پيش بيني وضع هوا در سازمان هواشناسي چگونه انجام مي شود؟

خيلي ها اخبار هواشناسي را پيگيري مي كنند؛ از مسافران و كشاورزان گرفته تا سازمان هاي بزرگي مانند هواپيمايي و كشتيراني كشور. باخبرشدن از وضع آب و هوا و پيش بيني آن براي چند روز، چند ماه يا چند سال آينده مي تواند خيلي از مشكلات را برطرف كند و جلوي خسارت هاي جبران ناپذير مالي و جاني را بگيرد. علاوه بر اين، امنيت ترافيك هوايي، بهبود مديريت منابع آب، كشاورزي، تعديل آب و هوا، مديريت راه ها و پيش بيني عمومي وضع آب و هوا بخشي از اهداف سازمان هواشناسي كشور است. براي اين كه بدانيم كارشناسان مركز هواشناسي چطور وضع آب و هوا را پيش بيني مي كنند به سازمان هواشناسي كشور رفتيم؛ جايي كه كارشناسان اش هميشه در حال بررسي اطلاعات و نقشه هاي هواشناسي هستند.
تلفن ها مدام زنگ مي خورد، عده اي هم كه تعدادشان كم نيست، مشغول سر و كله زدن با كامپيوترها هستند و هر چند لحظه يكبار اطلاعاتي را كه برايشان ارسال مي شود، بررسي مي كنند، در نگاه اول و تا زماني كه نقشه هاي هواشناسي را نديده باشيد، شايد سالن پيش بيني وضع آب و هواي سازمان هواشناسي برايتان بي شباهت به تالار بورس نباشد، اما اينجا كارشناسان فقط با داده ها و نقشه هاي هواشناسي سر و كار دارند، روي صفحه مانيتور كامپيوترهاي آنها نقشه هاي هواشناسي كه از چند و چون وضع جوي كشور حكايت دارد هر لحظه به روز مي شود، علاوه بر اين كارشناسان اين مركز اطلاعات ايستگاه هاي هواشناسي داخل و خارج از كشورمان را كنار يكديگر قرار مي دهند و با مقايسه آنها و استفاده از تجربه خود سعي مي كنند وضع آب و هوا را براي روزهاي آينده پيش بيني كنند. افرادي هم كه با آنها در تماس هستند، مي خواهند بدانند وضع آب و هوا در روزهاي آينده چه تغييراتي خواهد كرد.
كارشناسان هواشناسي در بخش پيش بيني به صورت شيفتي كار مي كنند براي همين در هر ساعت از شبانه روز تعدادي از آنها در اين سالن حضور دارند و نقشه هاي هواشناسي را بررسي كرده و گزارش هاي خود را در اختيار ارگان ها و افرادي كه با آنها در تماس هستند، مي گذارند.

96 درصد صحت دارد
محمد اصغري، مسئول پيش بيني سازمان هواشناسي كشور درباره اين كه پيش بيني كارشناسان اين سازمان چقدر درست از آب درمي آيد، مي گويد: پيش بيني هايي كه ما ارائه مي كنيم، 96 درصد صحت دارد. هواشناسي، علمي جهاني است و هيچ سازماني در دنيا نمي تواند صد درصد اخبار آب و هوا را درست پيش بيني كند.به گفته اصغري، كارشناسان مي توانند وضع آب و هوا را براي فصل هاي آينده نيز بررسي كنند، اما ميزان درستي اين اطلاعات كاهش پيدا كرده و به 60 تا 70 درصد مي رسد.او در اين باره مثالي مي زند: شما اگر يك گوي را روي زمين به حركت درآوريد، مي توانيد با مشخص كردن سرعت يا مشخصات سطح زمين، حركت و زمان رسيدن اين گوي را از نقطه 1 به 2 پيش بيني كنيد، اما براي نمونه اگر قرار باشد حركت دود در هوا را پيش بيني كنيد كار خيلي سخت مي شود. پيش بيني آب و هوا هم مانند پيش بيني حركت دود در هوا است، به همين علت است كه گاهي پيش بيني ها اشتباه از آب درمي آيد.
كارشناسان هواشناسي برحسب مدل هاي مختلفي كه از پيش مشخص شده و در آزمايش ها نتيجه موفقيت آميزي داشته است، وضع آب و هوا را پيش بيني مي كنند، در واقع برآيند گرفتن اطلاعات، بررسي و مقايسه داده هاي هواشناسي سبب مي شود آنها بتوانند وضع آب و هوا را پيش بيني كنند.
جالب اينجا است كه كارشناسان هواشناسي هنگام كار بايد حواس شان به دو ساعت مشخص باشد؛ يكي ساعت معمول كشور و ديگري ساعت گرينويچ، چرا كه آنها سر ساعت هاي مشخص شده اي بايد اطلاعات را از ايستگاه هاي داخلي و خارجي كشور گرفته و اطلاعات خود را هم براي ديگر كشورها مخابره كنند تا كارشناسان هواشناسي ساير كشور ها نيز با كنار هم قرارداد ن اين اطلاعات بتوانند وضع آب و هواي كشور خود را پيش بيني كنند.
به گفته اصغري، همه كشورها در ساعت مشخصي پارامترهاي هواشناسي منطقه خود را براي يكديگر مخابره مي كنند تا كارشناسان با كنار هم قرارداد ن پارامترهايي مانند ميزان رطوبت، دما و سرعت و جهت باد بتوانند نقشه هاي هواشناسي را تهيه كرده و با توجه به همين نقشه ها دست به پيش بيني هوا بزنند.

ايستگاه هاي هواشناسي
اطلاعاتي كه در اختيار كارشناسان سازمان هواشناسي قرار مي گيرد از ايستگاه هاي هواشناسي كشور براي آنها مخابره مي شود، ايستگاه هايي كه برخي از آنها به صورت اتوماتيك اطلاعات را ارسال مي كنند و ايستگاه هايي كه كارشناسان هواشناسي در آنجا حضور دارند و مشغول به كار هستند.كارشناس پيش بيني سازمان هواشناسي اضافه مي كند: تعدادي از ايستگاه هاي هواشناسي در مناطق صعب العبور و مناطق كوهستاني قرار گرفته است، چون رفت وآمد به اين ايستگاه ها مشكل است، طوري برنامه ريزي شده تا اين دستگاه ها به طور خودكار اطلاعاتي كه سنسور ها ثبت مي كنند، مانند ميزان درجه دما و رطوبت را مخابره كنند.
علاوه بر اين ايستگاه هاي اتوماتيك، ايستگاه هاي ديگري نيز در كشور وجود دارد كه از سوي كارشناسان هواشناسي اداره مي شود.اصغري ادامه مي دهد: سازمان هواشناسي صدها ايستگاه در سراسر كشور دارد كه شامل ايستگاه هاي سينوپتيك، دريايي، فرودگاهي، خودكار، جاده اي، كشاورزي، باران سنجي و اقليم شناسي مي شود.
سازمان هواشناسي يكي از بزرگ ترين سازمان هاي كشور است كه بخش هاي زيادي دارد؛ قسمت هايي مانند بخش فني كه محلي است براي ساخت ابزارهاي هواشناسي مانند بادسنج و رطوبت سنج. بخش مخابرات كه در آن داده هاي به دست آمده در ابركامپيوتر ها ذخيره شده و براي ارگان هاي مختلف ارسال مي شود.
اصغري عنوان مي كند: بخش پيش بيني، پژوهشكده و RMTC (دانشگاه هواشناسي) را نيز بايد به ديگر بخش هاي سازمان هواشناسي اضافه كرد.

خدمات پيش بيني ها
اطلاعاتي كه كارشناسان سازمان هواشناسي به دست مي آورند، براي خيلي از ارگان ها و مراكز كشور نقش تعيين كننده اي دارد. براي نمونه به هيچ هواپيمايي در كشور تا زماني كه كارشناسان سازمان هواشناسي وضع جوي را مناسب پرواز ندانند، اجازه پرواز داده نمي شود. در بخش دريايي هم كشتي هاي مسافربري يا سوخت رسان بايد قبل از حركت از وضع جوي باخبر شوند تا اگر دريا مواج و توفاني بود به دريا نروند. علاوه بر اين، توصيه هاي كارشناسان هواشناسي سبب صرفه جويي در سوخت هواپيما ها و كشتي ها هم مي شود؛ چون آنها با توجه به شرايط جوي مسير مناسبي را براي حركت خود در نظر مي گيرند.
اصغري ادامه مي دهد: در بخش كشاورزي هم پيش بيني كارشناسان ما نقش مهمي دارد؛ خيلي از كشاورزان با ما در تماس هستند و وضع بارندگي در فصل هاي مختلف را جويا مي شوند تا بتوانند محصولات بهتري را به عمل بياورند.
سازمان هواشناسي يكي از معاونت هاي سازمان گردشگري هم محسوب مي شود و از اين طريق اطلاعات خود را در اختيار كارشناسان اين مركز قرار مي دهد. براي نمونه آنها با بررسي اين داده ها براي سفرهاي نوروزي برنامه ريزي مي كنند.
علاوه بر اين، سازمان هواشناسي با كمك راهداري 58 گردنه خطرناك كشور را شناسايي و در اين محل ها ايستگاه خودكار هواشناسي نصب كرده تا وضع جوي اين مناطق در اختيار مسافران قرار بگيرد.

پيش بيني براي لايه هاي مختلف
كارشناسان هواشناسي براي لايه هاي مختلف جوي نقشه پيش بيني تهيه مي كنند تا با كنار هم قرار دادن آنها بتوانند با دقت بيشتري وضع آب و هوا را پيش بيني كنند.
اصغري در اين باره مي گويد: براي لايه هاي مختلف نقشه تهيه مي شود؛ از سطح زمين گرفته تا لايه هايي كه هواپيماها در آن پرواز مي كنند، براي نمونه سطح 850 ميلي بار و 500 ميلي بار.
كارشناسان هواشناسي وضع لايه هاي مختلف را بررسي مي كنند چرا كه اطلاعات هر لايه كاربرد مشخصي دارد، براي نمونه هلي كوپترها در لايه 850 تا 700 ميلي بار پرواز مي كنند. اصغري اضافه مي كند: اين روزها كه چند زلزله در كشور اتفاق افتاده هلي كوپترهاي امداد و نجات اخبار وضع جوي را از ما مي گيرند، چرا كه آنها بايد بدانند در محدوده پروازي خود چه ميزان رطوبت وجود دارد يا سرعت و جهت وزش باد چگونه است يا درخصوص هواپيما هاي مسافربري بايد به آنها بگوييم دماي هوا در چه مناطقي خيلي سرد است تا موتورهاي آنها دچار يخ زدگي نشود.با به دست آمدن اين اطلاعات كارشناسان هواشناسي حتي مي توانند براي خلبان ها پيش بيني كنند كجا و در چه ارتفاعي ممكن است با چاله هوايي روبه رو شوند. چاله هاي هوايي در واقع محل هايي هستند كه فشار هوا بشدت كاهش پيدا مي كند.
براي پيش بيني هايي كه هر روز از راديو و تلويزيون براي همه مردم پخش مي شود كارشناسان بيشتر به اطلاعاتي كه در سطح زمين و لايه 500 ميلي بار به دست مي آورند توجه مي كنند. اصغري توضيح مي دهد: در سطح زمين كارشناسان بيشتر ميزان رطوبت هوا را بررسي مي كنند، لايه 500 ميلي بار هم چون لايه مياني جو است مورد بررسي قرار مي گيرد.
بعد از اين كه اطلاعات ايستگاه هاي هواشناسي در اختيار كارشناسان قرار گرفت آنها نقشه هاي مختلف هواشناسي را آماده مي كنند تا با استفاده از آنها و قرار دادنشان در مدل هاي هواشناسي بتوان وضع آب و هوا را پيش بيني كرد.
اصغري ادامه مي دهد: چند نوع مدل هواشناسي داريم كه هر كدام فرمول خاص خود را دارد. وقتي اطلاعات در اين مدل ها قرار گرفت نتيجه هايي به دست مي آيد، براي نمونه ممكن است يك مدل از بارش باران يا ديگري از بارش تگرگ و برف خبر بدهد، براي همين كارشناسان ما اطلاعات به دست آمده همه مدل ها را در كنار هم قرار داده و آنها را با هم مقايسه مي كنند.به اين ترتيب كارشناسان با تجربه اي كه دارند نتايج به دست آمده از هر مدل را بررسي كرده و وضع آب و هوا را پيش بيني مي كند. بعد از اين كه پيش بيني ها اطلاعات لازم در خصوص وضع جوي را به دست آورند آنها را در اختيار واحد مخابرات سازمان هواشناسي قرار مي دهند تا كاربرهاي مختلف مانند سازمان هواپيمايي و كشتيراني از اين اطلاعات براي عملكرد مناسب استفاده كنند.

برج مراقبت و كارشناسان هواشناسي
هرچند اين روزها در بيشتر فرودگاه هاي دنيا اتاقي مخصوص به نام «بري فينگ» قرار دارد و در آن كارشناس هواشناس هواشناسي وضع آب و هوا را طبق فهرست پرواز براي خلبانان آماده مي كند، اما علاوه بر اين هرازگاهي هم برج هاي مراقبت فرودگاه ها با سازمان هواشناسي تماس مي گيرند تا از وضع آب و هوا بيشتر باخبر شوند.
اصغري در اين خصوص ادامه مي دهد: معمولادر ابتداي هر فصل شركت هاي هواپيمايي فهرست پرواز هاي خود را براي ما ارسال مي كنند تا كارشناسان هواشناسي با توجه به تاريخ و ساعت هاي پرواز وضع آب و هوا را بررسي كنند و اگر شرايط جوي براي پرواز نامناسب بود شركت هاي هواشناسي را باخبر كنند.
علاوه بر اين همه خلبان ها قبل از پرواز نقشه وضع آب و هوا را هم تحويل مي گيرند تا طبق آن فاكتورهايي مانند ارتفاع يا سرعت پرواز را مشخص كنند.

تاريخچه هواشناسي در كشور
درباره تاريخچه هواشناسي هم بايد گفت هرچند دانشمنداني مانند ابوعلي سينا، خيام، ابوريحان بيروني و زكرياي رازي درباره شرايط جوي نوشته هايي دارند، اما فعاليت هاي دقيق كارشناسان اين علم در كشورمان به سال هايي برمي گردد كه انگلستان و روسيه در مناطق نفت خيز كشورمان فعاليت مي كردند. درس هواشناسي سال 1298 در برنامه درسي مدرسه «برزگران» گنجانده شد و استادان فرانسوي آن را تدريس مي كردند، اولين ايستگاه هواشناسي كشور هم سال 1308 در اين مدرسه داير شد.
به اين ترتيب رفته رفته به تعداد ايستگاه هاي كشور اضافه شد وكارشناسان پارامترها را بررسي كرده و در اختيار بخش كشاورزي و آبياري قرار مي دادند، بعد از جنگ جهاني دوم هم متفقين براي كنترل و پرواز هواپيماي خود چند واحد هواشناسي در كشور درست كردند. سرانجام سال 1334 اداره كل هواشناسي كشور تاسيس شد. اين اداره ابتدا به وزارت راه وابسته بود، كمي بعد اين اداره زير نظر وزارت جنگ قرار گرفت، اما بعد از پيروزي انقلاب اداره هواشناسي دوباره زير نظر وزارت راه و ترابري قرار گرفت. تحقيق و شناخت اتمسفر،تجزيه و تحليل اطلاعات و آمارهاي هواشناسي به منظور افزايش بازدهي فعاليت هايي مانند دامپروري، كشاورزي، آبياري و سدسازي قسمتي از اهداف سازمان هواشناسي كشور است.

گرم ترين و سردترين مناطق ايران
كارشناسان هواشناسي مي گويند هميشه مردم وقتي آنها را بيرون از مركز مي بينند درباره درستي پيش بيني از آنها سوال كرده يا مي پرسند دماهايي كه براي گرمترين و سردترين مناطق اعلام مي كنند، چقدر درست است. اصغري دراين باره مي گويد: سازمان ما هميشه به دور از هر گونه سياست اخبار درست را منتشر مي كند، اما برخي ها فكر مي كنند ما اطلاعات را دستكاري مي كنيم مثلاآنها كه در شهر هاي جنوبي كشور زندگي مي كنند ادعا مي كنند چون در دماي بالاي 50 درجه بايد اداره و مدرسه ها تعطيل شود ما هيچ وقت اطلاعات درست را اعلام نمي كنيم.
يكي از علت هايي كه برخي ها تصور مي كنند هواشناسي دماي هوا را به درستي اعلام نمي كند اين است كه وقتي دما از مرز 40 درجه عبوركند شرايط طاقت فرسايي را به وجود مي آورد. اصغري ادامه مي دهد: در چنين شرايطي فرد كلافه شده و خيال مي كند دما خيلي بيشتر از چيزي است كه كارشناسان سازمان هواشناسي اعلام كرده اند.
نكته ديگري كه آقاي كارشناس به آن اشاره مي كند شرايط استاندارد اندازه گيري دما است. او توضيح مي دهد: براي خيلي ها شايد اين سوال به وجود بيايد كه ما دماي منطقه اي كه سايه است، اعلام مي كنيم يا جايي كه زير تابش نور مستقيم خورشيد قرار دارد، در اين باره بايد بگويم ايستگاه هاي ما مانند ايستگاه هاي استاندارد سراسر جهان عمل مي كند و دماسنجي كه دما را اندازه گيري مي كند درون محفظه و ايستگاه قرار دارد.
به گفته اصغري تاكنون پيش نيامده كه سياست در انتشار اخبار هواشناسي نقش داشته باشد به همين علت او و همكارانش هميشه اخبار واقعي را در خصوص وضع آب و هوا منتشر مي كنند.
جالب است بدانيد در 50 سال اخير سردترين دما براي تهران 15 درجه زير صفر بوده كه در هجدهم دي 1347 ثبت شده و گرم ترين روز با 43 درجه سانتي گراد هم در دوازدهم تير 1337 تجربه شده است.اردبيل هم در اين مدت سردترين روز خود را با 33.8 درجه سانتي گراد زير صفر در 14 بهمن 1367 تجربه كرده است. اهواز هم داغ ترين روز خود را با دماي 54 درجه سانتي گراد در بيست و چهارم تير 1346 تجربه كرده است.

روزنامه جام جم،