امروزه یک مهندس پزشکی موفق باید در ابتدا با کلیات تمام سیستم های تصویربرداری موجود و سپس جزئیات تخصصی آنها در حد نیاز آشنایی پیدا کند تا بتواند در مواجه با مشکلات این سیستم های پیچیده به راحتی از پس مشکلات آنها برآید. در سالهای اخیر رادیولوژی دیجیتال ( رادیوگرافی دیجیتال ) در اکثر کشورهای جهان به تدریج جای تصویربرداری های سنتی با پرتوی ایکس ( رادیولوژی با تیوب های low و فیلم ) را گرفته است . با این وجود بر اساس آمار رسمی از ۱۳۰۰ مرکز رادیولوژی در کشور ٬ کمتر از ۳۰ مرکز ٬ از رادیولوژی دیجیتال استفاده می نمایند که در این میان تنها مراکز معدودی دارای سیستم های رادیولوژی با فلت پنل و سایر دتکتور های تصویر برداری با اشعه ایکس هستند و بقیه دارای سیستم های ارتقاع یافته و نیمه دیجیتال سی ار ( CR ) هستند که به دلیل امکان استفاده از اکثر قسمتهای سیستم های رادیولوژی سنتی ٬ در این سیستم ( تنها کاست مورد استفاده در رادیولوژی سنتی جای خود را به کاست های CR داده که در کارتخوان دستگاه تصویر دیجیتال ایجاد می شود و امروزه در اکثر کشور های پیشرفته استفاده از آنها نیز منسوخ شده است ) تغییر چشمگیری در کاهش دز اشعه و تنظیمات اتوماتیک دیافراگم و … که در سایر روش های رادیولوژی دیجیتال وجود دارند مشاهده نمی شود . البته ریشه مشکل کمبود مراکز رادیولوژی دیجیتال در کشور به هزینه بالای خرید این دستگاه ها باز می گردد . از اینرو وزارت بهداشت آیین نامه ای مبنی بر الزام مراکز تصویر برداری تازه تاسیس در نصب سیستم های دیجیتال رادیوگرافی مصوب نموده که نتیجه درخور توجهی را به دنبال نداشته و باوجود صدور بیش از ۱۳۰ مجوز تاسیس ٬ تنها حدود ۷ تا ۱۰ مرکز راه اندازی شده است لازم به ذکر است که این آیین نامه تاکنون مورد تایید اداره کل تجهیزات پزشکی وزارت بهداشت نیز قرار نگرفته است . مزایای سیستم های رادیولوژی دیجیتال و نیمه دیجیتال ( سی ار CR ) : ● در رادیولوژی تمام دیجیتال نسبت به رادیولوژی سنتی ضریب خطا بسیار پایین تر می باشد زیرا بر اساس نرم افزار داخلی دستگاه دز اشعه و تمامی کمیت های تصویر برداری بصورت خودکار ( یا نیمه خودکار ) تنظیم و بهینه شده و اثر نقش بسته بر روی دتکتور بطور همزمان شدت پرتو خروجی از تیوپ رادیولوژی را کنترل می نماید . این خود باعث می شود علاوه بر کاهش دز اشعه و حذف تعداد دفعات تکرار تصویر برداری ٬ تصویر بسیار مطلوبی ایجاد شود همچنین بر اساس مشخصات دتکتور مورد استفاده در این سیستم ها ٬ نرم افزار داخلی سیستم بصورت خودکار اقدام به اصلاح تصویر خروجی از دتکتور می نماید تا تصویری در نهایت دقت و کیفیت ایجاد شود . البته بجز امکانات تغییر و اصلاح نرم افزاری بر روی تصاویر و کمی بهتر شدن کیفیت آنها ( به دلیل ماهیت کاست های CR ) شاهد بهینه شدن تابش پرتو ایکس ( در نتیجه کاهش دز دریافتی بیمار ) و کنترل همزمان بر روی تصویر در حال ثبت در سیستم های سی ار نمی باشیم . ● پشتیبانی از سیستم Pacs و ( picture archiving communication systems ): این سیستم شامل تجهیزات نرم افزاری و سخت افزاری جهت ایجاد یک شبکه داخلی بین تمامی تجهیزات تصویر برداری در مرکز درمانی ٬ سیستم ذخیره و آرشیو تصاویر با فرمت دایکام ( که خود شامل مکانی امن دارای حجم بسیار بالایی از حافظه سخت افزاری ( Hard Disc ) جهت ذخیره تصاویر و سایر مشخصات بیماران می باشد ) ٬ ارتباط با محل مشاهده و تفسیر تصاویر گرفته شده ( Work Station ) و در نهایت قابلیت تبادل اطلاعات تصاویر با سایر مراکز درمانی و اینترنت می باشد . این سیستم در محیطی امن ( جلوگیری از احتمال هرگونه دستکاری در تصاویر رادیوگرافی بخصوص در پزشکی قانونی جهت ارائه به مراکز قانونی توسط حفظ و نگهداری اصل تصاویر در مرکز تصویر برداری ) امکان مشاهده و دسترسی پزشکان به تصاویر و سابقه بیماران را بصورت آنلاین ( که نیازمند خطوط پر سرعت اینترنتی میی باشد ) ٬ فراهم می آورد . البته این در صورتی است که تمامی مراکز درمانی در سطح کشور به این سیستم مجهز و آنرا پشتیبانی نمایند زیرا اصولا این سیستم بصورت یک سیستم یکپارچه بین مراکز درمانی طراحی شده است . ● با حذف فیلم در رادیوگرافی دیجیتال ٬ هزینه تهیه فیلم رادیولوژی ٬ دارو های ظهور و ثبوت فیلم ٬ خرید و نصب تجهیزاتی نظیر پاس کاست ٬ دستگاه ظهور و ثبوت فیلم ( پروسسورها ) و آلودگی های زیستی ناشی از فیلم های رادیولوژی کاهش می یابد . ● با استفاده از رادیولوژی دیجیتال فاصله زمانی بین اقدام جهت تصویر برداری و تحویل تصویر نهایی رادیولوژی بسیار کاهش می یابد . از اینرو این سیستم ها جهت استفاده در موارد اورژانس بسیار مناسب خواهند بود . اجزای دستگاه رادیولوژی کولیماتور وسیله ای است برای محدود کردن اشعه ایکس به کار می رود. به خروجی تیوب اشعه ایکس در محفظه تیوب وصل می شود تا اندازه و شکل شعاع اشعه ایکس را تنظیم کند. کلیماتور دارای دو دریچه است می تواند با بازو بسته شدن و محدوده و تابش اشعه ایکس را تغییر دهد. هر دریچه شامل چهار صفحه سربی است که به صورت زوجهابی مستقل حرکت می کنند. محفظه تیوپ از جنس فولاد بوده که مملو از روغن است و حباب شیشه ای را دربرمی گیرد. این محفظه محلی برای اتصال کابلهای فشار قوی داشته و دارای پایه ای است که تیوپ را نگه می دارد. تیوپ شیشه ای حباب خلاء شیشه ای است که از شیشه مخصوص و محکم ساخته شده است و شامل: ۱- فیلامنت سیمی (از جنس تنگستن)، ۲- متمرکزکننده از جنس مولیبدنیوم یا فولاد، ۳- آند مسی که روی آن هدفی از جنس تنگستن است، میباشد. حفاظ لامپ و کابلهای فشار قوی به دلیل ساطع شدن اشعه ایکس در تمام جهات از لامپ مولد با شدت تقریباً یکسان و اینکه بسیاری از این تشعشعات اکسپوژر غیر ضروری برای بیماران و پرسنل ایجاد می کند، و کیفیت فیلم را نیز کاهش می دهد، حفاظ فلزی لامپ این قسمت از اشعه اضافی و اشعه های پراکنده شده را جذب می کند. ژنراتور وظیفه تولید ولتاژ بالای لازم برای ایجاد اشعه ایکس را درتیوب ژنراتورهای ولتاژ بالا بر عهده دارند. تغذیه این ژنراتورها از برق v 220 شهر به گونه تکفاز و یا سه فاز می باشد که خروجی ای تاحد kv 150 در مدت زمان کوتاهی تولید می کند. وظایف ژنراتور: ۱- تأمین اختلاف پتانسیل دو سر تیوپ اشعه ایکس. ۲- ملتهب کردن فیلامان برای تولید الکترون. ۳- کنترل اختلاف پتانسیل دو سر تیوپ. ولتاژ مورد استفاده در ژنراتورهای اشعه ایکس از نوع ولتاژ متناوب است. دو نوع ولتاژ متناوب داریم: ۱- تکفاز و ۲- سه فاز. تختهای رادیوگرافی درطرح های مختلف ساخته می شوند که می توانند بدون بوکی یا با بوکی باشند . تمام تختهای با بوکی رادیولوژی در زیر سطح رویی یک قسمت برای تعبیه شدن بوکی دارند . هر بوکی شامل یک محل برای قرارگرفتن کاست و یک محل درروی کاست برای قرار گرفتن گرید هستند . این وسیله توسط دکتر بوکی (Gustave Bucky ) در سال ۱۹۱۳ اختراع گردید و هنوز موثرترین راه جهت حذف پرتوهای ثانویه ناشی از میدانهای بزرگ رادیوگرافی محسوب می گردد . دتکتور(دریافت کننده) صفحه ای از سلول های دریافت کننده اشعه ایکس که میزان فرکانس اشعه ها را پس از برخورد به بیمار محاسبه و به پردازشگر میفرستد. منبع:انجمن مهندسی پزشکی