مقامهای کلام حقانی مقامهای کلام حقانی، پردیوری و یاری مهمترین مقامهای تنبور محسوب میشوند و دارای حالت روحانی و تقدس بیشتری نسبت به سایر مقامها هستند. ظاهراً از لحاظ تاریخی قدمت آنها به قرن دهم تا چهاردهم میلادی میرسد و گفته میشود که اولین مقام کلام، به نام شاه خوشینی به زبان فارسی در قرن دهم میلادی سروده شده است. مقامات کلام با تنبور و آواز توسط سر کلام و گروه کلام خوان اجرا میشوند و اشعار آن از متون مقدس یارسان و به زبان کردی هورامی یعنی همان لهجه قدیم گوران است. گروهی از مقامهای کلام دارای متر آزادند و حالت دعا و مناجات و عبادت دارند، مانند سید خاموشی و ته رز یاری. گروهی نیز دارای اوزان فراخ و کند هستند و سربند ثابتی دارند، یعنی یک بیت شعر که خاص آن مقام است به صورت ترجیع بند بعد از هر بیت شعر که توسط سر کلام خوانده میشود، توسط گروه کلام خوان همراه کف زدن تکرار میگردد. در بعضی از آنها ریتم تا حدی کند است که فقط سر کلامها و افراد ماهر تر در گروه میتوانند آن را حفظ کنند. این مقامها حالتی عارفانه با سرور و مستی ایجاد میکنند، مانند تنه میری، رژیان دالاهو و بیان اویاری. گروه سوم مقامهای کلام دارای وزن تندتر هستند که سربند ثابتی نیز دارند و به علت ریتم تندتر، حالت ذکر و سرمستی و سرور ایجاد میکنند. بنا به گفته طاهر یارویسی تا دوره سلطان سحاک، یعنی قرن چهاردهم میلادی، مقامات کلام محفوظ بوده و عمومیت نداشتهاند. از آن پس، ایشان یارانش را فرا میخواند تا همگی از جمله خودش، تمام تجلیات خود در دورانهای مختلف را بیان و کلامهایی را که در هر دوره سرودهاند، دوباره تکرار کنند. بدین ترتیب، مقامهای پردیوری در این برهه از زمان مدون و سینه به سینه از استاد به شاگرد و از پیر به مرید تا به امروز حفظ میشوند. نام مقامهای کلام به شرح زیر است:ته رز یاری هی لاوه (دو نمونه) چوی وشن یار حق حق و هو هو سلطان دینه (دو نمونه) هر وابوه هر وادوه بیان اویاری آقا یار داوو حق داوو هانا فریارس داوو هوهو یار علی علی هو هو هی دوس شیخ امیری لامی و لامی علی علی یار داوو هی گیان شاه خوشینی هی دیار دیار ایمانم یار دسی ویت وله عالی گرزویش جم نیان دوسان آویانه گیان سید محمد طاله سواران بلهها رژیان دالاهو یاران جم نیان شاه میو یار دیدکانی بنیامین پیره سائل ای سائل تنه میری بابانائوسی بابا جلیلی سر خیوی پیشروی پردیوری خاصه بژنه خیاله مسه هی ایمان یار هاها (دو نمونه) خواجه غلامان چهل تن چلانان (دو نمونه) سید خاموشی داوو نه کوره حقن حقن یاران و باطن عابدینه فانی فانی غیر از فهرست بالا، مقامهای متفاوت دیگری موجود است که عدهای آنها را جزو مقامات کلام میدانند و در جم خانهها و مراسم آیینی آنها را مینوازند، اما با توجه به ریتم و ملودی و فواصل نغمات به کار رفته در آنها احتمال میرود که این مقامها کمتر از یکصد سال قدمت داشته باشند.
مقامهای مجلسی مقامهای مجلسی، اسطورهای و باستانی یا هوره مقامات مجلسی شاخهای دیگر از مقامات تنبورند که قدمت آنها به درستی برای ما معلوم نیست، اما بر پایه نقل قولهای شفاهی از قدما، هزارهها از عمر این مقامات میگذرد. این مقامات معمولاً با وزن آزادند، اما گاهی در ابتدا یا در انتها یا در وسط بعضی از آنها، مانند سه رته رز باریه، قه تار و سحری، موسیقی پنج ضربی، ده ضربی، دو ضربی یا هفت ضربی میشود. چون در این مقامات فرمهای آوازی مور و هوره وجود دارد، به آنها مقامات هوره نیز میگویند و به علت قدمت نغمات (و روایتهایی که قدمت این مقامها را گواهی میدهند)، به آنها اسطورهای و باستانی نیز میگویند. به طور مثال، مقام باریه را به باربد- موسیقی دان دربار ساسانی- نسبت میدهند و ته رز را به رستم، پهلوان شاهنامه. مقامات مجلسی در مقایسه با مقامهای کلام از تقدس کمتری برخوردارند و میتوان این مقامات را در مجالس عرفانی و محافلی که در خور شان این ساز باشد، اجرا کرد. روایتهای متفاوتی از مقامات مجلسی در مناطق رواج موسیقی تنبور وجود دارد. گاهی تعدادی از مقامهای مجازی و ملودی رقصهای کردی را جزو این مقامها به حساب میآورند و گاهی هم تعدادی از آنها را حذف میکنند و یا بداهه نوازی هایشان را مقام مجلسی مینامند. مقامهای مجلسی منطقه گوران به شرح زیر است: سه رته رز غریبی ساروخانی سحری قه تار هجرانی ته رز روسم مجنونی لا و ای لاو مجنونی دواله باریه پاوه موری گل و ده ره گل و خاک الون بالادستان خان احمد خانی. از مقامهای بالادستان و خان احمد خانی جز نام آنها چیزی بر جای نمانده است. مقامهای مجلسی هر کدام دارای قسمتهای فرعی متعلقات و گوشههای کوچکتری هستندکه در اصطلاح کردی، به آنها لاوچ یا بلوچ میگویند.
مقامات مجازی مقامات مجازی این مقامها به طور عمده از مقامهای سرنا هستند که توسط دوزله و نرم نای و تنبک و شمشال و کمانچه (یا موکش) و به طور کلی توسط سازهایی که در مناطق مختلف کردستان رواج دارد، نواخته میشوند. نوازندگان قدیمی که مهارت بیشتری داشته و این مقامات را توسط تنبور مینواختهاند، آنها را به شاگردان خود نیز آموزش میدادند. رفته رفته اکثر نوازندگان آنها را در کنار سایر مقامهای تنبور اجرا کردند، تا اینکه این مقامها به عنوان بخشی از مقامهای تنبور در میان نوازندگان این ساز معرفی شدند. این مقامها عمدتاً سازی هستند و ریتمهای متنوع تر و تند تری نسبت به سایر مقامها دارند. اگرچه نسبت به دو گروه قبل، از روحانیت کمتری برخوردارند. مقامهای مجازی را میتوان به سه گروه کلی تقسیم کرد. گروه اول مقامهای قدیمی اند، مانند جلوشاهی، سوار سوار و بایه بایه. گروه دوم آنهایی هساتند که توسط افراد نیک سرشت و درویش مسلک در یکصد سال گذشته ساخته شدهاند و آنها در جم خانهها و خانقاهها مینوازند و به آهنگهای خانقاهی نیز معروفند. گروه سوم، هر مقام دیگری را گویند که جزو مقامهای اصلی تنبور نباشد. بر این اساس، بعضی از نوازندگان قدیمی تمام مقامها را به دو دسته حقیقی و مجازی تقسیم میکنند. نام چند مقام مجازی به شرح زیر است: جلوشاهی جلوشاهی سحری بایه بایه سوار سوار خان امیری جنگ را سماع
ممنون افسون جان زحمت كشيدي .من فعلا فقط يكي از بخشا رو تونستم بخونم .و اينكه پيشنهاد ميدم اگه مقدور بود لينكي از تكنوازي هاي تنبور رو هم ضميمه ش كني ، عالي ميشه ...
