محمدسعید، مشهور به سرمد کاشانی یا سعیدا، شاعر و عارف شهید ایرانیِ سده یازدهم است. عارفی که بسان حسین بن منصور حلاج، شهابالدین سهروردی، عین القضات همدانی، عماالدین نسیمی و ... به جرم الحاد کشته شد. او در ابتدا از شاگردان ملا صدرای شیرازی و ابوالقاسم میرفندرسکی بود، و سپس به هند مهاجرت کرد و در دربار داراشکوه قدر و منزلت یافت. یک سال پس از شکست داراشکوه از اورنگزیب و کشتهشدنش به دستور او، سرمد کاشانی نیز به اتهام انکار معراج گردن زده شد. (در حدود سال ۱۰۰۰ هجری ق و به سال ۱۰۷۰ هجری ق.) بنا بر برخی نوشته ها وی از ارامنه یا یهودیان کاشان بود که عاقبت مسلمان شد و به تصوف مایل گشت و به درجهٔ بالایی در عرفان نایل شد. اتهام های سرمد بسیار بوده یکی از آن ها که به او منسوب کرده بودند و البته کاملا نادرست است، بحث معراج پیامبر اسلام(ص) می باشد رباعیات فوق العاده زیبای سرمد در مدح پیامبر: آن کو سِرّ حقیقتش باور شد خود، پهن تر از سپهر پهناور شد ملاگویدکه: بر شد احمد به فلک سرمد گوید: فلک به احمد در شد ای از رخ تو شکفته خاطر، گل سرخ باطن همه خون دل و ظاهر گل سرخ زان دیرتر آمدی زیوسف، که به باغ اول گل زرد آید، آخر گل سرخ یکی از اتهام های دیگر سرمد ایده ی "صلح کل"بود.هند سرزمین 72 ملت یا مذهب است و یکی از کارهای بزرگی که صوفیان انجام دادند این بود که ایده ی صلح کل را مطرح کردند. همان گونه که حافظ گفته: جنگ 72 ملت هم را عذر بنه چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند به طور مثال یکی از آنها داراشکوه است که با سرمد این کار را شروع کردند. کتابی است به نام"سراکبر"و یا "اوپانیشاد" که در واقع مهم ترین کتاب دینی هندوییسم است داراشکوه این کتاب را به فارسی ترجمه کرد و به نام "سر اکبر" از آن یاد کرد. به گفته نخست وزیر هند که معتقد بود اگر امروز در هند دموکراسی وجود دارد،مدارا در حد بالا وجود دارد؛بخش عظیمی از آن مدیون تلاش های صوفیان مسلمان است که نکته بسیار مهمی است و تلاش های آنها ،صلح گرایی و مدارای آنها باعث به وجود آمدن دموکراسی امروز در هند است که ادیان مختلف در کنار هم زندگی می کنند. یکی از اتهام های دیگر سرمد این بود که برهنه بود و این در هند امریست عادی که به قدر ضرورت پوشش استفاده می کنند؛ در هند دوفرقه است یکی "آسمان جامگان" یکی "سپید جامگان" آسمان جامگان هیچ پوششی ندارند و سپید جامگان به قدر ضرورت پوشش استفاده می کنند. به شاه اطلاع دادند که سرمد برهنه می گردد و او این رباعی را در جواب اورنگ زیپ گفته است: آن کس که تو را تاج جهانبانی داد ما را همه اسباب پریشانی داد پوشاند لباس؛ هر که را عیبی دید بی عیبان را لباس عریانی داد اما متاسفانه بر اساس بدفهمی و کج فهمی عوامی که وجود داشت و تحریک مفتیان و شاهان فتوای قتلش به دست ملا عبداللغنی صادر شد و سرانجام بعد از ظهر روز جمعه، ۱۸ ربیع الثانی سال ۱۰۷۰ هجری قمری، پس از نماز جماعت، جنب مسجد دهلی، در برابر چشم نمازگزاران، سعید سرمد کاشانی را گردن زدند. (آرامگاه وی در قبرستان مسجد جامع دهلی می باشد.) منبع کتاب عاشقانه های یک یاغی، انتشارات هزاره ققنوس، تصحیح سید عبدالحمید ضیایی بازخوانی زندگی، شعر و اندیشه سعید سرمد کاشانی
سرمد که زجام عشق مستش کردند بالا کردند و باز پستش کردند میخواست خدا پرستی و هوشیاری مستش کردند و بت پرستش کردند هر نیک و بدی که هست دیدم همه را هر خار و گلی که بود چیدم همه را آمد به نظر عیارِهرکس کم و بیش بر سنگ محک چو زر کشیدم همه را سرمد! مارا به عشق رسوا کردند سرمست و سراسیمه و شیدا کردند عریانی تن بود غبار ره دوست آن نیز به تیغ از سر ما وا کردند خوش بالایی، کرده چنین پست مرا چشمش، به دو جام، برده از دست مرا او در بغل من است و من در طلبش دزد عجبی برهنه کرده ست مرا به قلم سعید سرمد کاشانی(قرن۱۱)
دل شاد مشو ز دهر فانی هرگز گر شاهی و گر گدا، نمانی هرگز باید که درین دو روز غافل نشوی یک دم ز خیال یار جانی هرگز
چیزی که من از جهان به جان می طلبم جان را به سلامت ز جهان می طلبم از مردم دنیا و ز دنیا شب و روز دیگر هوسم نیست امان می طلبم
