تجارت برق در آلمان

بازار برق آلمان به لحاظ تعداد مشاركت‌كنندگان (شركت‌ها) و ظرفيت توليد بزرگترين بازار در قارة اروپاست. همچنين سريعترين بازار با صددرصد مشتركان بلاواسطه است. اما (اين بازار) دو هفته بعد از آغاز بكار در آلمان دچار محدوديت‌هايي شد، مسؤولان با توجه به محدوديت‌هاي موجود در آلمان دريافتند كه بازار انرژي آلمان آنگونه كه به نظر مي‌رسد بي‌مانع و محدوديت نيست. بطور حتم دلايل زيادي وجود دارد كه تازه واردان به اين بازار مدام اعتراض مي‌كنند.
بازار برق آلمان طبق گزارش DRI (با مصرف سالانه تقريباً Twh550 و ظرفيت توليد Gw125 كه نيمي از آن سوخت فسيلي، 17 درصد سوخت هسته‌اي و 18 درصد گازسوز است) بازار بسيار بزرگي است كه در قلب اروپا واقع شده و توسط كابلها و شبكه‌هاي انتقال نيرو به ديگر مناطق اروپا متصل شده است و هيچ اپراتور يا تنظيم‌كنندة شبكه مستقل دراين سامانه وجود ندارد،‌ اما شش اپراتور شبكه انتقال نيرو و چندصد (حدود يك هزار) اپراتور شبكه توزيع به شكل هماهنگي با يكديگر و خود تنظيم فعاليت مي‌كنند.
در سال 1988 ]درهاي[ بازار انرژي براي رقابت گشوده شد. اين امر با حضور 255 شركت در نمايشگاه e-World در محل نمايشگاه و همايش بين‌المللي انرژي در اسن آلمان كه از 13 لغايت 15 فوريه 2001 برپا شد كاملاً مشهود بود.
به گفته يكي از ناظران، اگرچه توليد نيروي برق در زنجيره بازار انرژي يك محصول جنبي به حساب مي‌آيد اما با اين وجود جايگاههاي سوم و چهارم را در فعاليتهاي مديريت تجارت و خطرپذيري به خود اختصاص داده. يك بررسي ساده از تيراژ نشريات انرژي به زبان آلماني علاقه به مشاركت در اين بازار را تصديق مي‌كند.

خود تنظيمي براي دستيابي به نفع شخصي:
بازار انرژي آلمان (هم برق و هم گاز) تنها نمونه در اتحاديه اروپاست كه هيچگونه تنظيم‌كننده مستقلي ندارد. در عوض، يك سامانة‌خود تنظيم از طريق قوانين گوناگون موجود درمورد انرژي و مهمتر از همه كه معروف به «توافق‌هاي انجمن‌هاست» قاعده بازي را تعيين مي‌كند. توافق‌هاي انجمن‌ها كه توسط سه انجمن صنعتي پيش‌نويس آن تهيه و مورد موافقت واقع شده است موافقت‌نامه‌هاي اختياري، خصوصي هستند كه در قرارداد هاي مربوط به لوله‌هاي گاز و شبكه برق استفاده مي‌شود. اين توافق‌نامه‌ها به تنهائي از جايگاه قانون ي برخوردار نيستند. آنها درصورتي تعهدآور خواهند بود كه مشاركت‌كنندگان در قالب يك قرارداد رسمي آنها را لحاظ كنند. سه انجمن ]شامل[ انجمن فدرال آلمان (BDI) انجمن انرژي صنعتي و برق (VIK) و انجمن برق آلمان (VDEW) عموماً نماينده مشتركين صنعتي، صاحبان و اپراتورهاي شبكه‌ها هستند و نه خانوارها يا ذينفعان ديگر به خصوص تازه واردها به اين بازار.
اگهارد شولز معاون مدير كل اجرائي VDEW، نماينده صاحبان قدرت و طرفداران خودتنظيمي، اين نگراني را ابراز كرد كه اگر دسترسي طرف سوم مبني بر مذاكرات (NTPA) (توافق‌نامه‌اي كه براي اولين بار براي همه اپراتورهاي شبكه در آلمان تعهدي را به منظور محاسبة هزينه‌هاي مربوط به دسترسي به شبكه به وجود آورد) از شبكه برق توسط دولت تنظيم شود. در اين صورت مردم مي‌نشينند تا ببينند دولت چه خواهد كرد.
دكتر فلوريان باينش، مدير امور برق شركت VIK به نمايندگي از مشتركان صنعتي از (NTPA) حمايت كرد زيرا اين روش را يك راه‌حل غير بوروكراتيك، سريع و انعطاف‌پذير مي‌داند كه بوسيلة آن دسته از افرادي كه با بازار در ارتباط هستند شكل گرفته است. اما سنجش واقعي NTPA اين خواهد بود كه چگونه قيمت‌ها در آلمان با كشورهاي ديگر مقايسه شود. در حال حاضر اين قيمت‌ها بالاتر از قيمت‌هاي مورد قبول در منطقه اسكانديناوي است.
ماهيت NTPA آن است كه روش‌هاي فائق‌آمدن بر موانع به بحث و گفتگو گذاشته شود. در حال حاضر هزينه تحويل برق به دليل ماهيت دو جانبه مذاكرات بسيار بالا و مبهم است. شكايت قانون ي كه دفتر كارتل عليه اپراتور شبكه به نام e.dis energie nord furstenwalde اقامه كرد پس از يك مطالعه تفضيلي بر روي هزينه‌ها توسط LBD كه يك شركت مشاوره مستقل است اتفاق افتاد.
متوسط هزينه دسترسي به شبكه برق در مناطق آلمان جديد (آلمان شرقي سابق) بسيار بالاتر است و طبق هر استاندارد بين‌المللي نيز اين هزينه بالاست. بدون يك تنظيم‌كننده اصلي تصميمات قبل از يك رويداد اتخاذ نمي‌شود. دفتر كارتل فدرال ممكن است فقط و فقط بعد از يك رويداد دخالت كند و تصميمات براساس موضوعات جداگانه اتخاذ مي‌شوند. اين فرايند به خودي خود كند و دشوار است. شركت‌هاي خدماتي آلماني در حال حاضر به طور عمودي با يكديگر تلفيق شده‌اند بدون ]وجود[ يك هيات سياستگزاري كه جداشدن آنها از يكديگر را تضمين كند. پرفسور فلفگانك پافنبرگ از موسسه انرژي برمر به كارگيري يك موسسه با توان اتخاذ تصميم‌هاي سريع قبل از يك رويداد را حمايت مي‌كند. او معتقد است كه چنين هياتي براي تنظيم قيمت‌گذاري شبكه ضروري است.
كريستين هلد، همكار، در دفتر وكالت بكر با تترهلد در برلين، به اين نتيجه رسيد كه آن چارچوب قانون ي بطور موثر براي فراهم كردن شرايط دسترسي طرف سوم به شبكه كافي نيست. وي سه دليل را براي اثبات اين موضوع ذكر مي‌كند: اول آنكه هيچگونه تبصره‌اي مربوط به جزئيات استفاده از قرارداد شبكه و يا شرايط قانون ي براي تعيين هزينه دستيابي وجود ندارد، ثانياً نه مرجع تنظيم‌كننده‌اي وجود دارد و نه اپراتور شبكه مستقلي.

برق براساس اولويت:
اگر آن دسته از قوانيني كه حامي روش‌هاي مشخص توليد برق هستند را مدنظر قرار دهيم پس اين اعتقاد كه فعاليت در بازار برق آلمان براي همه متقاضيان كاملاً بدون مانع است تا حدي بي‌معني است.
اگر ما الويت و قيمت‌هاي مشخص شده براي ذغال سنگ قهوه‌اي، قانون حمايت از نيروگاه‌هاي دومنظوره و انرژي تجديدپذير كه بر راههاي ديگر توليد ارجح هستند را لحاظ كنيم آنگاه تنها حدود كمتر از 50 درصد از بازار به صورت رقابتي باقي مي‌ماند.
براساس توافق‌هاي انجمن‌ها، دسترسي به شبكه تنها در صورتي مي‌تواند پذيرفته نشود كه ذغال‌سنگ قهوه‌اي به مخاطره افتند. اين قانون كه تا سال 2002 پابرجا بود از صنعت ذغال سنگ قهوه‌اي در آلمان شرقي كه به عنوان دارائي‌ رهاشده به آن نگاه مي‌شد همانند نيروي هسته‌اي در انگلستان حمايت كرد. تا 40 درصد از انرژي برق آلمان از جمله آلمان غربي از زغال سنگ قهوه‌اي توليد مي‌شود. قانون حمايت از نيروگاههاي دو منظوره درآمد اضافي تضمين شده‌اي به نيروگاه تركيبي گرمايش و نيرو (CHP) اختصاص داده است. اين قانون كه با گذشت زمان در حال تضعيف است يك نرخ ثابت براي نيروي برق از نيروگاه تركيبي گرمايش و نيرو كه قبل از سال 2000 ساخته شده فراهم مي‌كند.
اپراتورهاي شبكه اين هزينه اضافي را از طريق افزايش نسبي درآمدهاي شبكه پوشش مي‌دهند. شيوه‌هاي تخصيص درآمدهاي اضافي (25/0 يورو با 0023/0 دلار) نامعين هستند. وضع ماليات اضافي براي نيروگاههاي تركيبي گرمايش و نيرو بستگي به محل آن دارد، در برلين در بالاترين حد pf/kwh6/4 /kwh)0217/0$) و در جنگل‌هاي سياه در پائين‌ترين حد pf/kwh5/0 /kwh)0024/0$) است. علاوه بر اين، اپراتورهاي شبكه مي‌توانند دسترسي به شبكه را اگر بهره‌برداري از ]نيروگاه[ دو منظوره متوقف شود نپذيرند.
به نقل از پفامنبرگر، قانون بحث‌انگيز توسعه CHP در دست تهيه است كه ممكن است كمك‌هاي غير مستقيمي معرفي كند كه به وسيله مشتركان به خاطر يك قرارداد جديد كه آنها را ملزم به خريد مجوزهائي براي خريد نيروي برق از CHP مي‌كند پرداخت شود. همچنين ]توليد[ برق از منابع انرژي تجديدپذير ترجيح داده مي‌شود كه طبق قانون انرژي تجديدپذير نه تنها شامل يك مبلغ اضافي ثابت مي‌شود بلكه شامل تعهدي به منظور خريد است.
آن دسته از اپراتورهاي شبكه برق كه به منبع انرژي تجديدپذير بسيار نزديك هستند ملزم به اتصال و جبران خسارات وارده به تامين‌كنندگان برق از انرژي تجديدپذير هستند دكتر ميشل كراوس، استاد اقتصاد انرژي مانهايم، در اين خصوص مي‌گويد: اين متضمن منافع بادآورده‌اي براي فراهم‌آورندگان انرژي تجديدپذير است. به طور خلاصه، 5 ايالت از آلمان شرقي سابق كه در برگيرنده 40 درصد از بازار توليد هستند به وسيله قانون ذغال سنگ قهوه‌اي حمايت مي‌شوند. توليد انرژي تجديدپذير هفت درصد و روبه افزايش است. ]توليد نيروگاه[ دو منظوره 10 درصد و 43 درصد باقي مانده بر حسب قيمت بازار تعيين مي‌شود. از نگاهي ديگر حدود 85 درصد از توليد نيرو تحت كنترل شش اپراتور شبكه انتقال نيرو است و 15 درصد باقي مانده در اختيار شهرداري‌ها با ]نيروگاه[ دو منظوره است.

هزينه‌ها براي مصرف‌كنندگان نهائي با تغييرات اندك
براي مشتركان خانگي، هزينه بهره‌برداري از شبكه (دسترسي به شبكه) از خود هزينه برق بسيار بالاتر است حال آنكه اين مشتركان از پائين‌ترين سطح ولتاژ استفاده مي‌كنند. همچنين اپراتور شبكه هزينه ديگري ناشي از ماليات امتياز در عوض ”حق عبور“ براي انتقال برق به مناطق محلي مطالبه مي‌كند. يك ماليات اضافي شانزده درصدي و ماليات تصاعديECO /kwh)0141/0$) ph/kwh3 به اين مبلغ اضافه مي‌شود هزينه دستيابي به شبكه، انرژي كه از اولويت برخوردار است و ماليات‌ها بيش از 80 درصد از قبض برق براي يك خانوار را تشكيل مي‌دهد.
از سال 1998 تنها 2 تا 3 درصد از خانوارها در آلمان ]منابع تامين برق[ خود را تغيير داده‌اند كه در قياس با انگلستان كه 30 درصد از خانوارها موفق به انجام چنين كاري شده‌اند رقم پائيني است. به نقل از اگهارد شولز، قائم مقام مدير كل اجرائي VDEW اين موضوع بيانگر رضايت مصرف‌كنندگان است. شخصي ممكن است اين سوال را مطرح كند كه آيا اين آمار به خاطر دلايل زير است:
تغيير منابع تامين برق به دليل امور اداري 4 تا 5 ماه به طول مي‌انجامد. از آنجا كه استانداردهاي بازده انرژي آلمان بالاست و برق به طور معمولي براي مصارف گرمايش و سرمايش استفاده نمي‌شود و خانوارها در فرايند قانون ‌زدائي نقشي ندارند لذا ]تغيير منابع تامين برق[ براي آنها از اهميت كمي برخوردار است.
به نقل از دكتر ميشل كراوس، استاد اقتصاد انرژي دانشگاه مانهايم، مصرف‌كنندگان نهائي بيش از آنكه نگران صرفه‌جوئي روي صورت حساب برق خود باشند، نگراني خود را متوجه هزينه بنزين و چگونه فراهم آوردن تعطيلات شش هفتگي سالانه مي‌كنند. به لطف تلاش‌هاي بازاريابي E.ON و Yellowstrom، شعبه ENBW، در شهر كارلسروهه آلمان، مصرف‌كنندگان خانگي به هر حال از اين امر آگاهي دارند كه آنها مي‌توانند منابع تامين برق را تغيير دهند.
طبق محاسبات سخنگوي ديگر، صرفه‌‌جوئي سالانه كمتر از 100 مارك (47) دلار ارزش درگيرشدن با امور اداري براي تغيير منبع تامين برق را ندارد. براي شركت‌هاي توزيع محلي مطالبه هزينه‌اي از تامين‌كنندگان مستقل برق تحت عنوان هزينه‌هاي ورودي كه براي تغيير تامين‌كنندگان برق و پردازش داده‌هاست همچنان معمول است يكي از كارشناسان شركت Energy Bynet در برلين مشاهده كرد قرارداد هاي مربوط به دستيابي شبكه براي مشتركان دلهره‌آور است. بنابراين ]آن قرارداد ها[ تمايل مشتركان براي ]تغيير[ تامين‌كننده برق را خنثي مي‌كنند. از آنجائي كه شركت‌هاي توزيع محلي انگيزه‌اي براي فراهم آوردن تغيير با بازده بالا ندارند اغلب تعلل مي‌كنند. تغيير ]تامين كننده برق[ در فاصله زماني 4 الي 5 ماه معمول است. همچنين ادعا هايي وجود دارد بر حمايت ناكافي IT براي مديريت بر تامين‌كنندگان مستقل برق جديد و همچنين فقدان دانش علمي براي نهايي كردن قرارداد ها است. تعداد و پيچيدگي قرارداد ها، كه به منظور انتقال برق از يك نقطه به نقطه ديگر نياز است مي‌تواند مانع ديگري بر سر راه ورود باشد.

تازه واردان فائق خواهند شد:
به رغم پيچيدگي و عدم شفافيت در اين بازار نيمه كاره، آلمان بسياري از شركت‌هاي جديد را به سمت خود جلب كرده است.
مارتين لائو، مدير توسعه تجاري شركت فورتوم انرژي هامبورگ توضيح مي‌دهد كه به چه دلايلي آلمان به شركت‌هاي برق و گاز محلي علاقه‌مند است: منطقه، وسعت بازار و فرصت. آلمان يك قطب طبيعي در مركز شبكه گاز اروپاست. آلمان بزرگترين بازار گاز است كه 45 درصد از گاز اروپا را مصرف مي‌كند. قيمت گاز صنعتي در ميان بالاترين رده‌ها قرار گرفته. او مي‌گويد كه تازه‌واردان به شبكه به سه دليل ترغيب مي‌شوند:
1- تلاش براي رشد
2- فشار در بازارهاي داخلي از قبيل پرداخت قرارداد ها
3- فشار ناشي از رقابت در بازار داخلي
4- پيگيري جابجائي مشتركان اروپايي و چند مليتي فراسوي مرزها.
شركت سوئدي vahenfall A.B Vallingby يك شركت دولتي و اپراتور شبكه‌هاي انتقال و چند خدماتي منطقه‌اي آلماني و سوئدي (HEW) است كه از طريق يك شركت مجزا به نام Nordic power house و يك شركت تضامني براي تجارت برق فيزيكي، گاز و محصولات مالي مربوطه راه‌اندازي كردند. اين راهي است كه يك شركت خارجي مي‌تواند وارد بازي شود.

نشانه‌هايي از اميد:
فقدان يك تنظيم‌گر و اپراتور شبكه‌هاي مستقل نتوانست آلمان را از تأسيس دو بازار بورس برق: بازار انرژي اروپايي مستقر در فرانكفورت و بازار بورس برق لايپزيك باز دارد. در حاليكه اين بازار به شفافيت قيمت عمده‌فروشي براي برق مي‌افزايد اما مشكلات دسترسي به شبكه را رفع نمي‌كند. توني رايكرز، مدير شركت انرژي خدمات و انرژي بنلوكس، سما، هلند معتقد است كه بازارهاي بورس نقش بسيار مهمي را در قانون ‌زدايي ايفا مي‌كنند. وقتي كه از الكساندر كوكس، مدير فروش و بازاريابي بورس انرژي اروپا در فرانكفورت آلمان، سوال شد كه آيا ]وجود[ بازارهاي بورس با توجه به بازارهاي O.T.C (بازار بورسي كه معاملات اوراق قرضه از طريق تلفن و كامپيوتر انجام مي‌شود) كه به نظر سريعتر توسعه مي‌يابند ضروري است پاسخ داد بازارهاي بورس و بازارهاي O.T.C ممكن است در كنار يكديگر به فعاليت خود ادامه دهند. اما مزاياي ديگر بازارهاي بورس عبارت هستند از: آنها خطر مربوط به عدم پرداخت از طرف شخصي بدهكار را مرتفع مي‌كنند، آنها فعاليت‌هاي لازم براي انجام يك معامله تا حصول توافق نهايي را فراهم مي‌آورند، محاسبه روزانه MTM (عمل ثبت قيمت يا ارزش اوراق بهادار براي ارائه ارزش فعلي بازاري آن به جاي ارزش دفتري) ترازها و Positions و فراهم آوردن شفافيت بيشتر را نيز انجام مي‌دهند. در ضمن نقدينگي ممكن است از يك بازار به بازار ديگر انتقال يابد بنابراين هم‌زيستي امري مطلوب است.
جان اشبورن مديرعامل شركت نرم‌افزاري FENICS تاكيد مي‌كند كه بازارهاي بورس به دنبال ايجاد اعتماد هستند كه به اعضاء كوچكتر نيز اجازه ورود به بازار را مي‌دهد.
مدير عامل پيشين اين شركت، كه هم‌اكنون به عنوان مدير بخش بازرگاني مسؤوليت تمامي دادوستدهاي فناوري GIFTNET را برعهده دارد شاهد دوره جديدي از تب طلا در اروپا بود. از آنجائي كه آلمان از پيشگامان قانون ‌زدائي در قاره اروپاست، فضاي انرژي آلمان نه تنها بانكها و كارگزاران را به خود جلب كرده بلكه ناشران و فروشندگان نرم‌افزارها را هم مجذوب خود ساخته است.
ماهيت برق چند كالائي است زيرا توليد نيروي برق براساس سوخت‌هاي متفاوتي است. تجارت در يك بازار به معناي جلوگيري از زيان احتمالي در بازار ديگر است. وي معتقد است كه بازار با شتاب به سوي محصولات سازماندهي‌شده جائيكه حاشيه‌هاي سود وسيع‌تر هستند حركت خواهد كرد. ثانياً، همانطور كه از طريق نمايشگاه باشكوه e-world به نمايش درآمد، بازار صحنه‌اي است از ظهور شركت‌هاي عظيم انرژي E.O.N و R.W.E و ديگر شركت‌هاي انرژي، اشتياق اعضاء بازار آنها را به سويي مي‌كشاند كه پول تبديل به مديريت خطرپذيري و تجارت و در نهايت وجود نيروي كار ماهر در بازار مي‌شود.
معرفي واحد پول يورو تنوع‌پذيري پول خارجي در بازاري را كه كارگزارانش تمايل زياد به چمن‌هاي سبزتر دارند. جايي كه مهارت‌هاي تجاري و استراتژي هدجينگ * (تمركز بركاهش خطر ضرر و زيان ناشي از نوسانات در نرخ‌هاي ارز، قيمت‌هاي كالا، نرخ‌هاي بهره و غيره)* ممكن است آماده به استفاده باشند را كاهش داد. به نظر مي‌رسد تازه‌واردان تنها كساني هستند كه دچار دردسر و زحمت شدند در حاليكه صاحبان قدرت با خود تنظيمي و توافق‌نامه NTPA احساس رضايت مي‌كنند.
واحدهاي تجاري و صنعتي شاهد قيمت‌هاي پائين‌تر برق هستند و خانوارها حق بيان نظراتشان را ندارند.
دكتر جي‌آرجي اسپيكر، مديرعامل شركت Aquila Energy GmbH، در ايسن آلمان مشاهده كرد كه تازه واردان همانطور كه خودشان دچار دردسر و زحمت شده‌اند مقامات دولتي مانند وزير اقتصاد را تحت فشار قرار داده‌اند، فرايندهاي توافق انجمن را از طريق دادگاه و دفتر كارتل فدرال به چالش كشيدند و تحقيقات مستقلي را از طريق مشاوراني مانند Bratte و NERA انجام داده و تلاش‌هاي خود را از طريق اتحاديه بازرگانان انرژي اروپا يكپارچه كردند و با كميسيون اروپا به منظور پرسيدن سوالات مناسب در موقعيت‌هاي مناسب همكاري كردند.

منبع:انجمن مهندسی برق