بازیگرانی که برای نقش‌های سینمایی تغییر جنسیت دادند

بازیگرانی که برای نقش‌های سینمایی تغییر جنسیت دادند
اکبر عبدی رکوددار بازی در نقش زن است | محمود بصیری اولین مردی است که زن‌پوش شد

فرهنگ > سینما - در سینما و تلویزیون ایران بازیگران زیادی به دلایل مختلف که محدودیت‌های موجود و خط قرمزها یکی از آنهاست در نقش جنس مخالف خود ظاهر شدند، این روزها نیوشا ضیغمی در فیلم «هشتگ» در نقش یک مرد بازی می‌کند و ارژنگ امیرفضلی هم در «لازانیا» یک زن را جلوی دوربین برده است.


نژلا پیکانیان: شاید سال‌ها قبل که تئاترهای روحوضی روی بورس بودند و طرفداران زیادی داشتند کسی فکرش را هم نمی‌کرد که به خاطر محدودیت‌های موجود مردها باید لباس زنانه بر تن کنند و آرایش و ادا و اطوار زنانه داشته باشند تا نقش یک زن در نمایش‌ها را اجرا کنند.

آن سال‌ها که بازیگری برای زنان از خط قرمزها بود و عموم جامعه حضور یک زن در یک تئاتر و اساسا عرصه بازیگری را پذیرا نبود مردها مجبور بودند تا در نمایش‌ها نقش زن را هم بازی کنند. چندین سال از آن زمان گذشت و سینمای ایران این اتفاق را بارها و بارها دیگر به خود دید. حضور بازیگران مرد در نقش زن و البته چند سال بعد عکس این قضیه هم در سینما و تلویزیون به وقوع پیوست و بازیگران زن هم نقش مرد را بازی کردند. این اتفاق همانند گذشته شاید بی‌ارتباط با همان محدودیت‌ها نباشد، در واقع کارگردان‌های زیادی به دلیل همین محدودیت‌ها سراغ بازیگران مرد رفتند و آنها را به شکل و شمایل یک زن آراستند تا در روایت قصه‌شان آزادانه‌تر عمل کنند.

در طول این سال‌ها بازیگران مرد زیادی در نقش زن ظاهر شدند، تعداد بازیگرانی زنی که نقش مرد را بازی کردند اما به تعداد انگشتان دست نمی‌رسد اما بعید نیست این روند درباره زنان بازیگر و ایفای نقش مرد توسط آنها هم ادامه‌دار باشد.

فارغ از اینکه بازیگرانی که در نقش جنس مخالف خودشان مقابل دوربین رفتند توانستند به خوبی از ایفای نقشی که بر عهده‌شان گذاشته شده بربیایند یا نه اما اصل این موضوع به خودی خود جذابیت‌های خاصی دارد و مخاطب هم معمولا از این موضوع استقبال کرده است.

اگر به خاطر داشته باشید زمانی که اکبر عبدی در فیلم سینمایی «آدم برفی» در قامت یک زن شیک و آرایش کرده ظاهر شد واکنش‌ها آنقدر زیاد بود که هنوز هم بعد از سال‌ها مخاطبان آن نقش عبدی را یکی از به‌یادماندنی‌ترین و دوست‌داشتنی‌ترین نقش‌هایش می‌دانند.

این روزها اما فیلم سینمایی «لازانیا» به کارگردانی حسین قناعت با بازی ارژنگ امیرفضلی در نقش یک زن با ظاهر امروزی روی پرده سینماهاست، چند روز پیش هم در فضای مجازی عکسی از یک بازیگر مرد دیگر با گریم زنانه دست به دست می‌شد و در نهایت مشخص شد این بازیگر کسی نیست جز امیرحسین رستمی که با گریم بی‌نقص عبدالله اسکندری شبیه یک زن شده است. فیلم سینمایی «هشتگ» هم دیگر اثر روی پرده این روزهاست که یک بازیگر زن نقش مرد را در آن بازی کرده، نیوشا ضیغمی در این فیلم در تجربه‌ای متفاوت کت و شلوار به تن کرده و با گریمی مردانه مقابل دوربین رحیم بهبودی‌فر نقش‌آفرینی کرده است.

همین بهانه‌ای شد تا در گزارشی که در ادامه می‌خوانید مروری داشته باشیم بر بازیگرانی که تجربه بازی در نقش جنس مخالف خود را داشته‌اند، البته بازیگرانی که در ادامه نامشان در این گزارش آمده فقط در فیلم‌های سینمایی بازی نکردند و چند نفر از آنها در تله‌فیلم‌هایی که برای شبکه نمایش خانگی ساخته شده در قامت یک زن جلوی دوربین رفته‌اند.

 

محمود بصیری، «دست‌فروش»
برخلاف اینکه خیلی‌ها اکبر عبدی را اولین بازیگری می‌دانند که در سینمای ایران در نقش یک زن مقابل دوربین رفته اما جالب است بدانید که محمود بصیری بازیگر سریال «آرایشگاه زیبا» در فیلم «دست‌فروش» محسن مخملباف این تجربه را داشته و لقب اولین مرد زن‌پوش در سینمای ایران را به خود اختصاص داده است. بصیری در این فیلم که در سال 1365 ساخته شده در نقش یک پیرزن ظاهر شده که با توجه به گریم سنگینی که دارد چهره‌اش برای بسیاری از مخاطبان قابل تشخیص نبوده و نیست.

 

اکبر عبدی، از «آدم برفی» تا «خوابم می‌آد» و «خواب‌زده‌ها»
رکورد بازی در نقش یک زن را اکبر عبدی در سینمای ایران زده، او به جز «آدم برفی»، در «خوابم میاد» رضا عطاران و «خواب زده‌ها» به کارگردانی فریدون جیرانی هم این نقش را بازی کرده. سال 73 اولین تجربه بازی این بازیگر توانمند در نقش یک زن رقم خورد، عبدی در «آدم برفی» اولین بار این نقش را تجربه کرد، تجربه‌ای جدید در سینمای ایران که باعث شد آن فیلم سه سال توقیف شود. چند سال بعد یعنی در سال 90 عبدی در «خوابم می‌آد» رضا عطاران این تجربه تکرار کرد، تجربه‌ای که به دل خیلی از مخاطبان نشست و شیرینی‌های پیرزنی که او بازی کرده بود آن را محبوب کرد. جذابیت نقشی که عبدی بازی کرده بود از نگاه داوران جشنواره فیلم فجر همان سال هم پنهان نماند و هیئت داوران جایزه بهترین بازیگر مکمل مرد را در سی‌امین دوره از جشنواره به این بازیگر دادند. عبدی دو سال بعد از فیلم فریدون جیرانی هم زن شد، اینبار او نقش دو زن را بازی کرد، یک زن روستایی و یک زن فرنگی که در تضاد کامل با هم بودند و توانایی‌های عبدی را در بازیگری بیش از پیش نمایان کرد. عبدی برای بازی در این فیلم هم نامزد دریافت جایزه شد.

 

ارژنگ امیرفضلی، «لازانیا»
جدیدترین مردی که در سینمای ایران زن شده ارژنگ امیرفضلی است، فیلم «لازانیا» با بازی او این روزها روی پرده سینماهاست. امیرفضلی گریم تعجب برانگیزی در این فیلم دارد که حدس زدن اینکه کدام بازیگر مرد پشت آن است برای خیلی‌ها سخت بود.

 

محسن تنابنده، «ابله»
محسن تنابنده استاد بازی در نقش‌های متفاوت است، او هم مثل اکبر عبدی در بسیاری از نقش‌هایش با گریم‌های متفاوت و جالبی جلوی دوربین رفته و شاید برای همین هم بود که کمال تبریزی در سریال «ابله» که برای شبکه نمایش خانگی ساخت نقش پیرزن قصه را به تنابنده سپرد. «ابله» در شبکه نمایش خانگی با شکست رو به رو شد اما نقش‌آفرینی تنابنده در آن به یکی از ماندگارترین بازی‌های او تبدیل شد. گریم تنابنده در این مجموعه هم بسیاری از چشم‌ها را به خود خیره کرد.

 

امین حیایی، «مزاحم»
امین حیایی هم از آن دسته بازیگرانی است که در فیلم‌هایش نقش‌های متفاوتی را بازی کرده و تیپ‌های متنوعی را هم خلق کرده است. او در فیلم سینمایی «مزاحم» ساخته سیروس الوند هم در نقش جوانی ظاهر شده که به همراه همسرش در حال بازی در یک فیلم هستند، همین قصه او را به سمتی می رد که در سکانس‌هایی از این اثر در نقش یک زن مقابل دوربین می‌رود.



فرهاد آئیش، «مکس»
سامان مقدم هم از آن دسته کارگردان‌هایی است که از یک بازیگر مرد در نقش زن در فیلمش استفاده کرده است. در فیلم سینمایی «مکس» که مقدم سال 83 آن را کارگردانی کرده بود در بخشی از قصه به تناسب موضوعی که در فیلم روایت می‌شود فرهاد آئیش یا همان مکس مجبور به پوشیدن لباس زنانه می‌شود و او هم به واسطه همین حضور در لیست بازیگران مردی قرار می‌گیرد که نقش زن را بازی کردند.

جالب اینجاست که به دلیل قصه «مکس» این فیلم بعد از 6 سال از وزارت ارشاد مجوز گرفت، همچنین در انتشار خانگی صحنه‌های زیادی از این فیلم سانسور شده بود.

 

جواد رضویان، «کلاهی برای باران»
سال 85 که مسعود نوابی فیلم «کلاهی برای باران» را کارگردانی کرد خیلی‌ها عکس‌هایی از یک پیرزن که در سکانس‌هایی از این فیلم حضور داشت را دیده بودند، اما شاید ابتدا کسی فکرش را نمی‌کرد که جواد رضویان پیرزن «کلاهی برای باران» است. رضویان که بیشتر در فیلم‌های طنز آن سال‌ها بازی می‌کرد پیرزنی شاد و شنگول را مقابل دوربین نوابی برده بود و به گفته خودش 4 ساعت زیر دست گریمور این فیلم نشسته بود تا به آن شکل و شمایل در بیاید. او در سکانس‌هایی دیگر از فیلم هم نقش زن جوانی را بازی کرد.





مجید صالحی، «شاخه گلی برای عروس»
در میان بازیگران مردی که در نقش زن ظاهر شدند تعداد زیادی از آنها بازیگران فیلم‌های کمدی هستند، مجید صالحی هم که مخاطبان او را بیشتر با فیلم‌های کمدی‌اش می‌شناسند در فیلم «شاخه گلی برای عروس» که قدرت‌الله صلح میرزایی آن را کارگردانی کرده بود لباس زنانه بر تن کرده و با یک کلاه گیس بر سر نقش یک زن را مقابل دوربین برده است.

 

نادر سلیمانی، «پسر تهرونی»
طبیعی است که بعضی از کارگردان‌ها به دلیل قصه‌ای که فیلمشان دارد مجبور به استفاده از یک مرد در نقش زن می‌شوند و برخی دیگر نیز به دلیل جذابیت‌هایی که این اتفاق می تواند به همراه داشته باشند دست به این انتخاب می‌زنند. «پسر تهرونی» به کارگردانی کاظم راست‌گفتار هم شامل این موضوع شد و به همین دلیل نادر سلیمانی بازیگری که مخاطبان او را بیشتر با نقش‌های طنزش به یاد می آوردند به تناسب قصه در نقش یک زن بازی کرد.



رضا شفیعی‌جم، «دم سرخ‌ها»
فیلم سینمایی «دم‌سرخ‌ها» که آخرین روزهای اکرانش را در سینماها می‌گذراند هم اثر دیگری است که مخاطبان سینما در آن شاهد خضور یک بازیگر مرد دیگر در نقش زن هستند. رضا شفیعی‌جم که هنوز هم خیلی‌ها او را با نام بامشاد به یاد می آوردند در این فیلم نقش یک زن را بازی کرده که در سکانس‌های زیادی با جواد رضویان همبازی است. نکته جالب دیگر این فیلم حضور این بازیگر در نقش یک روحانی هست. البته شفیعی جم یک بار دیگر در فیلم «صورتی» فریدون جیرانی نیز در صحنه‌ای برای اجرای یک نمایش لباس زنانه به تن کرده بود.

 

مهران غفوریان، «شوخی کردم»
مجموعه «شوخی کردم» مهران مدیری که برای شبکه نمایش خانگی تولید شده بود هم یکی از جالب‌ترین تجربه‌ها برای مهران غفوریان به حساب می‌آید، او در اپیزودهایی از این مجموعه در نقش مادر یک زندانی که خود غفوریان نقشش را بازی می‌کرد ظاهر شده و خنده را بر لب مخاطبان نشاند.



قرعه‌ای که به نام چهره‌های دیگر هم افتاد
به جز عرصه سینما، چند تله فیلم هم برای شبکه نمایش خانگی ساخته شده که بازیگران مرد نقش زن را بازی کردند، شاید هیچ‌کدام از این آثار به اندازه فیلم‌های سینمای دیده نشدند و نقش‌آفرینی بازیگرانشان هم در خاطر مخاطبان نمانده اما هرازگاهی با انتشار تصاویر گریم بازیگران این تله‌فیلم‌ها که هر کدام هم در نوع خود جالب‌اند بیننده یادش می‌افتد که بازیگران دیگری هم نقش زن بازی کرده‌اند.

مهران رجبی در تله فیلم «آخرخلاف»، سپند امیرسلیمانی در تله فیلم «کلاه گیس» و امیرحسین رستمی در تله فیلم «مرد خاکستری» که اخیرا عکس‌هایش دوباره در اینستاگرام و کانال‌های تلگرام دست‌به دست می‌شود از دیگر بازیگرانی هستند قرعه بازی در نقش یک زن به نامشان افتاده. اگر نخواهیم به عالم سینما بسنده کنیم باید از رامین ناصر نصیر هم اسم ببریم که در نمایش «کرگدن» در قامت یک زن روی صحنه رفت. البته نکته دیگری هم که در این میان وجود دارد این است که بازیگرانی هم در نقش زن برای بازی در فیلم‌هایی گریم شدند اما هیچ وقت فرصت جلوی دوربین رفتن پیدا نکردند. این اتفاق درباره زنان بازیگر هم افتاده، مثلا فاطمه گودرزی در زمان ساخت سریال «جاده چالوس» در نقش یک پیرمرد گریم شد اما هیچ وقت در این نقش بازی نکرد. علاوه بر این حضور برخی دیگر از بازیگران مرد در نقش زن آنقدر کوتاه بوده که شاید مخاطب حتی به سختی به یاد بیاورد که یک بازیگر در کدام فیلم این نقش را بازی کرده است. برای نمونه حسین یاری در فیلم «معادله» گریم زنانه داشت اما حضور کوتاهش باعث شده تا تصویر پررنگی از بازی او در این فیلم در خاطر مخاطب نماند.

 

زنانی که مرد شدند

بازیگران زن در سینمای ایران هم تجربه‌ای مشابه با آنچه همتایان مردشان تجربه کردند را پشت سر گذراندند. البته تعداد بازیگران زنی که در فیلم‌های سینمایی و یا سریال‌ها در نقش یک مرد ظاهر شدند بسیار کمتر از بازیگران مردی است که نقش زن بازی کردند اما زنان بازیگر به خوبی توانتسند از پس این نقش‌ها بربیاند.

رویا تیموریان، «شیفتگی»
تجربه بازی در نقش یک مرد در کارنامه کاری رویا تیموریان هم به ثبت رسیده، او در فیلم «شیفتگی» نقش یک مرد را بازی کرده، او در این فیلم البته زنی است که به دلایلی ترجیح داده در قامت یک مرد زندگی بگذارند و شکل و شمایل یک مرد را هم برای خودش دست و پا کرده است. این فیلم از جمله آثار توقیف شده سینمای ایران است که فرصت نمایش عمومی پیدا نکرد.