پرواز و خلبانی

مراقبت پرواز

آنگاه كه روي صندلي يك هواپيماي در حال پرواز بر فراز يكي از شهرهاي بزرگ و پرجمعيت جهان نشستهايد، آسمان را خالي و آرام و بيسروصدا و به رنگ اقيانوس آبي رنگ مييابيد. اما اگر به صفحه رادار مراقبت پرواز فرودگاه آن شهر نگاه كنيد، آن را همانند بزرگراهي مملو از اتومبيل مشاهده ميكنيد كه با سرعتي بسيار در حال حركت هستند.
اتاق عمليات (كنترل راداري فرود هواپيما) در فرودگاه هر شهر، اداره آسمان پرترافيك آن شهر را به عهده دارد. در اين اتاق مسوولان مراقبت پرواز با چشماني دقيق و مراقب ، تغييرات لحظهاي و كامپيوتري صفحات سبزرنگ رادار را زير نظر دارند و با استفاده از رادار و راديو، هواپيماها را در آسمان هدايت ميكنند و به خلبانها دستور ميدهند كه به كدام سمت گردش كنند، اوج بگيريند، فرود آيند و سرعتشان را زياد يا كم كنند تا تداخلي پيش نيايد و از ايمني كامل برخوردار گردند.
سرتيپ دوم خلبان رمضاني، جانشين دانشكده پرواز دانشگاه هوايي شهيد ستاري در معرفي اين گرايش ميگويد:
«گرايش مراقبت پرواز يكي از سه گرايش رشته هوانوردي ميباشد كه به آموزش و پرورش متخصصان برج مراقبت پرواز ميپردازد. افرادي كه در برج مراقبت ، كنترل هواپيماهاي مسافربري و شكاري را بر عهده دارند تا هنگام پرواز، بلندشدن و نشستن، تداخلي بوجود نيايد و هواپيما فرود يا پروازي ايمن داشته باشد.»
سرهنگ مرادي مسوول گزينش دانشگاه هوايي شهيد ستاري نيز در اين باره ميگويد:
«يك متخصص مراقبت پرواز اطلاعات لازم را در زمينه نحوه وزش باد، نوع هوا و سمت باند پروازي از برج مراقبت پرواز گرفته و به خلبان منتقل ميسازد البته كار اصلي وي آشنايي با قوانين و مقررات ايكائو است كه جنبه بينالمللي دارد و بايد بر اساس اين قوانين هواپيماها را هدايت نمايد، در واقع كار يك مسوول مراقبت پرواز شبيه به افسر راهنمايي و رانندگي است با اين تفاوت كه بايد در برج مراقبت، مواظب هواپيماها باشد تا در هنگام ورود و خروج به داخل فرودگاه تداخل پيدا نكنند و در صورتي كه حجم ترافيك هوايي زياد شد، بايد بداند كه كدام هواپيما را بايد از ترافيك خارج كند. همچنين لازم است كه زمان ورود و خروج هر هواپيمايي را بداند تا در صورت تاخير به مسوولان ذيربط اطلاع دهد و بالاخره كاركنان مراقبت پرواز اولين كساني هستند كه از وقوع سانحه آگاه ميشوند بنابراين ضمن رعايت دستورالعمل مربوط ، بايد با سريعترين وسيله ممكن در جهت نجات جان سرنشينان هواپيماي سانحه ديده و از بين نرفتن آثار و شواهد و مدارك موثر در بروز سانحه اقدام نمايند.»


ناوبري هوايي

بدون شك ايمني اولين و مهمترين هدف هر پروازي است زيرا ايمني نه تنها باعث جلوگيري از ضايعات ناشي از خسارت يا آسيب ميگردد بلكه همچنين ميتواند در اقناع اذهان عمومي و بهبود سوددهي شركتهاي هواپيمايي تجاري و مسافربري موثر باشد. بنابراين شركتهاي حاضر در صنعت هواپيمايي دريافتهاند كه سرمايهگذاري بر روي ايمني در تمامي سطوح شركت، يك سياست اصولي و منطقي ميباشد.
يكي از گامهايي كه در اين زمينه برداشته شده است، وجود متخصصين ناوبري هوايي در هواپيماهاي مسافربري، ترابري و شكاري ميباشد كه به عنوان ركن اصلي يك پرواز ايمن محسوب ميشوند .
سرهنگ مرادي در معرفي اين تخصص ميگويد:
«متخصصين ناوبري هوايي به طراحي مسيرهاي پروازي، مانورهاي تكنيكي و به كارگيري سيستمهاي مختلف ياري دهنده به خلبان در هدايت هواپيماها و موقعيتيابي از طريق تكنيكها و فنون ويژه ناوبري هوايي ميپردازند.»
تيمسار رمضاني نيز در همين زمينه ميگويد:
«ناوبر هوايي را تقريبا ميتوان خلبان دوم ناميد، فردي كه قبل از پرواز مسووليت تهيه و طراحي نقشه مسير پرواز را بر عهده دارد و تعيين ميكند كه هواپيما بايد در چه ارتفاعي و با چه سرعتي و در چه هوايي پرواز نمايد و اگر هواپيما رادار داشته باشد، ناوبر در پشت رادار مينشيند و ابرهاي مختلف را شناسايي ميكند. براي مثال اگر در 100 مايلي هواپيما، ابرهاي بارانزا وجود داشته باشد، او مسير جديدي را به خلبان پيشنهاد ميكند تا با ابرهاي بارنزا برخورد نداشته باشد و در واقع مسير را دور ميزند تا با امنيت كامل هواپيما را به مقصد برساند البته تمام هواپيماها ناوبر ندارند اما اگر هواپيمايي ناوبر داشته باشد، قدرت مانور بيشتري دارد چون حتي در هواي نامناسب نيز ميتواند پرواز كند.
وي در ادامه ميگويد:
«عدهاي از ناوبرها نيز براي هواپيماهاي شكاري آموزش ميبينند(دانشگاه هوايي شهيد ستاري بيشتر در اين زمينه آموزش ميدهد) كه اين افراد در نهايت كار پيچيدهتر و مهمتري را انجام ميدهند چون علاوه بر فعاليتهاي يك ناوبر هواپيماي مسافربري يا ترابري بايد دورههاي مختلفي از جمله دوره نجات خدمه از مرگ را بگذرانند و سلاحها و مهمات را نيز كنترل كنند. همچنين بايد با رادار هواپيماهاي دشمن را شناسايي كرده و در صورت لزوم از اسلحه هواپيماها بر ضد دشمن استفاده كنند.
اين دورهها و تخصصهاي ويژه باعث شده است كه آموزش ناوبري هوايي بسيار گران و حتي گرانتر از خلباني باشد.»
توانمنديها و ويژگيهاي لازم براي موفقيت در رشته هوانوردي گرايشهاي ناوبري هوايي و مراقبت پرواز

چند سال پيش هنگامي كه يكي از مراقبين پرواز فرودگاه نيوآرك واقع در شهر نيويورك در حدود 10 فروند هواپيماي جت را همزمان به سوي فرودگاه هدايت ميكرد و خلبانها آخرين مراحل نزديكي خود را به سوي باند فرودگاه طي ميكردند ناگهان صداي راديو قطع گرديد و مراقب پرواز با وحشت مشاهده كرد كه هواپيماها از مسير درست خود خارج ميشوند و او هيچ كاري از دستش بر نميآيد . در همين حين ارتباط راديويي بار ديگر برقرار گرديد و او توانست هواپيماها را سالم بر زمين بنشاند ولي شدت دلهره در آن لحظه چنان زياد بود كه بيمار گرديد و به مرخصي استعلاجي رفت.
البته هيچ يك از فرودگاههاي ايران ،ترافيك خطي فرودگاه نيوآرك را ندارند چون اين فرودگاه روزانه 7000 پرواز را بر عهده دارد اما بدون شك يك مراقب پرواز در هر فرودگاهي، كاري حساس و مهم را بر عهده دارد و بايد از آرامش ، بردباري و سعهصدر خاصي برخوردار باشد تا بتواند در لحظات بحراني و اضطرابآور، كار خود را بدرستي انجام دهد.
تيمسار رمضاني درباره توانمنديهاي يك مراقب پرواز ميگويد:
«يكي از مهمترين عوامل آرامش يك خلبان، صحبت با مراقب پرواز در برج كنترل يك فرودگاه است. براي مثال اگر هوا خراب باشد و خلبان هم دچار اضطراب و هيجان شده باشد، اين مسوول مراقبت پرواز است كه ميتواند به خلبان آرامش دهد و باعث شود كه هواپيما ايمن بر زمين بنشيند . همچنين يك مراقب پرواز بايد به زبان انگليسي مسلط باشد چون بايد با خلبانها انگليسي صحبت كند و خلبانها نيز به او به زبان انگليسي پاسخ ميدهند.»
سرهنگ مرادي نيز قدرت سخنوري را براي دانشجوي اين گرايش ضروري ميداند و ميگويد:
«پاي ميكروفن صحبت كردن، يك توانايي است و مراقب پرواز بايد از اين توانايي برخوردار باشد يعني بايد بتواند در هر شرايطي اطلاعات لازم را در اختيار خلبانها قرار دهد. براي همين در دانشگاه هوايي شهيد ستاري داوطلبان اين رشته و رشته ناوبري هوايي، توسط روانپزشك معاينه ميشوند تا در صورت آمادگي روحي و رواني لازم در اين رشته پذيرفته شوند. همچنين دانشجويان اين رشته همچون ساير رشتههاي دانشگاه هوايي شهيد ستاري بايد شرايط جسمي لازم را براي ورود به اين دانشگاه داشته باشند. براي مثال ديد داوطلبان رشتههاي مراقبت پرواز و ناوبري هوايي بايد 10/10 باشد و لازم است كه از سلامت كامل جسمي برخوردار باشند. همچنين در رشته ناوبري هوايي حداكثر سن داوطلب بايد 20 سال باشد و در رشته مراقبت پرواز حداكثر سن در صورتي كه خدمت سربازي انجام نداده باشد 22 سال و در صورت انجام خدمت سربازي 24 سال است.»
به گفته تيمسار رمضاني، دانشجوي ناوبري هوايي بايد در دروس رياضيات و زبان قوي بوده و از سرعت عمل، مهارت و قدرت تجزيه و تحليل خوبي برخوردار باشد تا بتواند در مواقع بحراني وظيفه خود را به خوبي انجام دهد.
گفتني است كه گرايش ناوبري هوايي از بين داوطلبان گروه آزمايشي رياضي و فيزيك و گرايش مراقبت پرواز از بين گروه رياضي و فيزيك و علوم تجربي دانشجو مي پذيرد.
فرصتهاي شغلي موجود براي فارغالتحصيلان هوانوردي (ناوبري هوايي و مراقبت پرواز) در مقطع كارشناسي

گرايش ناوبري هوايي تنها در دانشگاه علوم و فنون هوايي شهيد ستاري و گرايش مراقبت پرواز در دانشگاه علوم و فنون هوايي شهيد ستاري و دانشكده صنعت هواپيمايي كشوري ارائه ميشود.
در اين ميان تمامي دانشجويان دانشگاه هوايي شهيد ستاري از بدو و ورود به دانشگاه بورسيه ميشوند و با درجه ستوان دومي فارغالتحصيل ميگردند و در طول خدمت در نيروي هوايي، مسكني مناسب و مطابق ضوابط نيروي هوايي دريافت ميكنند و تعدادي از دانشجويان دانشكده صنعت هواپيمايي كشوري نيز از ترم دوم تحصيلي، در صورت احراز شرايط با توجه به نياز شركتهاي هواپيمايي بورسيه خواهند شد و در صورت سپردن تعهد خدمت از انجام خدمت وظيفه معاف ميگردند.


خلباني

رشته خلباني داراي دو شاخه نظامي و كشوري يا غيرنظامي است كه اين دو شاخه از يكديگر مجزا بوده و هر يك تحت نظارت سازمان يا وزارتخانهاي ميباشد كه در اين ميان خلباني نظامي زير نظر ارتش جمهوري اسلامي ايران و خلباني غيرنظامي زير نظر وزارت راه (سازمان هواپيمايي كشوري) آموزش داده ميشود. ما نيز در اينجا هر يك از اين شاخهها را به طور مجزا معرفي ميكنيم.

منبع:انجمن مهندسی هوافضا