درسال ‪ ۱۳۱۳‬تا ‪ ۱۳۱۵‬هجری شمسی توسط یک هیات باستان شناسی از شهر بوستون و بنیاد فرهنگی ویلیام بویس از موزه دانشگاه فیلادلفیای آمریکا به سرپرستی دکتر اریک فردریک اشمیت برای نخستین بار مورد کاوش قرار گرفت و آثاری سفالین متعلق به هفت هزار سال پیش از این تپه بدست آمد که برخی از آنها در حال حاضر در موزه‌های ایران و جهان نگهداری می‌شود.
سفال‌های منقوش چشمه علی که دارای چهار نقش انسانی، حیوانی، هندسی و گیاهی است، هرکدام از این نقوش حامل پیامی خاص است. باروی ری، دیواری است دفاعی که در دوره حکومت اشکانیان ساخته شده و دورتادور شهر را در بر می‌گرفته و هم‌اکنون تنها حدود سه کیلومتر از بقایای این دیوار که قسمتی از آن بر روی صخره چشمه علی واقع شده باقی مانده است.
این دیوار در دوران ساسانی و دوران اسلامی نیز کاملا وجود داشته و مورد استفاده بوده و به عنوان سپری محکم در مقابل تهاجم دشمن بوده است، اما بیشترین آسیب بعد از حمله محمود غزنوی، پادشاهان مغول و حمله تیمورلنگ به آن وارد شد.
بخشی از این دیوار در محل صخره چشمه علی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و در سالهای اخیر مرمت شده است. آتشکده ری، در روستای قلعه نو واقع در ‪ ۱۲‬کیلومتری جنوب شرقی ری، بر فراز تپه‌ای بلند بقایای آتشکده‌ای متعلق به دوران پادشاهی بهرام چوبین ساسانی، قرار دار.
این تپه برای نخستین بار در سال ‪ ۱۹۰۹‬میلادی مورد کاوش قرار گرفت و اخیرا نیز بوسیله یک گروه باستان شناس ایرانی به سرپرستی خانم شیبانی مورد کاوش قرار گرفته و در آن گچبری‌ها، پیکرک‌ها و نقوش گیاهی و حیوانی زیبایی بدست آمده که بخشی از آنها هم‌اکنون در موزه تپه میل نگهداری می شود و در معرض دید بازدیدکنندگان قرار دارد.
استودان گبرها، بنایی است استوانه‌ای شکل متعلق به دوره ساسانی که با مصالحی شامل ملات گچ و قلوه سنگهای تراش نخورده، ساخته شده که آیین تدفین زردشتیان در دوران ساسانی در این مکان انجام می‌شده است.
استودان به معنی استخواندان است، در داخل این بنای مرتفع که در حال حاضر بیش از چهار متر از آن باقی مانده، در آن دوران مردگان را روی سکویی که در داخل آن تعبیه شده بود قرار می‌دادند تا پرندگان گوشت و پوست مرده را بخورند و استخوان و اسکلت باقی مانده را یا در داخل چاهی که در وسط این بنا ایجاد شده بود می‌ریختند و یا اینکه در داخل شکاف‌های میان کوه‌های صخره‌ای قرار می‌دادند و روی آن را می‌پوشاندند.
برج طغرل، منسوب به طغرل سلجوقی و طغرل بیگ می‌باشد و متعلق به نیمه دوم قرن ششم هجری است، ارتفاع این برج ‪ ۲۰‬متر و قطع داخلی و خارجی بنا ‪ ۱۱‬و ‪ ۱۵‬متر است، طرح آن مدور است و ‪ ۲۴‬ترک دارد.
این برج دارای تزیینات و کتیبه‌ای به خط کوفی بوده که در مرمت دوره قاجاریه از بین رفته است. برج طغرل در سال ‪ ۱۳۰۱‬هجری به فرمان ناصرالدین شاه قاجار مرمت شده است. مقبره استاد محیط طباطبایی در محوطه برج طغرل قرار دارد.
علاوه بر وجود آثار تاریخی، شهرری از لحاظ اماکن مذهبی نیز قابل توجه زایران و مسافران است، ری پس از مشهد و قم سومین شهر مذهبی کشور بشمار می‌رود.
آستانه حضرت عبدالعظیم الحسنی(ع)، که مجموعه وسیع و مقدس است، محل دفن امامزده حمزه، امام زاده طاهر وامام زاده مطهر نیز می‌باشد که هرساله مورد زیارت میلیونها زایر مسلمان قرار می‌گیرد.
اولین گنبد مجموعه آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) ساخته مجدالملک اردستانی است و رواق و ایوان بنا را شاه طهماسب صفوی در سال ‪ ۹۴۴‬هجری‌قمری ایجاد کرده است، ضریح نقره آن از فتحعلی شاه قاجار و آینه کاری و نقاشی ایوان جنوبی آن ساخته میرزا آقاخان نوری می‌باشد.
کتیبه خط کوفی پیشانی اتاق مقبره از بقایای کهنترین بخش حرم می‌باشد و در این مجموعه بزرگ همچنین مشاهیر و علمای زیادی آرمیده‌اند.
مقبره امامزادگانقاسم (ع)، سید طاهر(ع)، سیداسماعیل(ع) هادی(ع)، عبدالله(ع)، ایوب(ع) و یوشع(ع)، غیبی(ع) ابراهیم و اسحاق(ع)، یعقوب(ع)، علی و قاسم(ع) مشهور به دو برادران، علی اکبر(ع)، حسین(ع)، زید(ع) ابوالحسن علی(ع) و بقاع متبرکه بی‌بی‌زبیده(س)، بی‌بی‌رقیه (س) بی‌بی هاجر(س) و بقعه جوانمرد( قصاب) نیز در شهر ری مورد توجه مردم تهران و شهرهای دیگر کشور است.
ری با دارا بودن ‪ ۱۹۸‬اثر باستانی، تاریخی و اسلامی یک مجموعه کامل از آثار پیش از تاریخ، دورانهای مختلف تاریخی و دوره اسلامی تا عصر پهلوی را در خود جای داده است.

​