در 30 كیلومتری جنوب زنجان و در مسیر محور ارتباطی و تاریخی حد فاصل فلات مركزی ایران و صفحات شمال غربی كشور دشتی پهناور آوردگاه سپهر آسمان با بنایی بسیار عظیم و گنبدی نیلگون و بس مرتفع موسوم به سلطانیه گردیده است كه یكی از شاهكارهای معماری ایرانی - اسلامی نه تنها در ایران بلكه در جهان است . پروفسور آرتور پوپ كه عمری را به شیفته گی تمام صرف كندوكاو در معماری ایران زمین سپری كرد . در مورد بنا های آرامگاهی در ایران تحقیقات گسترده ای را انجام داده است كه قسمتی از ان را كه از كتاب معماری ایران وی گرفته شده است در سرآغاز توصیف این گنبد می نویسد : " در 30 كیلومتری جنوب زنجان و در مسیر محور ارتباطی و تاریخی حد فاصل فلات مركزی ایران و صفحات شمال غربی كشور دشتی پهناور آوردگاه سپهر آسمان با بنایی بسیار عظیم و گنبدی نیلگون و بس مرتفع موسوم به سلطانیه گردیده است كه یكی از شاهكارهای معماری ایرانی - اسلامی نه تنها در ایران بلكه در جهان است . پروفسور آرتور پوپ كه عمری را به شیفته گی تمام صرف كندوكاو در معماری ایران زمین سپری كرد . در مورد بنا های آرامگاهی در ایران تحقیقات گسترده ای را انجام داده است كه قسمتی از ان را كه از كتاب معماری ایران وی گرفته شده است در سرآغاز توصیف این گنبد می نویسد : " فرمانروایان محلی ، بازرگانان و افراد بشر دوست كه در میانشان زنان كم نبودند برای ایجاد كاروانسرا ها ، پل ها ، بازارها ، كتابخانه ها ، مقبره ها و باغ ها بانیان سخاوتمندی بودند . بنا های معروفشان ساختمان های شخصی بودند و مبین قدرت ، شخصیت ، رقابت ، ذوق و مقام آنان . بنابراین از نقش مهمی كه آرامگاهها در معماری ایرانی داشته اند نباید تعجب كرد ، نقشی چنان حیاتی كه گاه نخستین كار فرمانروایان پس از بر تخت نشستن اقدام به ساخت آرامگاهش بود. شاید در مقام كاری برای اثبات جالودانگی. برای ایرانیان چشم انداز های عظیم برف پوش ، دره هایی به پهناوری یك ایالت و جلگه های پهن و درخشان مستلزم ایجاد بناهایی متناسب با این شكوه و عظمت طبیعی است در چنین ساحتی ، كه بنا های معمولی در برابرش ناچیز می نمایند ، تمایل به استفاده ی جسورانه از مقیاس ناگزیر بود. وظیفه دائم معماری ایرانی پر كردن شكاف هولناك میان دو بدو فرومی خاكی و افلاكی به هر دو صورت طبیعی و نمادی است . آن مهم به وسیله ی بناهایی كه سر به آسمان می آسایند عملی گردید. گنبد آسمان با گنبدهای عظیمی مورد تقلید قرار گرفت كه پیوسته امكان عبادتی جادویی را برای تقاضا نعمت ، بركت و قدرت فراهم ساختن." به فرمان الجایتو فرمانروای ایلخانی در جلگه باز و زیبای سلطانیه ، شهر شگفت انگیزی به عنوان پایتخت بنا شد احداث این شهر كه بنای آن به سال 1305 میلادی آغاز شد و در سال 1313 ( 702 الی 710 هجری قمری ) به اتمام رسید،كار بس عظیم و سریع بود . محصول این تلاش بی وقفه شهری شد به وسعت تقریبی تبریز كه بزرگترین شهر امپراتوری ایلخانی محسوب می شد و مقبره الجایتو به مثابه بنایی بسیار وسیع بر تمام آن مشرف بود . این شهر به یكی از بزرگترین دستاوردهای معماری ایرانی تبدیل شد . 6 سال پس از پایان این كار سترگ ، الجایتو درگذشت و با مرگ او موقعیت سلطانیه نیز متزلزل شد . دیری نپایید كه با سقوط ایلخانان آخرین نشانه های رونق و شكوه این پایتخت نو پا نیز ساقط شد. 70 سال پس از مزگ الجایتو ، سلطانیه در حمله تیمور لنگ غارت و چپاول شد. بسیاری از ابنیه هم آن ویران گشت و كوچ مردمانش ناگزیر شد .بدین صورت یكی از عظیم ترین ابنیه های دوران اسلامی كه در زمانی بسیار كوتاه ساخته شد و رونق و شوكوفایی كوتاهی به خود دید به سرعت دستخوش ویرانی شد و در این روند شهری نو پا كه به مثابه پایتخت ایلخانان شكل گرفته بود نیز موجودیت کلمه مورد نظر شما در تالار فیلتر می باشد ، اقتصادی و اجتماعی خود را از دست داد و تبریز دوباره جای آن را گرفت.
