آنچه از ديرباز باعث پيشرفت انسان بوده آرزوهاي او و ميل رسيدن به اين آرزوها بوده است، شايد در فيلمهاي علمي تخيلي خودرويي را ديده باشيد كه بدون نياز به راننده حركت ميكند و با مسافرانش صحبت ميكند و با استفاده از نقشههاي ماهوارهاي بهترين مسير را مييابد يا رباتي كه كارهاي خانه را انجام ميدهد، دوست و هم صحبت يك كودك نيز هست. داشتن چنين امكاناتي براي انسان امروزي كه زندگي او با كامپيوتر و سيستمهاي خودكار گره خورده است، جالب است. تمام اين كارها و بسياري ديگر حاصل كار علم نوظهور هوش مصنوعي است، علمي كه آينده انسان را دچار تحولي بزرگ خواهد كرد. باوجود اينكه هوش مصنوعي از علوم جديد است ولي براي مطالعه تاريخچهاي از آن بايد به قبل از ميلاد مسيح برگرديم! زماني كه ارسطو تفكر عقلاني و استدلال منطقي را پايهريزي كرد. ارسطو را ميتوان اولين كسي دانست كه مجموعه دقيقي از قوانين حاكم بر بخش عقلاني ذهن را تدوين كرد. اولين تلاشها در اين زمينه پس از جنگ جهاني دوم آغاز شد و اصطلاح هوش مصنوعي اولين بار توسط جانمك كارتي (John McCarthy) در كنفرانسي در دانشگاه دارتموث استفاده شد. از آن زمان تاكنون تحقيقات و كارهاي بزرگي در اين زمينه انجام شده است و پيشرفتهاي زيادي داشته است كه پيشبيني ميشود در آينده نيز اين روند ادامه پيدا كند. هوش مصنوعي همراه با زيستشناسي ملكولي، رشتههايي هستند كه دانشمندان ديگر رشتهها بيشترين علاقه را براي فعاليت در آنها دارند. يك دانشجوي رشته فيزيك ممكن است با خود بينديشد كه تمام نظريات ارزشمند، قبلا توسط گاليله، نيوتن، اينشتين و بقيه بيان شده است، ولي رشته هوشمصنوعي هنوز براي چندين اينشتين، به صورت تماموقت جاي كار دارد. در ادامه تعريفي از هوش مصنوعي ارائه ميدهيم سپس چند كاربرد از هوش مصنوعي را ذكر خواهيم كرد. تعريف هوش مصنوعي شايد در ابتدا بهتر است اين سوال را بپرسيم كه هوش و هوشمندي چيست؟ اين يك سوال پيچيده است و جواب دقيقي ندارد، ولي ميتوان چند تعريف براي آن ذكر كرد: توانايي مواجهه با موقعيتهاي جديد، توانايي حل مسائل و مشكلات، توانايي پاسخگويي به سوالات و طراحي راه حل براي آنها و... حال با دانستن تعريفي از هوش ميتوانيم تعاريفي ساده از هوش مصنوعي بيان كنيم: هوش مصنوعي مطالعه سيستمهايي است كه طوري عمل ميكنند كه به نظر هوشمند ميرسند. يا هوش مصنوعي، مطالعه روشهايي است براي تبديل كامپيوتر به ماشيني كه بتواند اعمال انجام شده توسط انسان را انجام دهد. (با همان سطح هوشمندي) پس هر چيزي را كه داراي هوشمندي باشد يك عامل هوشمند ميناميم. كاربردهاي هوش مصنوعي رباتيك: ربات يك عامل هوشمند مجازي يا مكانيكي است كه معمولا توسط يك كامپيوتر يا قطعه برنامهنويسي شده الكترونيكي هدايت ميشود، رباتيك كه علم طراحي و ساخت رباتهاست بيش از هر چيزي به هوش مصنوعي وابسته است، رباتها در بسياري از موارد نياز به هوشمندي دارند كه از آن جمله ميتوان به مواردي مانند مسيريابي، جا بهجا كردن اشيا، اينكه دركي از محيط خود داشته باشند و بتوانند براي حركت به سوي نقطه خاصي برنامهريزي كنند، اشاره كرد. يك نمونه پيشرفته از رباتها ربات Asimo ساخت شركت Honda است، Asimo يك ربات انسان نماست كه ميتواند راه برود، بدود، از پلهها بالا برود، يك سري دستورهاي ساده را بفهمد و اجرا كند. Asimo شناخت خوبي از محيط خود و قدرت تشخيص چهره افراد محدودي را نيز دارد. او تازه 10 ساله شده و در جشن تولدش از مهمانها به گرمي پذيرايي كرده! اين ربات در آينده قادر به انجام كارهاي بيشتري خواهد بود او خواهد توانست افراد سالمند را در كارها ياري دهد و كارهايي كه براي انسان سخت و خطرناك هستند مانند كار با مواد شيميايي و آتش زا را انجام دهد. اطلاعات و جزئيات بيشتر در مورد Asimo را ميتوانيد در سايتش بيابيد: http://asimo.honda.com پردازش زبان طبيعي: در ارتباط بين افراد و كامپيوتر مورد بررسي قرار ميگيرد، هدف اصلي و نهايي آن توانايي برقراري ارتباط با كامپيوتر با زبانهايي مثل انگليسي يا فارسي و پاسخ كامپيوتر به همان زبان است (اين ارتباط ميتواند گفتاري يا شنيداري باشد). تاكنون رباتهاي بسياري (از نوع مجازي) ساخته شدهاند كه اين ويژگي را دارند تا با مخاطب ارتباط برقرار كنند. اولين ربات ايراني كه قدرت دارد به زبان فارسي صحبت كند(!) سايفر نام دارد. سايفر با طرف مقابل از طريق چت ارتباط برقرار ميكند او داراي شخصيت است به طور مثال اگر طرف مقابل به او حرف زشت بزند ناراحت ميشود يا حتي قهر ميكند! از طرف ديگر ممكن است عاشق هم بشود! سايفر بعضي اوقات سوال هم ميپرسد و با توجه به جوابي كه ميگيرد به اطلاعات خود ميافزايد. نكته جالب ديگر در مورد اين ربات اطلاعات كامل او در زمينه فيلم و موسيقي و استعداد قابل توجهش در رياضيات است. سايفر ميتواند نوع شخصيت طرف مقابل را تا حدودي با توجه به جواب هايش حدس بزند. براي چت كردن با اين ربات كافي است شناسه ياهوي او را به فهرست خود اضافه كنيد. انواع رباتها مانند سايفر را ميتوانيد از سايت http://demo.vhost.pandorabots.com پيدا كنيد يا حتي براي خود يك ربات مجازي تربيت كنيد! شناسايي الگو: هدف از شناسايي الگو شناسايي الگوهاي ورودي به سيستم مانند تشخيص كاراكتر است. در اين زمينه نرمافزارهايي ساخته شدهاند كه مشهورترين آنها (OCR (Optical Character Recognition است. OCR ميتواند دستنوشتهها يا متنهاي پرينتشده را به فايلهاي قابل ويرايش تبديل كند، اگر ميخواهيد چند صفحه از يك كتاب را در وبلاگ خود قرار دهيد به جاي تايپ آن ميتوانيد صفحهها را اسكن كنيد و از نرم افزار OCR استفاده كنيد. كاربردهاي هوش مصنوعي به همين جا ختم نميشود، در هر زمينه كه فكرش را بكنيد هوش مصنوعي ميتواند دخيل باشد، امروزه هوش مصنوعي در همه علوم كاربرد وسيعي دارد، به طور مثال در صنايع خودروسازي، صنايع سنگين، كشاورزي، پزشكي، حقوق و قضاوت و... در شمارههاي آينده منتظر مطالب جالبي از هوش مصنوعي باشيد. حميد خدابندهلو منابع و مراجع: Artificial intelligence: a modern approach by Stuart Russell and Peter Norvig Artificial Intelligence Illuminated by Ben Coppin http://artificial.ir/intelligence/ Wikipedia the Free Encyclopedia
روش های جستجو در هوش مصنوعی ما به عنوان یک عامل هوشمند، در مسائل روزمره ای که برایمان پیش می آید با اسفاده از تکنیک های جستجو اقدام به یافتن راه حلی برای مسئله می کنیم. به عنوان مثال خانه ای را فرض کنید که در آن به دنبال شی خاصی هستیم. همچنین فرض کنید هیچ اطلاعی در مورد خانه و محل قرارگیری اشیا در خانه نداریم. در چنین مواردی برای یافتن شی موردنظر، خانه را اتاق به اتاق و در هر اتاق همه بخش های آن اتاق را جستجو می کنیم. نتیجه جستجو تنها در صورتی می تواند به دست آید که جواب مسئله در فضایی که آن را جستجو می کنیم، موجود باشد.به عنوان یک مثال دیگر فرض کنید می خواهیم از تبریز به سمت شیراز حرکت کنیم. هدف ما نیز رسیدن به شیراز در کمترین زمان ممکن می باشد. یکبار دیگر نیز ما به عنوان یک عامل هوشمند، با در دست داشتن نقشه راه های کشور براحتی مسیر حرکت خود را مشخص می کنیم. به طور حتم هنگام جستحو بر روی نقشه برای یافتن کوتاهرین مسیر حرکت از تبریز به شیراز، از جستجوی مسیر حرکت تبریز-ارومیه-شیراز صرف نظر می کنیم. حال سوالی که اینجا مطرح می شود اینست از به جستجوی راه حل در مسیر تبریز-ارومیه-شیراز نمی پردازیم.مهمترین تفاوت دو مثال ذکر شده را ناآگاهانه بودن جستجو در مثال اول و آگاهانه بودن جستجو در مثال دوم می باشد. در حالت کلی روش های جستجو را می توان به سه دسته زیر تقسیم کرد • ناآگاهانه • هیوریستیکی • متاهیوریستیکی مسائلی وجود دارند که فضای جستجوی آنها به اندازه ای بزرگ می باشد که استفاده از روش های جستجوی ناآگاهانه و هیویریستیکی را برایمان غیرممکن می سازد. در چنین مواردی از روش های متاهیوریستیکی یا فرامکاشفه ی استفاده خواهیم کرد. انواع مسائل در هوش مصنوعی مسائل مطرح شده در هوش مصنوعی را از چند دیدگاه مختلف می توان مورد بررسی قرار دارد : • هدف یافتن تنها یک جواب برای مسئله است یا همه جواب های ممکن برای مسئله باید جستجو شوند؟ • پاسخ دهی الگوریتم جستجو برای حل مسئله بلادرنگ خواهد بود یا زمان بیشتری برای حل مساله می توان اختیار کرد • آیا در مسئله محدودیت هایی وجود دارد یا نه ؟
