غزلیات صائب تبریزی

غزلیات صائب تبریزی-پایان بیتها با حرف«ر»

86

من نمی‌آیم به هوش از پند، بیهوشم گذار

بحر من ساحل نخواهد گشت، در جوشم گذار


گفتگوی توبه می‌ریزد نمک در ساغرم

پنبه بردار از سر مینا و در گوشم گذار


از خمار می گرانی می‌کند سر بر تنم

تا سبک گردم، سبوی باده بر دوشم گذار


کرده‌ام قالب تهی از اشتیاقت، عمرهاست

قامت چون شمع در محراب آغوشم گذار


گر به هشیاری حجاب حسن مانع می‌شود

در سر مستی سری یک بار بر دوشم گذار


شرح شبهای دراز هجر از زلف است بیش

پنبه‌ای بر لب ازان صبح بناگوشم گذار


می‌چکد چون شمع صائب آتش از گفتار من

صرفه در گویایی من نیست، خاموشم گذار




87
سینه‌ای چاک نکردیم درین فصل بهار

صبحی ادراک نکردیم درین فصل بهار


گریه‌ای از سرمستی به تهیدستی خویش

چون رگ تاک نکردیم درین فصل بهار


ابر چون پنبهٔ افشرده شد از گریه و ما

مژه‌ای پاک نکردیم درین فصل بهار


جگر سنگ به جوش آمد و ما سنگدلان

دیده نمناک نکردیم درین فصل بهار


لاله شد پاک فروش از عرق شبنم و ما

عرقی پاک نکردیم درین فصل بهار


غنچه از پوست برون آمد و ما بیدردان

جامه‌ای چاک نکردیم درین فصل بهار


با دو صد خرمن امید، ز غفلت صائب

تخم در خاک نکردیم درین فصل بهار

 

غزلیات صائب تبریزی-پایان بیتها با حرف«س»

88
شرح دشت دلگشای عشق را از ما مپرس

می‌شوی دیوانه، از دامان آن صحرا مپرس


نقش حیران را خبر از حالت نقاش نیست

معنی پوشیده را از صورت دیبا مپرس


عاشقان دورگرد آیینه‌دار حیرتند

شبنم افتاده را از عالم بالا مپرس


حلقهٔ بیرون در از خانه باشد بی‌خبر

حال جان خسته را از چشم خونپالا مپرس


برنمی‌آید صدا از شیشه چون شد توتیا

سرگذشت سنگ طفلان از من شیدا مپرس


چون شرر انجام ما در نقطهٔ آغاز بود

دیگر از آغاز و از انجام کار ما مپرس


گل چه می‌داند که سیر نکهت او تا کجاست

عاشقان را از سرانجام دل شیدا مپرس


پشت و روی نامهٔ ما، هر دو یک مضمون بود

روز ما را دیدی، از شبهای تار ما مپرس


نشاهٔ می می‌دهد صائب حدیث تلخ ما

گر نخواهی بیخبر گردی، خبر از ما مپرس




89
صد گل به باد رفت و گلابی ندید کس

صد تاک خشک گشت و شرابی ندید کس


با تشنگی بساز که در ساغر سپهر

غیر از دل گداخته، آبی ندید کس


طی شد جهان و اهل دلی از جهان نخاست

دریا به ته رسید و سحابی ندید کس


این ماتم دگر، که درین دشت آتشین

دل آب گشت و چشم پر آبی ندید کس


حرفی است این که خضر به آب بقا رسید

زین چرخ دل سیه دم آبی ندید کس


از گردش فلک، شب کوتاه زندگی

زان سان بسر رسید که خوابی ندید کس


از دانش آنچه داد، کم رزق می‌نهد

چون آسمان، درست حسابی ندید کس


صائب به هر که می‌نگرم مست و بیخودست

هر چند ساقیی و شرابی ندید کس

 

غزلیات صائب تبریزی-پایان بیتها با حرف«ش»

90
ز خار زار تعلق کشیده دامان باش

به هر چه می‌کشدت دل، ازان گریزان باش


قد نهال خم از بار منت ثمرست

ثمر قبول مکن، سرو این گلستان باش


درین دو هفته که چون گل درین گلستانی

گشاده‌روی‌تر از راز می‌پرستان باش


تمیز نیک و بد روزگار کار تو نیست

چو چشم آینه در خوب و زشت حیران باش


کدام جامه به از پرده‌پوشی خلق است؟

بپوش چشم خود از عیب خلق و عریان باش


درون خانهٔ خود، هر گدا شهنشاهی است

قدم برون منه از حد خویش، سلطان باش


ز بلبلان خوش‌الحان این چمن صائب

مرید زمزمهٔ حافظ خوش‌الحان باش




91
پیش از خزان به خاک فشاندم بهار خویش

مردان به دیگری نگذارند کار خویش


چون شیشهٔ شکسته و تاک بریده‌ام

عاجز به دست گریهٔ بی‌اختیار خویش


از وقت تنگ، چون گل رعنا درین چمن

یک کاسه کرده‌ایم خزان و بهار خویش


انجم به آفتاب شب تیره را رساند

دارم امیدها به دل داغدار خویش


سنگ تمام در کف اطفال هم نماند

آخر جنون ناقص ما کرد کار خویش !


دایم میانهٔ دو بلا سیر می‌کند

هر کس شناخته است یمین و یسار خویش


صائب چه فارغ است ز بی‌برگی خزان

مرغی که در قفس گذراند بهار خویش




92
از هر صدا نبازم، چون کوهٔ لنگر خویش

بحر گران وقارم، در پاس گوهر خویش


شمع حریم عشقم، پروای کشتنم نیست

بسیار دیده‌ام من، در زیر پا سر خویش


از خشکسال ساحل، اندیشه‌ای ندارم

پیوسته در محیطم، از آب گوهر خویش


دریافت مرغ تصویر، معراج بوی گل را

ما رنگ گل ندیدیم، از سستی پر خویش


روزی که در گلستان، انشای خنده کردیم

دیدیم بر کف دست، چون شاخ گل سر خویش


دولت مساعدت کرد، صیاد چشم پوشید

در کار دام کردیم، نخجیر لاغر خویش


غافل نیم ز ساغر، هر چند بی‌شعورم

چون طفل می‌شناسم، پستان مادر خویش


کردار من به گفتار، محتاج نیست صائب

در زخم می‌نمایم، چون تیغ جوهر خویش




93
سیراب در محیط شدم ز آبروی خویش

در پای خم ز دست ندادم سبوی خویش


در حفظ آبرو ز گهر باش سخت‌تر

کاین آب رفته باز نیاید به جوی خویش


خاک مراد خلق شود آستانه‌اش

هر کس که بگذرد ز سر آرزوی خویش


از نوبهار عمر وفایی نیافتم

چون گل مگر گلاب کنم رنگ و بوی خویش


از مهلت زمانهٔ دون در کشاکشم

ترسم مرا سپهر برآرد به خوی خویش


صائب نشان به عالم خویشم نمی‌دهند

چندان که می‌کنم ز کسان جستجوی خویش

 

غزلیات صائب تبریزی-پایان بیتها با حرف«ع»

94

در کشاکش از زبان آتشین بودم چو شمع

تا نپیوستم به خاموشی نیاسودم چو شمع


دیدنم نادیدنی، مدنگاهم آه بود

در شبستان جهان تا چشم بگشودم چو شمع


سوختم تا گرم شد هنگامهٔ دلها ز من

بر جهان بخشودم و بر خود نبخشودم چو شمع


سوختم صد بار و از بی‌اعتباریها نگشت

قطرهٔ آبی به چشم روزن از دودم چو شمع


پاس صحبت داشتن آسایش از من برده بود

زیر دامان خموشی رفتم، آسودم چو شمع


این که گاهی می‌زدم بر آب و آتش خویش را

روشنی در کار مردم بود مقصودم چو شمع


مایهٔ اشک ندامت گشت و آه آتشین

هر چه از تن‌پروری بر جسم افزودم چو شمع


این زمان افسرده‌ام صائب، و گرنه پیش ازین

می‌چکید آتش ز چشم گریه آلودم چو شمع

 

غزلیات صائب تبریزی-پایان بیتها با حرف«ل»

95

تا چند گرد کعبه بگردم به بوی دل؟

تا کی به سینه سنگ زنم ز آرزوی دل؟


افتد ز طوف کعبه و بتخانه در بدر

سرگشته‌ای که راه نیابد به کوی دل


ساحل ز جوش سینهٔ دریاست بی خبر

با زاهدان خشک مکن گفتگوی دل


در هر شکست، فتح دگر هست عشق را

پر می‌شود ز سنگ ملامت سبوی دل


طفل بهانه‌جو جگر دایه می‌خورد

بیچاره آن کسی که شود چاره‌جوی دل


میخانه است کاسهٔ سر فیل مست را

صائب ز خود شراب برآرد سبوی دل








96

رفتی و در رکاب تو رفت آبروی گل

چون سایه در قفای تو افتاد بوی گل


ناز دم مسیح گران است بر دلم

این خار را نگر که گرفته است خوی گل


آبی نزد بر آتش بلبل درین بهار

خالی است از گلاب مروت سبوی گل


از گلشنی که دست تهی می‌رود نسیم

پر کرده‌ام چو غنچه گریبان ز بوی گل


شرم رمیده را نتوان رام حسن کرد

رنگ پریده باز نیاید به روی گل


کردم نهفته در دل صد پاره راز عشق

غافل که بیش می‌شود از برگ، بوی گل


صائب تلاش قرب نکویان نمی‌کنم

چشم ترست حاصل شبنم ز روی گل

 

غزلیات صائب تبریزی-پایان بیتها با حرف«م»

97

روزگاری شد ز چشم اعتبار افتاده‌ام

چون نگاه آشنا از چشم یار افتاده‌ام


دست رغبت کس نمی‌سازد به سوی من دراز

چون گل پژمرده بر روی مزار افتاده‌ام


اختیارم نیست چون گرداب در سرگشتگی

نبض موجم، در تپیدن بیقرار افتاده‌ام


عقده‌ای هرگز نکردم باز از کار کسی

در چمن بیکار چون دست چنار افتاده‌ام


نیستم یک چشم زد ایمن ز آسیب شکست

گوییا آیینه‌ام در زنگبار افتاده‌ام


همچو گوهر گر دلم از سنگ گردد، دور نیست

دور از مژگان ابر نوبهار افتاده‌ام


من که صائب کار یکرو کرده‌ام با کاینات

در میان مردم عالم چه کار افتاده‌ام؟




98
در نمود نقشها بی‌اختیار افتاده‌ام

مهرهٔ مومم به دست روزگار افتاده‌ام


بر لب بام خطر نتوان به خواب امن رفت

در بهشتم تا ز اوج اعتبار افتاده‌ام


خواری و بی‌قدری گوهر گناه جوهری است

نیست جرم من اگر در رهگذار افتاده‌ام


ز انقلاب چرخ می‌لرزم به آب روی خویش

جام لبریزم به دست رعشه‌دار افتاده‌ام


هر که بر دارد مرا از خاک، اندازد به خاک

میوهٔ خامم، به سنگ از شاخسار افتاده‌ام


نیست دستی بر عنان عمر پیچیدن مرا

سایهٔ سروم به روی جویبار افتاده‌ام


هیچ کس حق نمک چون من نمی‌دارد نگاه

داده‌ام حاصل اگر در شوره‌زار افتاده‌ام




99
از جنون این عالم بیگانه را گم کرده‌ام

آسمان سیرم، زمین خانه را گم کرده‌ام


نه من از خود، نه کسی از حال من دارد خبر

دل مرا و من دل دیوانه را گم کرده‌ام


چون سلیمانم که از کف داده‌ام تاج و نگین

تا ز مستی شیشه و پیمانه را گم کرده‌ام


از من بی‌عاقبت، آغاز هستی را مپرس

کز گرانخوابی سر افسانه را گم کرده‌ام


طفل می‌گرید چون راه خانه را گم می‌کند

چون نگریم من که صاحب خانه را گم کرده‌ام؟


به که در دنبال دل باشم به هر جا می رود

من که صائب کعبه و بتخانه را گم کرده‌ام




100

ماه مصرم، در حجاب چاه کنعان مانده‌ام

شمع خورشیدم، نهان در زیر دامان مانده‌ام


از عزیزان هیچ‌کس خوابی برای من ندید

گر چه عمری شد که چون یوسف به زندان مانده‌ام


هیچ‌کس از بی‌سرانجامی نمی‌خواند مرا

نامهٔ در رخنهٔ دیوار نسیان مانده‌ام


نیستم نومید از تشریف سبز نوبهار

گرچه چون نخل خزان، از برگ عریان مانده‌ام


هر نفس در کوچه‌ای جولان حیرت می‌زند

در سرانجام غبار خویش حیران مانده‌ام


جذبهٔ دریا به فکر سیل من خواهد فتاد

پا به گل هر چند در صحرای امکان مانده‌ام


قاف تا قاف جهان آوازهٔ من رفته است

گر چه چون عنقا ز چشم خلق پنهان مانده‌ام


چون سکندر تشنه‌لب بسیار دارم هر طرف

گر چه در ظلمت نهان چون آب حیوان مانده‌ام


گر چه در دنیا مرا بی‌اختیار آورده‌اند

منفعل از خویش، چون ناخوانده مهمان مانده‌ام


بهر رم کردن چو آهو راست می‌سازم نفس

ساده‌لوح آن کس که پندارد ز جولان مانده‌ام


می‌رساند بال و پر از خوشه صائب دانه‌ام

در ضمیر خاک اگر یک چند پنهان مانده‌ام




101
شهری عشقم، چو مجنون در بیابان نیستم

اخگر دل‌زنده‌ام، محتاج دامان نیستم


شبنم خود را به همت می‌برم بر آسمان

در کمین جذبهٔ خورشید تابان نیستم


دور کردن منزل نزدیک را از عقل نیست

چون سکندر درتلاش آب حیوان نیستم


بوی یوسف می‌کشم از چشم چون دستار خویش

چشم بر راه صبا چون پیر کنعان نیستم


گر چه خار رهگذارم، همتم کوتاه نیست

هر زمان با دامنی دست و گریبان نیستم


کرده‌ام با خاکساری جمع اوج اعتبار

خار دیوارم، وبال هیچ دامان نیستم


نیست چون بوی گل از من تنگ جا بر هیچ کس

در گلستانم، ولیکن در گلستان نیستم


نان من پخته است چون خورشید، هر جا می‌روم

در تنور آتشین ز اندیشهٔ نان نیستم


گوش تا گوش زمین از گفتگوی من پرست

در سخن صائب چو طوطی تنگ میدان نیستم




102
از سر کوی تو گر عزم سفر می‌داشتم

می‌زدم بر بخت خود پایی که برمی‌داشتم


داشتم در عهد طفلی جانب دیوانگان

می‌زدم بر سینه هر سنگی که برمی‌داشتم


زندگی را بیخودی بر من گوارا کرده است

می‌شدم دیوانه گر از خود خبر می‌داشتم


دل چو خون گردید، بی‌حاصل بود تدبیرها

کاش پیش از خون شدن دل از تو برمی‌داشتم


می‌ربودندم ز دست و دوش هم دردی‌کشان

چون سبو دست طلب گر زیر سر می‌داشتم


می‌فشاندم آستین بر رنگ و بوی عاریت

زین چمن گر چون خزان برگ سفر می‌داشتم


جیب و دامان فلک پر می‌شد از گفتار من

در سخن صائب هم‌آوازی اگر می‌داشتم




103

نه آن جنسم که در قحط خریدار از بها افتم

همان خورشید تابانم اگر در زیر پا افتم


به ذوق نالهٔ من آسمان مستانه می‌رقصد

جهان ماتمسرا گردد اگر من از نوا افتم


درین دریای پرآشوب پنداری حبابم من

که در هر گردش چشمی به گرداب فنا افتم


خبر از خود ندارم چون سپند از بیقراریها

نمی‌دانم کجا خیزم، نمی‌دانم کجا افتم


تلاش مسند عزت ندارم چون گرانجانان

عزیزم، هر کجا چون سایهٔ بال هما افتم


پی تحصیل روزی دست و پایی می‌زنم صائب

نمی‌روید زر از جیبم که چون گل بر قفا افتم




104
ترک سر کردم، ز جیب آسمان سر بر زدم

بی گره چون رشته گشتم، غوطه در گوهر زدم


صبح محشر عاجز از ترتیب اوراق من است

بس که خود را در سراغ او به یکدیگر زدم


شد دلم از خانهٔ بی روزن گردون سیاه

همچو آه از رخنهٔ دل عاقبت بر در زدم


آن سیه رویم که صد آیینه را کردم سیاه

وز غلط بینی در آیینهٔ دیگر زدم


چون کف دریا پریشان سیر شد دستار من

بس که چون دریا، کف از شور جنون بر سر زدم


می‌خورم بر یکدگر از جنبش مژگان او

من که چندین بار تنها بر صف محشر زدم


هر چه می‌آرد رعونت، دشمن جان من است

تیغ خون آلود شد گر شاخ گل بر سر زدم


تلخی گفتار بر من زندگی را تلخ داشت

لب ز حرف تلخ شستم، غوطه در شکر زدم


این جواب آن که می‌گوید نظیری در غزل

تا کواکب سبحه گردانید، من ساغر زدم




105
دست در دامن رنگین بهاری نزدم

ناخنی بر دل گلزار چو خاری نزدم


شبنمی نیست درین باغ به محرومی من

که دلم خون شد و بر لاله عذاری نزدم


ساختم چون خیس گرداب به سرگردانی

دست چون موج به دامان کناری نزدم


در شکست دل من چرخ چرا می‌کوشد؟

سنگ بر شیشهٔ پیمانه گساری نزدم


گشت خرج کف افسوس حنای خونم

بوسه بر پای بلورین نگاری نزدم


به چه تقصیر زرم قسمت آتش گردید؟

خنده چون گل به تهیدستی خاری نزدم


گر چه چون شانه دو صد زخم نمایان خوردم

دست صائب به سر زلف نگاری نزدم




106
مکش ز حسرت تیغ خودم که تاب ندارم

ز هیچ چشمهٔ دیگر امید آب ندارم


خوشم به وعدهٔ خشکی ز شیشه خانهٔ گردون

امید گوهر سیراب ازین سراب ندارم


چرا خورم غم دنیا به این دو روزه اقامت؟

چو بازگشت به این منزل خراب ندارم


در آن جهان ندهد فقر اگر نتیجه، در اینجا

همین بس است که پروای انقلاب ندارم


مبین به موی سفیدم، که همچو صبح بهاران

درین بساط بجز پرده‌های خواب ندارم


ترا که هست می از ماهتاب روی مگردان

که من ز دست تهی، روی ماهتاب ندارم


ز فکر صائب من کاینات مست و خرابند

چه شد به ظاهر اگر در قدح شراب ندارم؟




107

نه چون بید از تهیدستی درین گلزار می‌لرزم

که بر بی‌حاصلی می‌لرزم و بسیار می‌لرزم


ز بیخوابی مرا چون چشم انجم نیست پروایی

ز بیم چشم بد بر دیدهٔ بیدار می‌لرزم


به مستی می‌توان بر خود گوارا کرد هستی را

درین میخانه بر هر کس که شد هشیار می‌لرزم


به چشم ناشاسان گوهرم سیماب می‌آید

ز بس بر خویشتن از سردی بازار می‌لرزم


به زنجیر تعلق گر چه محکم بسته‌ام دل را

نسیمی گر وزد بر طرهٔ دلدار می‌لرزم


نه از پیری مرا این رعشه افتاده است بر اعضا

به آب روی خود چون ساغر سرشار می لرزم


ز بیکاری، نه مرد آخرت نه مرد دنیایم

به هر جانب که مایل گردد این دیوار، می‌لرزم


به صد زنجیر اگر بندند اعضای مرا صائب

چو آب از دیدن آن سرو خوش رفتار می‌لرزم

 

پاسخ : غزلیات صائب تبریزی-پایان بیتها با حرف«م»

108
ز خال عنبرین افزون ز زلف یار میترسم

همه از مار و من از مهرهٔ این مار میترسم


ز خواب غفلت صیاد ایمن نیستم از جان

شکار لاغرم از تیغ لنگردار میترسم


خطر در آب زیر کاه بیش از بحر میباشد

من از همواری این خلق ناهموار میترسم


ز بس نامردمی از چشم نرم دوستان دیدم

اگر بر گل گذارم پا ز زخم خار میترسم


ز تیر راست رو چشم هدف چندان نمیترسم

که من از گردش گردون کج رفتار میترسم


بلای مرغ زیرک دام زیر خاک میباشد

ز تار سبحه بیش از رشتهٔ زنّار میترسم


بد از نیکان و نیکی از بدان بس دیده‌ام صائب

ز خار بی‌گل افزون از گل بی‌خار میترسم






109

از روی نرم، سرزنش خار می‌کشم

چون گل ز حسن خلق خود آزار می‌کشم


آزاده‌ام، مرا سر و برگ لباس نیست

از مغز خود گرانی دستار می‌کشم


هر چند شمع راهروانم چو آفتاب

از احتیاط دست به دیوار می‌کشم


آیینه پاک کرده‌ام از زنگ قیل و قال

از طوطیان گرانی زنگار می‌کشم


نازی که داشتم به پدر چون عزیز مصر

در غربت این زمان ز خریدار می‌کشم


مژگان صفت به دیدهٔ خود جای می‌دهم

از پای هر که در ره او خار می‌کشم


از بس به احتیاط قدم می‌نهم به خاک

دست نوازشی به سر خار می‌کشم


صائب به هیچ دل نبود دیدنم گران

بار کسی نمی‌شوم و بار می‌کشم






110
با تجرد چون مسیح آزار سوزن می‌کشم

می‌کشد سر از گریبان ز آنچه دامن می‌کشم


کوه آهن پیش ازین بر من سبک چون سایه بود

این زمان از سایهٔ خود کوه آهن می‌کشم


دانه در زیرزمین ایمن ز تیغ برق نیست

در خطرگاهی که من چون خوشه گردن می‌کشم


هر که را آیینه بی‌زنگ است، می‌داند که من

از دل روشن چه زین فیروزه گلشن می‌کشم


در تلافی سینه پیش برق می‌سازم سپر

دانه‌ای چون مور اگر گاهی ز خرمن می‌کشم


جذبهٔ دیوانه‌ای صائب به من داده است عشق

سنگ را بیرون ز آغوش فلاخن می‌کشم




111
به دامن می‌دود اشکم، گریبان می‌درد هوشم

نمی‌دانم چه می‌گوید نسیم صبح در گوشم


به اندک روزگاری بادبان کشتی می شد

ز لطف ساقیان، سجادهٔ تزویر بر دوشم


ازان روزی که بر بالای او آغوش وا کردم

دگر نامد به هم چون قبله از خمیازه آغوشم


به کار دیگران کن ساقی این جام صبوحی را

که تا فردای محشر من خراب صحبت دوشم


ز چشمش مستی دنباله‌داری قسمت من شد

که شد نومید صبح محشر از بیداری هوشم


من آن حسن غریبم کاروان آفرینش را

که جای سیلی اخوان بود نیل بناگوشم


کنار مادر ایام را آن طفل بدخویم

که نتواند به کام هر دو عالم کرد خاموشم


ز خواری آن یتیمم دامن صحرای امکان را

که گر خاکم سبو گردد، نمی‌گیرند بر دوشم


فلک بیهوده صائب سعی در اخفای من دارد

نه آن شمعم که بتوان داشت پنهان زیر سرپوشم




112
دو عالم شد ز یاد آن سمن سیما فراموشم

به خاطر آنچه می‌گردید، شد یکجا فراموشم


نمی‌گردد ز خاطر محو، چون مصرع بلند افتد

شدم خاک و نشد آن قامت رعنا فراموشم


چه فارغبال می‌گشتم درین عالم، اگر می‌شد

غم امروز چون اندیشهٔ فردا فراموشم


ز چشم آن کس که دور افتاد، گردد از فراموشان

من از خواری، به پیش چشم، از دلها فراموشم


سپند او شدم تا از خودی آسان برون آیم

ندانستم شود برخاستن از جا فراموشم


ز من یک ذره تا در سنگ باشد چون شرر باقی

نخواهد شد هوای عالم بالا فراموشم


نه از منزل، نه از ره، نه ز همراهان خبر دارم

من آن کورم که رهبر کرده در صحرا فراموشم


به استغنا توان خون در جگر کردن نکویان را

ولی از دیدنش می گردد استغنا فراموشم


نیم من دانه‌ای صائب بساط آفرینش را

که در خاک فراموشان کند دنیا فراموشم




113
بیخود ز نوای دل دیوانهٔ خویشم

ساقی و می و مطرب و میخانهٔ خویشم


زان روز که گردیده‌ام از خانه بدوشان

هر جا که روم معتکف خانهٔ خویشم


بی‌داغ تو عضوی به تنم نیست چو طاوس

از بال و پر خویش، پریخانهٔ خویشم


یک ذره دلم سختم از اسلام نشد نرم

در کعبه همان ساکن بتخانهٔ خویشم


دیوار من از خضر کند وحشت سیلاب

ویران شدهٔ همت مردانهٔ خویشم


آن زاهد خشکم که در ایام بهاران

در زیر گل از سبحهٔ صد دانهٔ خویشم


صائب شده‌ام بس که گرانبار علایق

بیرون نبرد بیخودی از خانهٔ خویشم






114
سیه مست جنونم، وادی و منزل نمی‌دانم

کنار دشت را از دامن محمل نمی‌دانم


شکار لاغرم، مشاطگی از من نمی‌آید

نگارین کردن سرپنجهٔ قاتل نمی‌دانم


سپندی را به تعلیم دل من نامزد گردان

که آداب نشست و خاست در محفل نمی‌دانم!


بغیر از عقدهٔ دل کز گشادش عاجزم عاجز

دگر هر عقده کید پیش من، مشکل نمی‌دانم


من آن سیل سبکسیرم که از هر جا که برخیزم

بغیر از بحر بی‌پایان دگر منزل نمی‌دانم


اگر سحر این بود صائب که از کلک تو می‌ریزد

تکلف بر طرف، من سحر را باطل نمی‌دانم!




115
به تنگ همچو شرر از بقای خویشتنم

تمام چشم ز شوق فنای خویشتنم


ره گریز نبسته است هیچ کس بر من

اسیر بند گران وفای خویشتنم


چرا ز غیر شکایت کنم، که همچو حباب

همیشه خانه خراب هوای خویشتنم


سفینه در عرق شرم من توان انداخت

ز بس که منفعل از کرده‌های خویشتنم


ز دستگیری مردم بریده‌ام پیوند

امیدوار به دست دعای خویشتنم


ز بند خصم به تدبیر می‌توان جستن

مرا چه چاره، که زنجیر پای خویشتنم


به اعتبار جهان نیست قدر من صائب

عزیز مصر وجود از نوای خویشتنم




116
می‌کنم دل خرج، تا سیمین بری پیدا کنم

می‌دهم جان، تا ز جان شیرین‌تری پیدا کنم


هیچ کم از شیخ صنعان نیست درد دین من

به که ننشینم ز پا تا کافری پیدا کنم


تا ز قتل من نپردازد به قتل دیگری

هر نفس چون شمع می‌خواهم سری پیدا کنم


رشتهٔ عمرم ز پیچ و تاب می‌گردد گره

تا ز کار درهم عالم، سری پیدا کنم


از بصیرت نیست آسودن درین ظلمت سرا

دست بر دیوار مالم تا دری پیدا کنم


این قفس را آنقدر مشکن به هم ای سنگدل

تا من بی‌دست و پا بال و پری پیدا کنم


می‌گرفتم تنگ اگر در غنچگی بر خویشتن

می‌توانستم چو گل مشت زری پیدا کنم






117
چه بود هستی فانی که نثار تو کنم؟

این زر قلب چه باشد که به کار تو کنم؟


جان باقی به من از بوسه کرامت فرمای

تا به شکرانه همان لحظه نثار تو کنم


همه شب هلاه صفت گرد دلم می‌گردد

که ز آغوش خود ای ماه، حصار تو کنم


جون سر زلف، امید من ناکام این است

که شبی روز در آغوش و کنار تو کنم


دام من نیست به آهوی تو لایق، بگذار

تا به دام سر زلف تو شکار تو کنم


آنقدر باش که خالی کنم از گریه دلی

نیست چون گوهر دیگر که نثار تو کنم


کم نشد درد تو صائب به مداوای مسیح

من چه تدبیر دل خسته زار تو کنم؟




118
دلم ز پاس نفس تار می‌شود، چه کنم

وگر نفس کشم افگار می‌شود، چه کنم


اگر ز دل نکشم یک دم آه آتشبار

جهان به دیدهٔ من تار می‌شود، چه کنم


چو ابر، منع من از گریه دور از انصاف است

دلم ز گریه سبکبار می‌شود، چه کنم


ز حرف حق لب ازان بسته‌ام، که چون منصور

حدیث راست مرا دار می‌شود، چه کنم


نخوانده بوی گل آید اگر به خلوت من

ز نازکی به دلم بار می‌شود، چه کنم


توان به دست و دل از روی یار گل چیدن

مرا که دست و دل از کار می‌شود، چه کنم


گرفتم این که حیا رخصت تماشا داد

نگاه پردهٔ دیدار می‌شود، چه کنم


نفس درازی من نیست صائب از غفلت

دلم گشوده ز گفتار می‌شود، چه کنم

 

پاسخ : غزلیات صائب تبریزی-پایان بیتها با حرف«م»

119
ما از امیدها همه یکجا گذشته‌ایم

از آخرت بریده ز دنیا گذشته‌ایم


از ما مجو تردد خاطر که عمرهاست

کز آرزوی وسوسه فرما گذشته‌ایم


گشته است در میانه روی عمر ما تمام

ما از پل صراط همین جا گذشته‌ایم


عزم درست کار پر و بال می‌کند

با کشتی شکسته ز دریا گذشته‌ایم


از نقش پای ما سخنی چند چون قلم

مانده است یادگار به هر جا گذشته‌ایم


ما چون حباب منت رهبر نمی‌کشیم

صد بار چشم بسته ز دریا گذشته‌ایم


صائب ز راز سینهٔ بحریم با خبر

چون موج اگر چه تند ز دریا گذشته‌ایم




121
ما نقش دلپذیر ورق‌های ساده‌ایم

چون داغ لاله از جگر درد زاده‌ایم


با سینهٔ گشاده در آماجگاه خاک

بی‌اضطراب همچو هدف ایستاده‌ایم


بر دوستان رفته چه افسوس می‌خوریم؟

با خود اگر قرار اقامت نداده‌ایم


پوشیده نیست خردهٔ راز فلک ز ما

چون صبح ما دوبار درین نشاه زاده‌ایم


چون غنچه در ریاض جهان، برگ عیش ما

اوراق هستیی است که بر باد داده‌ایم


ای زلف یار، اینهمه گردنکشی چرا؟

آخر تو هم فتاده و ما هم فتاده‌ایم


صائب زبان شکوه نداریم همچو خار

چون غنچه دست بر دل پر خون نهاده‌ایم




122

ما درین وحشت سرا آتش عنان افتاده‌ایم

عکس خورشیدیم در آب روان افتاده‌ایم


ناامید از جذبهٔ خورشید تابان نیستیم

گر چه چون پرتو به خاک از آسمان افتاده‌ایم


رفته است از دست ما بیرون عنان اختیار

در رکاب باد چون برگ خزان افتاده‌ایم


نه سرانجام اقامت، نه امید بازگشت

مرغ بی‌بال و پریم از آشیان افتاده‌ایم


بر نمی‌دارد عمارت این زمین شوره‌زار

ما عبث در فکر تعمیر جهان افتاده‌ایم


از کشاکش یک نفس چون موج فارغ نیستیم

گر چه در آغوش بحر بیکران افتاده‌ایم


چهرهٔ آشفته حالان نامهٔ واکرده‌ای است

گر چه ما در عرض مطلب بی‌زبان افتاده‌ایم


کجروی در کیش ما کفرست صائب همچو تیر

از چه دایم در کشاکش چون کمان افتاده‌ایم؟




124
ما گل به دست خود ز نهالی نچیده‌ایم

در دست دیگران گلی از دور دیده‌ایم


چون لاله، صاف و درد سپهر دو رنگ را

در یک پیاله کرده و بر سر کشیده‌ایم


نو کیسهٔ مصیبت ایام نیستیم

چون صبحدم هزار گریبان دریده‌ایم


روی از غبار حادثه درهم نمی‌کشیم

ما ناف دل به حلقهٔ ماتم بریده‌ایم


دل نیست عقده‌ای که گشاید به زور فکر

بیهوده سر به جیب تامل کشیده‌ایم


امروز نیست سینهٔ ما داغدار عشق

چون لاله ما ز صبح ازل داغدیده‌ایم


از آفتاب تجربه سنگ آب می‌شود

ما غافلان همان ثمر نارسیده‌ایم


صائب ز برگ عیش تهی نیست جیب ما

چون غنچه تا به کنج دل خود خزیده‌ایم




125
ما رخت خود به گوشهٔ عزلت کشیده‌ایم

دست از پیاله، پای ز صحبت کشیده‌ایم


مشکل به تازیانهٔ محشر روان شود

پایی که ما به دامن عزلت کشیده‌ایم


گردیده است سیلی صرصر به شمع ما

دامان هر که را به شفاعت کشیده‌ایم


صبح وطن به شیر مگر آورد برون

زهری که ما ز تلخی غربت کشیده‌ایم


گردیده است آب دل ما ز تشنگی

تا قطره‌ای ز ابر مروت کشیده‌ایم


آسان نگشته است بهنگ، ساز ما

یک عمر گوشمال نصیحت کشیده‌ایم


بوده است گوشهٔ دل خود در جهان خاک

جایی که ما نفس به فراغت کشیده‌ایم


صائب چو سرو و بید ز بی‌حاصلی مدام

در باغ روزگار خجالت کشیده‌ایم




126

ما گر چه در بلندی فطرت یگانه‌ایم

صد پله خاکسارتر از آستانه‌ایم


درگلشنی که خرمن گل می‌رود به باد

در فکر جمع خار و خس آشیانه‌ایم


از ما مپرس حاصل مرگ و حیات را

در زندگی، به خواب و به مردن، فسانه‌ایم


چون صبح، زیر خیمهٔ دلگیر آسمان

در آرزوی یک نفس بی‌غمانه‌ایم


چون زلف، هر که را که فتد کار در گره

با دست خشک، عقده گشا همچو شانه‌ایم


آنجاست ادمی که دلش سیر می‌کند

ما در میان خلق همان بر کرانه‌ایم


ما را زبان شکوه ز بیداد یار نیست

هر چند آتشیم، ولی بی‌زبانه‌ایم


گر تو گل همیشه بهاری زمانه را

ما بلبل همیشه بهار زمانه‌ایم


صائب گرفته‌ایم کناری ز مردمان

آسوده از کشاکش اهل زمانه‌ایم




127
ازباد دستی خود، ما میکشان خرابیم

در کاسه سرنگونی، همچشم با حبابیم


با محتسب به جنگیم، از زاهدان به تنگیم

با شیشه‌ایم یکدل، یکرنگ با شرابیم


آن‌جاکه میکشانند، چون ابر تر زبانیم

آن‌جاکه زاهدانند، لب خشک چون سرابیم


در گوش عشقبازان، چون مژدهٔ وصالیم

در چشم می‌پرستان، چون قطرهٔ شرابیم


با خاص و عام یکرنگ، از مشرب رساییم

بر خار و گل سمن ریز، چون نور ماهتابیم


آنجاکه گل شکفته است، شبنم طراز اشکیم

آنجاکه خار خشک است، چشم تر سحابیم


چون می به مجلس آید، از ما ادب مجویید

تا نیست دختر رز، در پردهٔ حجابیم


در پلهٔ نظرها، هرگز گران نگردیم

ما در سواد عالم، چون شعر انتخابیم




128
ما ز غفلت رهزنان را کاروان پنداشتیم

موج ریگ خشک را آب روان پنداشتیم


شهپر پرواز ما خواهد کف افسوس شد

کز غلط بینی قفس را آشیان پنداشتیم


تا ورق برگشت، محضرها به خون ما نوشت

چون قلم آن را که با خود یکزبان پنداشتیم


بس که چون منصور بر ما زندگانی تلخ شد

دار خون آشام را دارالامان پنداشتیم


بیقراری بس که ما را گرم رفتن کرده بود

کعبهٔ مقصود را سنگ نشان پنداشتیم


نشاهٔ سودای ما از بس بلند افتاده بود

هر که سنگی زد به ما، رطل گران پنداشتیم


خون ما را ریخت گردون در لباس دوستی

از سلیمی گرگ را صائب شبان پنداشتیم




130
ما خنده را به مردم بی‌غم گذاشتیم

گل را به شوخ چشمی شبنم گذاشتیم


قانع به تلخ و شور شدیم از جهان خاک

چون کعبه دل به چشمهٔ زمزم گذاشتیم


مردم به یادگار اثرها گذاشتند

ما دست رد به سینهٔ عالم گذاشتیم


چیزی به روی هم ننهادیم در جهان

جز دست اختیار که بر هم گذاشتیم


دادند اگر عنان دو عالم به دست ما

از بیخودی ز دست همان دم گذاشتیم


بی‌حاصلی نگر که حضور بهشت را

از بهر یک دو دانه چو آدم گذاشتیم


صائب فضای چرخ مقام نشاط نیست

بیهوده پا به حلقهٔ ماتم گذاشتیم

 

پاسخ : غزلیات صائب تبریزی-پایان بیتها با حرف«م»

131
از یار ز ناسازی اغیار گذشتیم

از کثرت خار از گل بی خار گذشتیم


این باده زیاد از دهن ساغر ما بود

مخمور ز لعل لب دلدار گذشتیم


جایی که سخن سبز نگردد، نتوان گفت

چون طوطی ازان آینه رخسار گذشتیم


خاری نشد آزرده به زیر قدم ما

چون سایهٔ ابر از سر گلزار گذشتیم


از خرقهٔ تزویر نچیدیم دکانی

مردانه ازین پردهٔ پندار گذشتیم


شد دست دعا خار به زیر قدم ما

از بس که ازین مرحله هموار گذشتیم


صائب چو گران بود به رنجور عیادت

از دیدن آن نرگس بیمار گذشتیم




132
خاکی به لب گور فشاندیم و گذشتیم

ما مرکب ازین رخنه جهاندیم و گذشتیم


چون ابر بهار آنچه ازین بحر گرفتیم

در جیب صدف پاک فشاندیم و گذشتیم


چون سایهٔ مرغان هوا در سفر خاک

آزار به موری نرساندیم و گذشتیم


گر قسمت ما باده، و گر خون جگر بود

ما نوبت خود را گذراندیم و گذشتیم


کردیم عنانداری دل تا دم آخر

گلگون هوس را ندواندیم و گذشتیم


هر چند که در دیدهٔ ما خار شکستند

خاری به دل کس نخلاندیم و گذشتیم


فریاد که از کوتهی بازوی اقبال

دستی به دو عالم نفشاندیم و گذشتیم


صد تلخ چشیدیم زهر بی مزه صائب

تلخی به حریفان نچشاندیم و گذشتیم




133
ما دستخوش سبحه و زنار نگشتیم

در حلقهٔ تقلید گرفتار نگشتیم


خود را به سراپردهٔ خورشید رساندیم

چون شبنم گل، بار به گلزار نگشتیم


در دامن خود پای فشردیم چو مرکز

گرد سر هر نقطه چو پرگار نگشتیم


چون خشت نهادیم به پای خم می سر

بر دوش کسی همچو سبو بار نگشتیم


ما را به زر قلب خریدند ز اخوان

بر قافله از قیمت کم، بار نگشتیم


چون یوسف تهمت زده، از پاکی دامن

در چشم عزیزان جهان، خوار نگشتیم


صد شکر که با صد دهن شکوه درین بزم

شرمندهٔ بیتابی اظهار نگشتیم


افسوس که چون نخل خزان دیده درین باغ

دستی نفشاندیم و سبکبار نگشتیم


فریاد که سوهان سبکدست حوادث

شد ساده ز دندانه و هموار نگشتیم


صائب مدد خلق نمودیم به همت

درظاهر اگر مالک دینار نگشتیم




134
جز غبار از سفر خاک چه حاصل کردیم؟

سفر آن بود که ما در قدم دل کردیم


دامن کعبه چه گرد از رخ ما پاک کند؟

ما که هر گام درین راه دو منزل کردیم


دست ازان زلف بدارید که ما بیکاران

عمر خود در سر یک عقدهٔ مشکل کردیم


باغبان بر رخ ما گو در بستان مگشا

ما تماشای گل از روزنهٔ دل کردیم


آسمان بود و زمین، پلهٔ شادی با غم

غم و شادی جهان را چو مقابل کردیم


ای معلم سر خود گیر که ما چون گرداب

قطع امید ز سر رشتهٔ ساحل کردیم


رفت در کار سخن عمر گرامی صائب

جز پشیمانی ازین کار چه حاصل کردیم؟




135
صبح در خواب عدم بود که بیدار شدیم

شب سیه مست فنا بود که هشیار شدیم


پای ما نقطه صفت در گرو دامن بود

به تماشای تو سرگشته چو پرگار شدیم


به شکار آمده بودیم ز معمورهٔ قدس

دانهٔ خال تو دیدیم، گرفتار شدیم


خانه پردازتر از سیل بهاران بودیم

لنگرانداخت خرد، خانه نگهدار شدیم


نرود دیدهٔ شبنم به شکر خواب بهار

عبث افسانه‌طراز دل بیدار شدیم


عالم بیخبری طرفه بهشتی بوده است

حیف و صد حیف که ما دیر خبردار شدیم


صائب از کاسهٔ دریوزهٔ ما ریزد نور

تا گدای در شه قاسم انوار شدیم




136
گر چه از وعدهٔ احسان فلک پیر شدیم

نعمتی بود که از هستی خود سیر شدیم


نیست زین سبز چمن کلفت ما امروزی

غنچه بودیم درین باغ، که دلگیر شدیم


گر چه از کوشش تدبیر نچیدیم گلی

اینقدر بود که تسلیم به تقدیر شدیم


دل خوش مشرب ما داشت جوان عالم را

شد جهان پیر، همان روز که ما پیر شدیم


تن ندادیم به آغوش زلیخای هوس

راضی از سلسلهٔ زلف به زنجیر شدیم


صلح کردیم به یک نفس ز نقاش جهان

محو یک چهره چو آیینهٔ تصویر شدیم


صائب آن طفل یتیمیم در آغوش جهان

که به دریوزه به صد خانه پی شیر شدیم




137
ما تازه روی چون صدف از دانهٔ خودیم

خرسند از محیط به پیمانهٔ خودیم


ما را غریبی از وطن خود نمی‌برد

در کعبه‌ایم و ساکن بتخانهٔ خودیم


از هوش می‌رویم به گلبانگ خویشتن

در خواب نوبهار ز افسانهٔ خودیم


نوبت به کینه جویی دشمن نمی‌دهیم

سنگی گرفته در پی دیوانهٔ خودیم


در بوم این سیاه دلان جغد می‌شویم

ورنه همای گوشهٔ ویرانهٔ خودیم


گرد گنه به چشمهٔ کوثر نمی‌بریم

امیدوار گریهٔ مستانهٔ خودیم


چون کوهکن به تیشهٔ خود جان سپرده‌ایم

در زیر بار همت مردانهٔ خودیم


صائب ز فیض خانه بدوشی درین بساط

هر جا که می‌رویم به کاشانهٔ خودیم




138
ما در شکست گوهر یکدانهٔ خودیم

سنگ ملامت دل دیوانهٔ خودیم


چون بلبل از ترانهٔ خود مست می‌شویم

ما غافلان به خواب ز افسانهٔ خودیم


در خون نشسته‌ایم ز رنگینی خیال

چون لاله دلسیاه ز پیمانهٔ خودیم


گیریم گل در آب به تعمیر دیگران

هر چند سیل گوشهٔ ویرانهٔ خودیم


دست فلک کبود شد از گوشمال و ما

مشغول خاکبازی طفلانهٔ خودیم


ما چون کمان ز گوشه نشینی درین بساط

هر جا رویم معتکف خانهٔ خودیم


صائب، شده است برق حوادث چراغ ما

تا خوشه چین خرمن بی‌دانهٔ خودیم




139
چندان که چو خورشید به آفاق دویدیم

ما پیر به روشندلی صبح ندیدیم


یک بار نجست از دل ما ناوک آهی

از بار گنه همچو کمان گر چه خمیدیم


چون شمع درین انجمن از راستی خویش

غیر از سر انگشت ندامت نگزیدیم


افسوس که با دیدهٔ بیدار چو سوزن

خار از قدم آبله پایی نکشیدیم


از آب روان ماند به جا سبزه و گلها

ما حاصل ازین عمر سبکسیر ندیدیم


بیرون ننهادیم ز سر منزل خود پای

چندان که درین دایره چون چشم بریدیم


هر چند چو گل گوش فکندیم درین باغ

حرفی که برد راه به جایی، نشنیدیم


صائب به مقامی نرسیدیم ز پستی

از خاک چو نی گر چه کمربسته دمیدیم




140
چشم امید به مژگان‌تر خود داریم

روی خود تازه به آب گهر خود داریم


به گل ابر بهاران نبود دهقان را

این امیدی که به دامان‌تر خود داریم


چیست فردوس که در دیدهٔ ما جلوه کند؟

ما گمانها به غرور نظر خود داریم!


گوشهٔ دامن خالی است، که چشمش مرساد!

آنچه از توشهٔ ره بر کمر خود داریم


خشک گردید و نشد طفلی ازو شیرین کام

خجلت از نخل دل بی ثمر خود داریم


زانهمه قصر که کردیم بنا، قسمت ما

خشت خامی است که در زیر سر خود داریم


شعله از عاقبت سیر شرر بی‌خبرست

چه خبر ما ز دل نوسفر خود داریم

 

پاسخ : غزلیات صائب تبریزی-پایان بیتها با حرف«م»

141
ما گرانی از دل صحرای امکان می‌بریم

یوسف بی‌قیمت خود را ز کنعان می‌بریم


همچو گل یک چند خندیدیم در گلشن، بس است

مدتی هم غنچه سان سر در گریبان می‌بریم


ریشهٔ ما نیست در مغز زمین چون گردباد

رخت هستی از بساط خاک آسان می‌بریم


گر چه چندین خرمن گل را به یکدیگر زدیم

دامن و دست تهی زین باغ و بستان می‌بریم


نیست برق خرمن گل، پنجهٔ گستاخ ما

ما به جای گل ز گلشن چشم حیران می‌بریم


می‌کند منزل تلافی راه ناهموار را

ما به امید فنا از زندگی جان می‌بریم


نیست صائب بی‌غمی از وصل گل آیین ما

ما ز قرب گل چو شبنم چشم گریان می‌بریم




142
ما درد را به ذوق می ناب می‌کشیم

از آه سر منت مهتاب می‌کشیم


از حیف و میل، پلهٔ میزان ما تهی است

از سنگ، ناز گوهر سیراب می‌کشیم


پاکی است شرط صحبت پاکیزه گوهران

پیش از پیاله دست و دهن آب می‌کشیم!


بر خاک تشنه جرعه فشانی عبادت است

ما باده را به گوشهٔ محراب می‌کشیم


ترسانده است دولت بیدار، چشم ما

از بخت خفته ناز شکر خواب می‌کشیم


صائب به زور گریهٔ بی‌اختیار، ما

در گوش بحر حلقهٔ گرداب می‌کشیم




143
ما چو صبح از راست گفتاری علم در عالمیم

محرم آیینهٔ خورشید از پاس دمیم


دست افسوس است برگ ما و بار دل ثمر

ما درین بستانسرا گویا که نخل ماتمیم


مدتی آدم گل از نظارهٔ فردوس چید

ای بهشت عاشقان، آخر نه ما هم آدمیم؟


در ته یک پیرهن، چون بوی گل با برگ گل

هم ز یکدیگر جدا افتاده و هم با همیم


برنمی‌آید ز ابر آن آفتاب بی‌زوال

ورنه ما آمادهٔ فانی شدن چون شبنمیم


روزی فرزند گردد هر چه می‌کارد پدر

ما چو گندم سینه چاک از انفعال آدمیم


عقده‌ها داریم صائب در دل از بی‌حاصلی

گر چه از آزادگی سرو ریاض عالمیم




144
گردباد دامن صحرای بی‌سامانیم

هیچ کس را دل نمی‌سوزد به سرگردانیم


چون فلاخن سنگ باشد شهپر پرواز من

هست در وقت گرانبها سبک جولانیم


راز پنهانی که دارم در دل روشن، چو آب

بی‌تامل می‌توان خواند از خط پیشانیم


هر کجا باشم بغیر از گوشهٔ دل در جهان

گر همه پیراهن یوسف بود، زندانیم


در غریبی می‌توان گل چید از افکار من

در صفاهان بو ندارم، سیب اصفاهانیم


در چنین وقتی که می‌باید گزیدن دست و لب

از خجالت مهر لب گردیده بی‌دندانیم


دامنم پاک است چون صبح از غبار آرزو

می‌دهد خورشید تابان بوسه بر پیشانیم


می‌کند بی‌برگی از آفت سپرداری مرا

وحشت شمشیر دارد رهزن از عریانیم


بر سر گنج است پای من چو دیوار یتیم

می‌شود معمور صائب هر که گردد بانیم




145
اشک است، درین مزرعه، تخمی که فشانیم

آه است، درین باغ، نهالی که رسانیم


از ما گلهٔ بی‌ثمری کس نشینده است

هر چند که چون بید سراپای زبانیم


بیداری دولت به سبکروحی ما نیست

هر چند که چون خواب بر احباب گرانیم


چون تیر مدارید ز ما چشم اقامت

کز قامت خم گشته در آغوش کمانیم


گر صاف بود سینهٔ ما، هیچ عجب نیست

عمری است درین میکده از درد کشانیم


موقوف نسیمی است ز هم ریختن ما

آمادهٔ پرواز چو اوراق خزانیم


از ما خبر کعبهٔ مقصود مپرسید

ما بیخبران قافلهٔ ریگ روانیم


عمری است که در خرقهٔ پرهیز چو صائب

سرحلقهٔ رندان خرابات جهانیم




146
بده می که بر قلب گردون زنیم!

ازین شیشه چون رنگ بیرون زنیم


سرانجام چون خشت بالین بود

به خم تکیه همچون فلاطون زنیم


برآییم از کوچه بند رسوم

دم در بیابان چو مجنون زنیم


برآریم از بحر سر چون حباب

ازین تنگنا خیمه بیرون زنیم


به این قد خم گشته، چوگان صفت

سرپای بر گوی گردون زنیم


عرق رنگ نگذاشت بر روی ما

به قلب قدحهای گلگون زنیم


به دشمن شبیخون زدن عاجزی است

گل صبح بر قلب گردون زنیم


نیفتیم چون سایه دنبال خضر

به لبهای میگون شبیخون زنیم


دل ما شود صائب آن روز باز

که چون سیل، گلگشت هامون زنیم




147
ما کنج دل به روضهٔ رضوان نمی‌دهیم

این گوشه را به ملک سلیمان نمی‌دهیم


خاک مراد ماست دل خاکسار ما

تصدیع آستان بزرگان نمی‌دهیم


بی‌آبرو، حیات ابد زهر قاتل است

ما آبرو به چشمهٔ حیوان نمی‌دهیم


از مفسلی، کفایت ما چون ده خراب

این بس، که باج و خرج به سلطان نمی‌دهیم


یوسف به سیم قلب فروشی نه کار ماست

از دست، نقد وقت خود آسان نمی‌دهیم


بی‌پرده عیبهای خود اظهار می‌کنیم

فرصت به عیبجویی یاران نمی‌دهیم


باشد سبکتر از همه ایام، درد ما

روزی که درد سر به طبیبان نمی‌دهیم


در کاروان ما جرس قال و قیل نیست

راه سخن به هرزه درایان نمی‌دهیم


در بزم اهل حال، لب از حرف بسته‌ایم

جام تهی به باده‌پرستان نمی‌دهیم


صائب گهر به سنگ زدن بی‌بصیرتی است

عرض سخن به مردم نادان نمی‌دهیم