1. مهمان گرامی، جهت ارسال پست، دانلود و سایر امکانات ویژه کاربران عضو، ثبت نام کنید.
    بستن اطلاعیه

مروری بر طراحی ونتیلاتور از دید مهندسی پزشکی

شروع موضوع توسط Mr Perfect ‏17/7/15 در انجمن مهندسی پزشکی

  1. کاربر فوق حرفه ای

    تاریخ عضویت:
    ‏23/6/15
    ارسال ها:
    4,491
    تشکر شده:
    6,079
    امتیاز دستاورد:
    113
    جنسیت:
    مرد
    حرفه:
    Engineering Management
    مروری بر طراحی ونتیلاتور

    در این بخش اشاره ای بر مقدمات لازم برای ونتیلاسیون مکانیکی خواهیم داشت و اساس طبقه بندی و برخی از مدهای تنفسی که در این ونتیلاتورها بکار گرفته میشوند نیز توضیح داده خواهد شد.

    ونتیلاتور چیست؟

    Ventilation یعنی حرکت آزادانه گاز (هوا) به داخل یا خارج و ونتیلاتور دستگاهی است که عبور هوا به داخل ریه ها و خارج کردن آن را امکان پذیر می سازد. از آنجا که برای حرکت حجمی از هوا از یک محل به محلی دیگر نیاز به افزایش اختلاف فشار می باشد در ونتیلاتورها نیز این نیاز مورد توجه قرارگرفته است. ونتیلاتورهای فشار مثبت جهت ایجاد فشار مثبت برای باز کردن راه هوایی (تنفسی) بکار گرفته میشوند در حالیکه ونتیلاتورهای فشار منفی جهت ایجاد یک حالت مکش پیرامون قفسه سینه استفاده میشوند ونتیلاتورهای اولیه از نوع فشار منفی بودند و به علت شکل ظاهری شان تانک یا ریه آهنی(Iron Lung) نامیده شده بودند و اولین نمونه این ونتیلاتورها حدوداً در سال ۱۹۴۰ ابداع شدند . طرز کار آنها اینگونه بود که فرد در داخل یک استوانه بزرگ قرار می گرفت که فشار آن از فشار محیط اطراف کمتر بود و این اختلاف فشار باعث کشیده شدن هوا به داخل ریه ها می گردید. امروزه ونتیلاسیون فشار مثبت جایگاه ویژه ای یافته و همزمان با پیشرفت علوم مهندسی و پزشکی روشهای جدیدتر با فن آوریهایی با توانایی حفظ تنفس مصنوعی برای دوره های زمانی طولانی معرفی شده اند.

    ویژگیهای پایه ای یک ونتیلاتور تنفسی:

    بطور کلی چهارفاز در یک سیکل تنفسی که یک ونتیلاتور آن را کنترل می کند. چهار فاز تنفس عبارتند از :

    ۱) فاز دم پر شدن ششها با هوا

    ۲) تغییر از فاز دم به فاز بازدم توقف مرحله پرشدن ششها

    ۳) فاز بازدم تخلیه ششها

    ۴) تغییر از فاز بازدم به فاز دم شروع پر شدن ششها

    این مراحل با استفاده از حسگرها ، تایمرها و سایر اجزای مرتبط بکار رفته در دستگاه ونتیلاتور کنترل می شود. در بخشهای بعدی به اجزاء و ارتباط آنها خواهیم پرداخت

    طبقه بندی ونتیلاتورها

    ۱) طبقه بندی مبتنی بر گرادیان فشار

    طبقه بندی ونتیلاتور در طول دو دهه به شکلهای مختلفی در متون پزشکی تشریح شده است که یکی از اصول طبقه بندی تئوری گونه این وسیله ها مرتبط با فشار می باشد. فشار مورد نظر نیرویی است که ونتیلاتور برای انجام فرآیند تهویه به هدف مورد نظر اعمال می کند. بر اساس طبقه بندی مبتنی بر فشار سه کلاس اصلی وجود خواهد داشت:

    ۱-۱)ونتیلاتورهای فشار منفی

    همانگونه که قبلاً نیز اشاره شد این ونتیلاتورها با ایجاد فشار منفی در اطراف قفسه سینه بیمار موجب ایجاد اختلاف فشار شده و در نتیجه عمل ورود و خروج هوا انجام می پذیرد. با ایجاد فشار منفی حول قفسه سینه نیروی لازم جهت انبساط آن بوجود آمده و به این وسیله هوا وارد ششها می شود در طول فاز بازدم نیز فشار منفی با فشار اتمسفر جایگزین شده و به ششها اجازه داده می شود تا خالی و فاز بازدم به انجام برسد. در شکلهای زیر نمونه هایی از این نوع دستگاهها نشان داده شده است.

    [​IMG]

    شکل(۵) یک نمونه از ونتیلاتورهای فشار منفی ابتدایی، این دستگاه در سال ۱۹۵۰ ساخته شده است.

    استفاده از ونتیلاتورهای فشار منفی پیچیدگی ها و مشکلاتی را به همراه دارد که از آن جمله می توان به دسترسی محدود جهت پرستاری از بیمار، ناتوانی در مانیتور صحیح مکانیک ششها و عدم آسایش بیمار اشاره کرد.

    [​IMG]

    شکل(۶) نمونه ای از ونتیلاتورهای فشار منفی مدرن

    [​IMG]

    [​IMG]

    شکل(۷) نمونه ای از ونتیلاتورهای فشار منفی، مدل زره سینه ای

    ۱-۲)ونتیلاتورهای فشار مثبت

    در این نوع ونتیلاتورها اساس کار ایجاد فشار مثبت در راههای تنفسی جهت باز شدن آنها می باشد. این فشار از طریق یک وسیله ماسکی شکل به بیمار اعمال می شود و فشار ایجاد شده نیروی لازم برای بزرگ شدن قفسه سینه و ششها را بوجود می آورد و در نتیجه هوا وارد سیستم تنفسی می شود. به طور کلی ونتیلاسیون فشار مثبت به دو گروه دارای مدهای کنترلی و دارای مدهای پشتیبانی طبق بندی می شوند. در شکل(۸) نمونه ای از این نوع ونتیلاتورها به صورت شماتیک نشان داده شده است.

    [​IMG]

    شکل(۸) نمای شماتیک از ونتیلاتورهای فشار مثبت


    ۱-۳)ونتیلاتورهای فشار منفی و مثبت

    این ونتیلاتورها ترکیبی از دو حالت قبلی می باشند که با ایجاد فشار منفی خارج قفسه سینه و فشار مثبت داخل قفسه سینه موجب بوجود آمدن نیروی لازم برای حرکت هوا در شش ها می شوند.

    ۲)طبقه بندی ونتیلاتورها بر اساس نوع سیکل بندی

    یکی دیگر از معیارهای طبقه بندی ونتیلاتورها مکانیسمی است که به واسطه آن، دستگاه فاز دم را پایان می دهد که در این مورد مرحله تغییر از فاز دم به فاز بازدم مورد توجه می باشد و این فاکتور تاثیر قابل توجهی بر روی چگونگی طراحی ونتیلاتور گذاشته و الکترونیک دستگاه، مکانیسم های کنترلی، اندازه فیزیکی محفظه هوا و سایر ویژگی ها را تحت تاثیر قرار می دهد. امروزه با پیشرفت تکنولوژی ونتیلاتورها در اندازه های کوچکتر و توانایی های بالاتری نسبت به ونتیلاتورهای نسل گذشته ساخته و ارائه می شوند نسل جدید ونتیلاتورها توسط ریزپردازنده ها (میکروپروسسورها) کنترل می شوند و این ریزپردازنده ها شیرهای مربوط به دم و بازدم، جریان، انتقال اطلاعات (نظیر اطلاعات مربوط به فشار، حجم، فلو و …) بدست آمده از سیستم حسگرها به سمت صفحه نمایش و آلارمهای سیستم را تحت کنترل و مدیریت خود دارند. چهار مکانیسم سیکل بندی استفاده شده در طراحی ونتیلاتورها خصوصا نوع اتوماتیک عبارتند از:

    – سیکل بندی بر اساس فشار – سیکل بندی بر اساس فلو (شارش)

    – سیکل بندی بر اساس حجم – سیکل بندی بر اساس زمان

    ۲-۱)ونتیلاتور با سیکل حجمی (Volume Cycled Ventilator )

    البته به این نوع ونتیلاتورها ونتیلاتور کنترل حجمی یا ونتیلاتور حجمی نیز گفته می شود در این روش می توان حجم هوای دمی (Vt) را تنظیم نمود تا به هنگامیکه حجم هوای اعمال شده توسط ونتیلاتور به این عدد رسید مرحله دم پایان داده شود در این روش هوا و اکسیژن با یک فلوی ثابت به ریه اعمال می شوند و در نتیجه فشار اوج در مسیر هوایی ممکن است بیش از آن چیزی باشد که برای انبساط ریه ها لازم است و از آنجا که حجم ثابت است فشار مسیر هوایی با تغییر شلی یا کامپلیانس ریه ها در افراد مختلف تغییر خواهد کرد.

    مشکل عمده این روش این است که در برخی بیماریهای تنفسی امکان اعمال فشار بیش از حد به مجاری تنفسی وجود دارد بنابراین همراه با کنترل حجم باید حداکثر فشار اعمالی نیز قابل کنترل باشد. با توجه به اینکه در این روش حجم تنفسی در دقیقه ثابت است کاربرد آن محدود بوده و تمایل زیادی به استفاده از آن وجود ندارد.

    ۲-۲)ونتیلاتور با سیکل فشاری (Pressure Cycled Ventilator)

    در این ونتیلاتورها می توان فشار دم را تنظیم کرد. زمانی که فشار مسیر هوایی به این حد برسد عمل دم خاتمه می یابد . در دستگاههایی که دارای سیستم PIP یا حداکثر فشار دمی هستند به خاطر اینکه فشار در مسیر آنها محدود است حجم هوای دم در آنها به کامپلیانس ریه و قفسه سینه وابسته است. مزیت عمده ی این روش کاهش تدریجی فلوی تنفس در حین دم است بر خلاف روش قبلی (VCV) که ثابت بود. در این روش تغییر ناگهانی فلو وجود ندارد و نیز جذب گازهای تنفسی بهتر صورت می گیرد.

    مشکل عمده این روش این است که تغییرات دینامیکی در دستگاه تنفسی باعث تغییر حجم حیاتی می گردد بنابراین در کنار این روش باید پارامترها و منحنی های تنفسی به خوبی نمایش داده شوند و این روش تنها در بیمارانی که واقعا بدان نیازمند هستند (نوزادان و اطفال) استفاده شود.

    ۲-۳)ونتیلاتور با سیکل زمانی (Time Cycled Ventilator)

    در این روش از تهویه مکانیکی، زمان دم مشخص است و هنگامیکه این زمان سپری شود عمل دم خاتمه می یابد بعبارت دیگر پارامتر اصلی در این نوع ونتیلاسیون، زمان دم می باشد که با مشخص می شود.

    ۲-۴)ونتیلاتور با سیکل فلو یا جریان (Flow Cycled Ventilator)

    در این ونتیلاتورها فاز دم هنگامی پایان می یابد که مقدار فلو به سطح بحرانی افت کند . در بسیاری از ونتیلاتورهای امروزی همه سیکل بندی های تشریح شده به صورت مدهای مختلف وجود دارند.

    به طور کلی می توان گفت که طبقه بندی ونتیلاتور نشان می دهد که دستگاه مورد نظر چه کاری را انجام میدهد و روش کمک رسانی به بیمار را نیز مشخص می کند. می توان گفت که یک ونتیلاتور با اعمال تغییرات بر روی یک متغیر کنترلی موجب انجام تنفس می شود بطوریکه این متغیر کنترلی با تغییرات بار تنفسی ثابت باقی می ماند. متغیرهای کنترلی عبارتند از فشار، حجم، جریان یا فلو و زمان. معیارهایی که برای تعیین متغیر کنترلی در طول تنفس بکار گرفته می شوند در شکل (۹) آورده شده است.اگر شکل موج فشار با تغییرات کامپلیانس و مقاومت تغییر نکند ونتیلاتور مربوطه از نوع کنترل کننده فشار می باشد و اگر شکل موج حجم با تغییرات کامپلیانس و مقاومت ثابت بماند می توان گفت که ونتیلاتور از نوع کنترل کننده حجم یا جریان می باشد. اگر حجم اندازه گیری شده و برای فرآیند کنترل، شکل موج حجمی استفاده شود ونتیلاتور از نوع کنترل کننده حجم می باشد. و اگر حجم به عنوان یک سیگنال پسخوراند استفاده نشده باشد ولی شکل موج حجمی ثابت باقی بماند ونتیلاتور مورد استفاده از نوع کنترل کننده جریان خواهد بود. و نهایتا اینکه اگر ونتیلاتور از نوع کنترل کننده زمان باشد تنها متغیرهای تحت کنترل زمانهای دم و بازدم خواهد بود. ونتیلاتورهای مدرن امروزی با ترکیب مکانیسمهای مختلف تنفسی که تا حدودی در بخشهای قبلی به آنها اشاره شد توانایی ایجاد برنامه های مختلف تنفسی برای بیماران مختلف با مشکلات متفاوت را دارا می باشند این برنامه های تنفسی مدهای تنفسی نامیده می شوند که در ادامه به تشریح آنها خواهیم پرداخت.

    [​IMG]

    شکل(۹الگوریتم پیشنهادی جهت تعیین متغیرهای کنترلی در طول تنفس


    منبع:انجمن مهندسی پزشکی