جشن اسفندگان روز مهر ایرانی روز مهر و مهرورزی به آفریننده وآفرینش روز مهر و سپاس به زن و زمین روز مهر ایرانیان به ایرانیان روز مهر ایرانیان به سرزمین ایران با نگاهی به گاهشماری ایران باستان در می یابیم که نیاکان ما، علاوه بر ماهها، روزهای سال را نیز نامگذاری می کردند. ایرانیان در نامگذاری روزها، نام امشاسپندان یا نام ماههای سال را بر روی روزها می گذاشتند؛برای نمونه:روز ناهید(فرشته نگاهبان آب)، روز زامیاد(فرشته نگاهبان زمین)و... یا روز فروردین، روز دی، روز خرداد،...بر اساس رسمی کهن، چنانچه نام ماه و روز یکی می شد، ایرانیان این روز را فرخنده می دانستند و آنرا جشن می گرفتند.در روز فروردین از ماه فروردین، جشن فروردینگان؛ در روز مهر از ماه مهر،جشن مهرگان؛ در روز آبان از ماه آبان جشن آبانگان و... برگزار میشد. نام این جشنها که جشنهای ماهانه نیز نامیده میشوند، چنین است: فروردینگان،اردیبهشتگان،خردادگان،تیرگان،امردادگان،شهریورگان،مهرگان،آبانگان،آذرگان،دیگان،بهمنگان واسفندگان. در این نامگذاری، روز پنجم هر ماه،روز اسفند یا اسپندارمذ نام داشت. جشن اسفندگان در روز پنجم اسفند ماه برگزار میشد. این جشن به زیبایی با طبیعت پیوندی معنایی دارد. ایرانیان باستان دریافته بودند که چهل روز پس از شب چله،با نزدیک شدن زمین به خورشید، لایه سطحی زمین گرم می شود و برای همین در چهلمین روز زمستان با افروختن آتش برای ابراز شادمانی از گرم شدن زمین،جشن سده را برگزار می کردند. روند گرم شدن زمین که از روز جشن سده آغاز می شود،در روز اسفند از ماه اسفند(روز جشن اسفندگان)، با رویش نخستین جوانه ها، به نقطه ای می رسد که زندگی دوباره طبیعت را مژده می دهد. در باورهای ایرانیان باستان زن نماد زایندگی و عشق بود؛ از این رو، در جشن اسفندگان که نوید بخش زندگی و گرما بود، زن و جایگاه او در زندگی انسان را گرامی می داشتند. هدف از گرامیداشت این روز، حرمت نهادن به تمام چیزهایی است که با باروری خود، باعث برکت و زایندگی همراه با فروتنی و پاکدامنی می شوند. در اسفندگان، زمین نیز به عنوان نمادی دیگر از زایندگی و زندگی ستایش می شد. در این جشن، مردان و زنان رخت نو به تن می کردند و بانوان از دست همسران خود هدیه دریافت می کردند. اسفندگان فرصتی بود برای دلدادگان تا با پیشکش هدیه و شادباش به دلدار خود، همسر آینده خود را گرامی دارند و مهر خود را به او ابراز کنند. در کتابهای کهن ایران درباره این جشن آگاهی هایی به دست داده شده است. ابوریحان بیرونی، دانشمند ایرانی در کتاب خود آثار الباقیه شرحی از برگزاری این جشن در شهرهای گوناگون ایران همچون اصفهان،ری و دیگر شهر های مرکزی ایران داده است. و خدا عشق آفرید.... "میستاییم همه زنانی را که بهترین فرزندان نیرومند و پارسا و زبان آور می پرورند.خداوندا! همه این چنین زنانی از تو هستند؛چون سپندارمذ از توست و بیرون ذات تو نیست." برگرفته از بخش پنج از کتاب خرده اوستا "در این روز زنان و مادران لباس نو می پوشند و انجام کارهای خانه بر عهده پدران و فرزندان اسن و مردان به پاس و قدردانی به همسران خود هدیه می دهند." برگرفته از آثارالباقیه ابوریحان بیرونی. چنان که گفتیم، یکی از چیزهایی که در جشن اسفندگان گرامی داشته می شود، زمین است؛زمینی با بخشندگی، انسان و گیاه و جانور را در دامان پرمهر خود می پرورد.از آنجا که نخستین جوانه های گیاهان در این روزها میرویند، در چندین کتاب، جشن اسفندگان را جشن برزگران نیز نامیده اند. بررسی مطالبی که درباره جشن اسفندگان از روزگار باستان به دست ما رسیده است نسان می دهد که این آیین نیز مانند دیگر آیین های ایرانی در انحصار و ویژه هیچیک از دین ها و فرمانروایی ها پیش از اسلام نبوده است و دیرینگی آنها بسیار پیش ار تاریخ بوده است.از آنجا که برگزاری این آیینها به سبب مفهوم و جان مایه معنوی آنها بوده است، از پشتوانه مردمی برخوردار بوده اند. آگاهی ما از این چنین آیینهایی که از زندگی انسان و پیوند انسان با طبیعت سرچشمه گرفته اند و بزرگداشت این آیینها سبب می شود که در دوران جهانی شدن ودهکده نامیده شدن جهان خود را چنان تنگدست نبینیم.. آیین بزرگداشت جشن اسفندگان در روز پنجم از ماه اسفند برگزار می شود.
