نکاتی در باب باند وسيع

موجي جديد

ارتباطات باند وسيع، با روندي که در رشد آن مشاهده مي‌شود، رؤياي همگرايي سرويس‌هاي پخش تلويزيوني، تلفن ثابت، اينترنت و ارتباطات سیار را محقق مي‌سازد. پيش‌بيني مي‌شود که با همگاني شدن ارتباطات باند وسيع، موجي جديد در توسعة بازارهاي مخابراتي ايجاد شود؛ بر اساس برآوردها، بازار مخابراتي، صرفنظر از جهش‌هايي که در بازه‌هاي زماني کوتاه‌مدت در آن به وقوع مي‌پيوندد، به يک رشد ثابت رسيده است؛ اما عاملي که منجر به جهشي بزرگ در اين روند مي‌شود (از همان نوعي که ظهور پديدة ارتباطات سیار و اينترنت به وجود آورد)، ارتباطات باند وسيع است. آمارها نشان از توان بالقوة فراوان براي ايجاد درآمد فراوان ناشي از اراية خدمات باند وسيع دارد؛ به‌طوريکه درآمد کرة جنوبي در سال 2004 از محل اراية اين خدمات در حدود 2.5ميليارد دلار بوده‌است.

لزوم دخالت دولت

اگر روند توسعة ارتباطات باند وسيع را در کشورهاي پيشرو بررسي کنيم، به اين نتيجه مي‌رسيم که رشد مناسب ارتباطات باند وسيع، نيازمند دخالت‌هاي دولت است. در واقع، واگذاري توسعة اين بخش مخابرات به فرآيند بازار، مناسب تشخيص داده نشده است.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد که حجم عمدة بازار ارتباطات باند وسيع در اکثر کشورهاي عضو سازمان توسعة همکاري‌هاي اقتصادي، همچنان در اختيار اپراتور اول (دولتي) بوده است. حجم محدود بازار، نبود پايداري اقتصادي و نيز کاهش اعتماد سرمايه‌گذاري از جمله دلايل اين امر ذکر مي‌شود. از سوي ديگر، دولت با وضع قوانين مناسب مي‌تواند محيط رقابتي سالمي را براي اپراتورها به وجود آورد و فرآيند عرضه و تقاضا را براي رشد بهينة اين بخش کنترل کند. اين قوانين بايد سطح رقابت را در محيط رقابتي به وجودآمده نيز کنترل کنند.

تجربة تلخ ارتباطات سیار

کشور ما در زمينة تلفن ‌همراه بدون برنامه و استراتژي مشخص گام نهاد. نتيجه آن شد که با وجود گذشت حدود 15 سال از ظهور تکنولوژي‌هاي ارتباطات سیار، فقط يک شرکت سازندة تجهيزات تلفن‌همراه در کشور وجود دارد و در ساير زمينه‌هاي مرتبط با اين تکنولوژي، همچون اپراتوري و تحقيقات توسعه‌اي، فاصلة زيادي با ساير کشورها داريم. در ضمن در زمينة حضور در بازارهاي خارجي همچون بازار کشورهاي منطقه هيچ توفيقي به دست نياورده‌ايم.

ارتباطات سیار را رها کنيم!

اما در حال حاضر، سرويس‌هاي باند وسيع در حال ايجاد موج جديدي در تمامي زمينه‌هاي مخابرات هستند. اين خود بيانگر فرصت‌ها و تهديدهايي براي مخابرات کشور ماست؛ در بازار جهانيِ در حال ظهورِ اين تکنولوژي‌ها، مي‌توان با سرمايه‌گذاري و در پيش گرفتن استراتژي‌هاي مناسب، به مزيت‌هاي نسبي دست يافت و بخشي از بازار را به دست گرفت.

به اعتقاد صاحبنظران، به جاي سرمايه‌گذاري در زمينة تکنولوژي‌هاي فعلي ارتباطات سیار، که به انتهاي عمر توسعة خود نزديک مي‌شود و به دليل وجود رقباي قدرتمند بين‌المللي، فرصت چنداني براي حضور چشمگير ما در بازارهاي جهاني باقي نمانده است، بهتر آن است که سرمايه‌هاي خود را به سمت تکنولوژي‌هاي باند وسيع سوق دهيم. در غير اينصورت و بدون اتخاذ استراتژي مناسب در زمينة تکنولوژي‌هاي باندوسيع، که بر اساس پيش‌بيني‌ها بازار متنوع‌تري از تکنولوژي‌ ارتباطات سیار ايجاد خواهند کرد، در آينده به وضعيتي مشابه وضعيت فعلي‌ ارتباطات سیار دچار مي‌شويم.

سرويس‌هاي جديد و نياز جديد

علاوه‌بر اين، بايد به مقولة سرويس‌‌دهي نيز توجه کرد؛ تا به‌ حال، کمبود پهناي باند به عنوان مشکلي عمده در ترافيک‌هاي بين‌شهري مطرح شده است؛ ولي اگر قرار باشد پهناي باند قابل توجهي را تا در منازل يا حتي تا ميز شخصي افراد رساند، اين مسأله حالت ديگري به خود مي‌گيرد که ناشي از ظهور سرويس‌هاي متنوع جديد است. از جملة اين سرويس‌ها، مي‌توان به تلويزيون‌هاي ديجيتال، پيام‌هاي بازرگاني هدفمند، پزشکي از راه دور، اتوماسيون منزل، کنفرانس ويديويي و رسانه‌هاي متعامل اشاره کرد. بعضي از اين سرويس‌ها هم‌اکنون به صورت خاص مورد استفاده قرار مي‌گيرند؛ ولي وقتي اين سرويس‌ها حالت عمومي پيدا کند، مسألة پهناي باند از اهميت بيشتري نسبت به امروز برخوردار خواهد شد.

همچنان بي‌توجه

بررسي‌ها نشان مي‌دهد ارتباطات باند وسيع جايگاه قابل قبولي در سياست‌گذاري‌هاي کلان بخش مخابرات کشور ندارد. از ديدگاه کارشناسان، صرفاً اکتفا به بيان جملاتي در برنامه چهارم توسعه بدين مضمون که رقم اينترنت پرسرعت به 1.5ميليون پورت خواهد رسيد، نخواهد توانست ما را به مقصود برساند؛ همانگونه که تعيين شاخص کمي براي اراية خدمات تلفن ‌همراه در برنامه‌هاي قبلي نيز چندان اثربخش نبود. به نظر مي‌رسد بايد به تدوين سياست‌هاي مشخص و مدون در اين زمينه پرداخت؛ آنگونه که کشورهاي پيشرو، مانند کرة جنوبي با برنامه IT839 به اين عرصه وارد شده‌اند.

همچنان بي‌برنامه

عليرغم برخورداري مخابرات ما از موهبت نيروي انساني مستعد و متخصص و تخصيص بودجة زياد براي امر تحقيقات در برنامة چهارم (سالانه 400ميليارد ريال)، برنامه‌ريزي خاصي در وزارت ICT براي توسعة تحقيقات در بخش ارتباطات باند وسيع ديده نمي‌شود؛ دانشگاه‌ها نيز برنامة مشخصي براي آموزش نيروي انساني متخصص در اين عرصه ندارند. از سوي ديگر، اگرچه مرکز تحقيقات مخابرات ايران به عنوان متولي اصلي تحقيقات در بخش ICT کشور، در دورة مديريت قبلي، با اتخاذ سياست "مديريت تحقيقات" به جاي "تحقيقات"، پروژه‌هاي متعددي را براي تحقيقات در زمينة مخابرات و ارتباطات باند وسيع تعريف کرده ‌است، اما به اعتقاد کارشناسان، اين امر بدون آينده‌نگري و غيرسيستماتيک برنامه‌ريزي شده ‌است؛ به عنوان مثال، فعاليت مراکز تحقيقاتي بخش خصوصي (که برخي با حمايت مرکز صنايع نوين در اين زمينه فعاليت مي‌کنند) مدنظر برنامه‌ريزان قرار نگرفته‌است.

علاوه بر آن، متأسفانه شرکت مخابرات ايران بدون در نظر گرفتن فعاليت‌هاي هرچند اندک ارگان‌هاي مختلف از جمله سازمان صنايع نوين، به خريد تجهيزات جايگزين از شرکت‌هاي خارجي مي‌پردازد؛ امري که مي‌تواند اين تلاش‌هاي اندک را هم ناکام بگذارد.

اما چه بايد کرد؟

با توجه به لزوم ايجاد زيرساخت‌های مناسب برای اراية سرويس‌های مختلف و نقش اساسی که ارتباطات باند وسيع در توسعة جوامع بر عهده دارد، کشورها ناگزير از پيوستن به اين موج جهاني هستند. توسعة ارتباطات باند وسيع در هر کشور از مدل خاص آن کشور تبعيت مي‌کند و در برگيرندة نگرش و رويکرد خاص دولت‌مردان نسبت به ايجاد زيرساخت و اراية سرويس‌های متفاوت است. به‌گونه‌اي که مدل به‌کاررفته در يک کشور عيناً براي ساير کشور‌ها قابل استفاده نيست؛ اما با در نظر گرفتن عوامل مشترک و نيز تکنولوژ‌ی‌های مختلف اين حوزه و سرويس‌های متفاوت قابل ارايه توسط آن، بررسي مدل توسعة ارتباطات باند وسيع ساير کشورها مي‌تواند راه‌حل مناسبي براي کمک به اتخاذ تصميم‌هاي درست و جلوگيري از تکرار اشتباهات باشد.

منبع:انجمن مهندسی برق