اشنایی با کاتر قلبی

«آشنایی با کاتر قلبی | بخش اول»

کاتترهای قلبی به علل گوناگونی به کار می روند. زمانی که یک داروی مهم باید بی درنگ در بدن تزریق شود ، اگر این دارو از طریق کاتتری که قبلاً در مجاورت قلب قرار گرفته تزریق شود ، خیلی سریع به واسطه خون به همه قسمت های بدن پمپاژ خواهد شد. همچنین در شرایطی مانند مناسب نبودن وضعیت عروق در اندام های محیطی ، زیاد بودن دفعات تزریق و سوزن زنی متعدد با توجه به اینکه استفاده از روش های تزریق معمولی دردسرساز است ، کاتترها بسیار مفید خواهند بود.

کاتتر قلبی ، یک لوله باریک و قابل انعطاف است که می تواند از طریق عروق به داخل سیستم جریان خون نفوذ کند. به این ترتیب ، امکان تزریق یا مکش مایعات از طریق کاتتر فراهم خواهد شد. فرآیند ورود کاتتر به داخل بدن را کاتترگذاری گویند.

✅ کاتترهای عروق مرکزی (CVC)
نام کامل این کاتترها Central Venus Access است و برای دستیابی به عروق به کار می روند. از این کاتترها به دو دلیل عمده استفاده می شود:

1⃣ اهداف درمانی:
- تزریق مواد مغذی مخصوصاً محلول های هایپرتونیک
- در صورت بروز Hypervolumia (پُرشدگی عروق)
- در هنگام تزریق خون یا مشتقات خونی به مدت طولانی و در حجم زیاد
- در حالتی که عروق محیطی اصلی از بین رفته اند

2⃣ اهداف تشخیصی:
- مانیتورینگ فشار عروق مرکزی
- نمونه گیری از خون

✅ روش های دسترسی به عروق مرکزی (Central Venus Access)
کاتترهای CVC را در گروه سنی بزرگسال می توان به ترتیب ارجحیت از طریق رگ های زیر وارد کرد:
- Subclavian Vein (ورید تحت ترقوه ای)
- Internal Jugular
- Femoral Vein
- External Jugular or Axillary Vein

✅ جنس کاتتر
انواع مختلف موادی که برای ساخت کاتترهای قلبی به کار می روند ، عبارتند از:
پی وی سی (PVC): این ماده مقاومت مکانیکی بالایی در برابر کشیدگی ، خم شدن های پیاپی ، فشار و بسته شدن با کلمپ دارد. به همین دلیل می توان کاتترهایی با قطرهای مختلف از آن ساخت. پایداری حرارتی PVC نیز بسیار خوب است اما سازگاری آن با خون و بافت بدن چندان مناسب نیست.

پلی اتیلن (PE): نام کامل آن Polyethylene است. از مزایای آن می توان به قیمت مناسب و سازگاری با محدوده وسیعی از داروها اشاره کرد. در مقابل ، عدم پایداری حرارتی و عدم قابلیت استفاده به مدت طولانی از جمله معایب این ماده هستند.
پلی اورتان (PUR): نام کامل آن Polyurethane است. مزایای آن عبارتند از سازگاری بسیار خوب با خون و بافت بدن ، مقاومت مکانیکی بالا ، تنوع محدوده قطر و … بوده و از معایب می توان به هزینه بالا ، جابجایی کاتتر در رگ و PH خنثی اشاره کرد.

سیلیکون (Silicon): سازگاری بسیار مناسب با خون ، عدم جابجایی کاتتر در رگ و سازگاری با داروها از جمله مزایای سیلیکون است. معایب آن نیز عبارتند از خشکی و ضریب شکست بالا و عدم تنوع از لحاظ قطر کاتتر (کاتترهای سیلیکونی را نمی توان با قطر کمتر از ۰/۶۳ میلی متر ساخت) است.
تفلون (PTFE): مزیت اصلی تفلون ، کیفیت سطح آن است. این امر سبب می شود که کاتتر به راحتی به داخل رگ بلغزد اما عملیات ساخت کاتتر از جنس تفلون ، بسیار پیچیده و پُرهزینه است.


مرجع مهندسی پزشکی ایران

 

«آشنایی با کاتتر قلبی | بخش دوم»

✅ تکنیک کاتترگذاری Seldinger
نوعی روش کاتترگذاری است که در آن حداکثر ایمنی برای جلوگیری از وارد آمدن آسیب به عروق خونی حاصل می شود. نامگذاری این روش بر اساس نام مبدع سوئیسی آن ، دکتر رادیولوژیست ، Svenlvar Seldinger ، بوده است که در سال ۱۹۵۳ این روش کاتترگذاری را معرفی کرد.

در این روش ، ابتدا یک سوزن توخالی ، نوک تیز و باریک به نام تروکار (Trocar) به داخل رگ وارد می شود. سپس سیستم راهنمای فلزی‌ با نوک صیقلی از داخل لوله تروکار به درون رگ هدایت شده و تروکار بیرون آورده می شود. اکنون می توان یک کاتتر با مقطع صاف (Blunt) را از روی گاید به درون رگ هدایت کرد. در نهایت بعد از وارد کردن کاتتر ، سیستم راهنما بیرون کشیده می شود.
برای اطمینان از قرارگیری صحیح کاتتر در مسیر عروقی می توان از روش فلوروسکوپی استفاده کرد. روش دیگر ، تزریق مواد حاجب به داخل کاتتر و عکسبرداری از آن است. تکنیک Seldinger برای آنژیوگرافی ، دریناژ ، کارگذاری کاتترهای عروق مرکزی ، وارد کردن تیوب های PEG (گاستروستومی اندوسکوپیک از طریق پوست) ، وارد کردن الکترودهای پیس میکر و الکترودهای کاشتنی دفیبریلاتور نیز استفاده می شود. از مشکلات احتمالی این روش آن است که چون سوزن زنی اولیه به وسیله یک ابزار نوک تیز انجام می شود ، ممکن است به خونریزی ، عفونت و ... منجر شود. گزارش هایی از مفقود شدن سیستم راهنما در جریان خون نیز ثبت شده است.

✅ مزایای کاتترگذاری در عروق مرکزی
علی رغم اینکه کاتترگذاری فرآیند پُرریسکی محسوب می شود ، در بسیاری از مواقع به دلایل زیر به سایر روش های تزریقی ارجحیت دارد:
- حل شدن سریع داروهای محرک در داخل خون
- دسترسی طولانی مدت و ایمن به عروق مرکزی با حداقل آسیب به بافت اطراف
- تزریق همزمان محلول ها و داروهای ناسازگار با یکدیگر (از طریق کاتترهای چند لوله ای یا Multi Lumen)
- کوتاه شدن مدت زمان بستری در بیمارستان
- پرهیز از سوزن زنی های متناوب
- دسترسی سریع به مرکز خونرسانی بدن

✅ ریسک کاتترهای CVA
موارد زیر از جمله خطرات احتمالی استفاده از کاتترهای وارد شونده به عروق مرکزی هستند:
آمبولی هوا: نتایج ایجاد آمبولی هوا عبارتند از احساس درد در قفسه سینه ، تاکی کاردی و کاهش غیرطبیعی فشار خون
پنوموتوراکس: علائم ایجاد پنوموتوراکس عبارتند از تنگی نفس و اختلال در صحبت کردن.

عدم جایگذاری صحیح کاتتر: در صورتی که کاتتر به صورت مناسب در داخل رگ وارد نشود ، علائمی مانند خونریزی ، ایجاد لخته در خون ، درد در ناحیه سر و گردن ، آریتمی قلبی و تپش قلب را به همراه خواهد داشت.
ترومبوز: علائم آن عبارتند از درد در ناحیه گردن ، سینه ، بازو ، پا ، تغییر رنگ پوست ، تغییر دمای پوست و مشکلات خونرسانی.

✅ ایمنی در کاتترگذاری
کاتترگذاری باید در شرایط استریل انجام شود. حفظ بهداشت محل ورود کاتتر از اهمیت بسیاری برخوردار است. به علاوه ، نحوه پانسمان باید به گونه ای باشد که از جابجایی کاتتر جلوگیری کند. در تمام مراحل کاتترگذاری و پس از آن باید بیمار را از نظر دمای بدن ، سرخی پوست ، تورم و خونریزی در ناحیه ورود کاتتر مورد معاینه قرار داد. برای جلوگیری از ایجاد لخته خون در مسیر کاتتر ، بهتر است مقداری سرم نمکی در فواصل زمانی منظم به درون کاتتر تزریق شود. در هنگام کارگذاری کاتتر نباید از دستکش های آغشته به پودر و فورسپس های نوک تیز استفاده شود. در کاتترهای دهلیزی ، نوک کاتتر باید حداکثر تا ۱ میلی متر به داخل دهلیز هدایت شود.

✅ مقیاس استاندارد کاتترها
قطر خارجی کاتتر ، سوزن و سایر ابزارهای پزشکی سیلندری شکل توسط سه مقیاس استاندارد ، میلی متر ، اینچ یا French بیان می شود. (یک French برابر است با ۰/۳۳ میلی متر است)
در کاتترهایی با قطر کم (۱ تا ۲ French) ، تزریق حتماً باید به صورت پیوسته انجام گیرد. در غیر این صورت ممکن است با قطع جریان ، در داخل کاتتر لخته های خون ایجاد شده و به انسداد مسیر تزریق منجر شود. کاتترهای ۰/۸ – ۰/۶ میلی متر برای نوزادان و اطفال استفاده می شوند.