آرتروسکوپی دستگاهی است که در تشخیص بیماری های مربوط به مفاصل به ویژه آرتروز کاربرد دارد. این دستگاه دارای لوله ای است که در انتهای آن یک دوربین مدیکال قرار گرفته است و در درون آن تعدادی عدسی وجود دارد. پزشک لوله آرتروسکوپی را از طریق شکافی که در بافت بیمار ایجاد کرده است وارد بدن بیمار می کند. تصاویر تهیه شده توسط دوربین آرتروسکپی بر روی مانیتور نشان داده می شود و پزشک به وسیله این تصاویر تشخیص خود را انجام میدهد. یکی از بیماری هایی که در یکی ، دو دهه اخیر نام آن زیاد به گوش می رسد، بیماری آرتروز است. این بیماری که در زنان بیشتر از مردان دیده می شود، از شایع ترین بیماری های مفصلی به شمار می آید. عوامل متعددی در روند آرتروز موثر هستند، مانند جنسیت ، نژاد، وراثت و یا نحوه زندگی افراد. در این میان آمار مبتلایان به بیماری آرتروز در قاره آسیا بیشتر از دیگر نقاط دنیاست؛ البته خوشبختانه درحال حاضر با ابزارها و فناوری های پیشرفته ای که در اختیار متخصصان و جراحان ارتوپد قرار دارد، درمان بیماری آرتروز آسان شده است. بیماری آرتروز بیماری ای است که در آن سطح مفصل یا همان غضروف بشدت آسیب می بیند و تا حد زیادی از بین می رود. به همین دلیل ، چرخش یا حرکت استخوان روی مفصل با درد شدید همراه است. درد با شروع حرکت آغاز می شود و با استراحت بهبود می یابد. متاسفانه هیچ راهی برای ترمیم غضروف فرسوده و از میان رفته تاکنون یافته نشده است. به همین علت ، پزشکان به آنان برای کاهش درد بیمار داروهای مسکن و ضد التهابی را تجویز می کردند که البته مصرف مداوم این داروها به دیگر اندامهای درونی بدن آسیب می زند ضمن آن که احتمال بروز حمله های قبلی نیز در این افراد بیشتر از دیگران بود. البته درحال حاضر، با پیشرفت فناوری پزشکی ، به جای شکافتن زانو یا ران می توان براحتی و با کمک آرتوسکوپی یعنی آندوسکوپ مخصوص داخل مفصل شکل را تشخیص داد و در نهایت درمان کرد. سر کشیدن درون مفاصل در حال حاضر، با ابزارها و فناوری های پیشرفته ای که در اختیار متخصصان و جراحان ارتوپد قرار دارد، درمان بیماری آرتروز آسان شده است. ازجمله این فناوری ها می توان به آرتروسکوپی اشاره کرد که نسبت به جراحی باز مفاصل مزایای ویژه ای دارد. دکتر فرهاد فربد، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی و رئیس همایش جراحی های بسته مفاصل کم تهاجم بودن این روش را از بزرگترین محاسن آن می داند و می افزاید: تفاوت عمده فناوری نوین جراحی مفاصل با گذشته پرهیز از اجرای جراحی های بزرگ و استفاده از جراحی بسته و کوچک با روش آرتروسکوپی و فناوری لیزراست که باعث جلوگیری از آسیبها وعفونت های شایع ارتوپدی می شود. به این ترتیب ، برخلاف گذشته که تصور می شد غضروف سطوح مفصلی که بر اثر جراحی دچار آسیب می شوند دیگر قابل ترمیم نیستند و مفصل آنها باید به صورت کلی تعویض شود، اکنون با استفاده از فناوری کشت سلولی ، ترمیم و بازسازی سطح مفصل امکان پذیر شده است. فربد در ادامه ، مهمترین اهداف برگزاری همایش را بهره گیری از فناوری تخصص و مهارت روز جهان در زمینه جراحی مفاصل می داند و می افزاید: با انجام این گونه اعمال به دست متخصصان داخلی از اعزام بیمار به خارج از کشور بی نیاز شده ایم. در مواردی که آزمایش های پاراکلینیکی نمی تواند تشخیص قطعی را در دسترس پزشک قرار دهد، از آرتروسکوپ به عنوان یک ابزار تشخیص مناسب می توان استفاده کرد. بیشترین کاربرد این وسیله ، در تشخیص و درمان همزمان آرتروز مفاصل زانو و ران است. ابزارهای جراحی بسته مفاصل به گفته دکتر کیوان احدی ، استادیار دانشگاه علوم پزشکی زنجان ، درد، تورم و احساس ناپایداری از مشکلات شایع در مفصل زانو هستند که برای تشخیص و درمان آن روشهای مختلفی وجود دارد و یکی از این روشها استفاده از دستگاه آرتروسکوپی است که به کمک آن می توان داخل نسوج را مستقیما دید و اعمال جراحی نظیر برداشتن مینسک ، ترمیم رباطها همچنین در کارهای تشخیصی به منظور تشخیص روند درمان از این دستگاه استفاده کرد. در واقع دستگاه آرتروسکوپی یک وسیله تشخیصی و درمانی است که با کمترین تهاجم نسبت به جراحی های باز عمل می کند. این دستگاه از یک دوربین که به آن تلسکوپ وصل می شود، تشکیل شده است. تلسکوپ هایی که معمولا برای آرتروسکوپی مفاصل از آنها استفاده می شود، تلسکوپ های ۲۰درجه با طول ۱۸سانتی متر هستند که برای دید داخل مفاصل مورد استفاده قرار می گیرد. به صورت معمول ، بیشترین مفصلی که در بدن درگیر آرتروز می شود، زانوست که گرفتار عوارضی چون پارگی مینسک یا پارگی رباطهای صلیبی داخل زانو می شود. عمل آرتروسکوپی با ایجاد ۲سوراخ کوچک در زانو صورت می گیرد. یکی برای ورود آرتروسکوپ داخل مفصل زانو و دیگری برای انجام عمل جراحی که مرحله اول جنبه تشخیصی دارد و مرحله دوم جنبه درمانی. بنابراین ، آرتروسکوپ در مرحله اول یک وسیله تشخیصی محسوب می شود. وسیله ای به نام هوک معاینه وجود دارد و به جای آن که پزشک انگشت خود را وارد مفصل کند، هوک به داخل مفصل فرستاده می شود که با آرتروسکوپ دیده می شود. در مرحله دوم با برخی پانچهایی که دارای قطرهای متفاوت برای زانوهای مختلف است ،ترمیم بخشهایی از مفصل که مورد نیاز باشد، براحتی انجام می پذیرد. احمدی می افزاید: از آنجایی که زانو حالت بیضوی شکل دارد، مینسک زانو هم به همین ترتیب دارای چنین شکلی است. در اینجا پانچهای متفاوتی برای رسیدن به نقطه هدف مورد نظر وجود دارد. بنابراین ، با توجه به این که شکل ظاهری و فیزیکی مینسک متفاوت است به پانچهای متفاوتی هم نیاز است. وقتی درمان ضایعات به کمک آرتروسکوپ انجام می شود، در حقیقت پیشگیری از آرتروز صورت گرفته است که امری بسیار مهم تلقی می شود. برای ثابت کردن این بخش وسایل مختلفی استفاده می شود. به عنوان مثال ، می توان از پیچهای جذبی استفاده کرد. در گذشته پیچهای تیتانیوم استفاده می شدند که استخوان دوست هستند و پس از ثابت کردن تاندون مورد نظر در پا کاملا با آن سازگار می شوند و التهابی ایجاد نمی کنند. البته در حال حاضر از پیچهای جذبی با جنسهای متفاوت استفاده می شود که همگی آنها در حدود یک سال و نیم تا ۲سال طول می کشد تا جذب استخوان شوند و کریستالی از خود به جای نگذارند. پزشک معالج برای دنبال کردن روند درمان، از تصویر MRIاستفاده می کند. در حال حاضر، از این روش استثنایی در چندین مرکز بهداشتی تهران و مراکز شهرستان ها استفاده می شود و با توجه به محاسن آن بهترین انتخاب برای تشخیص ، درمان و حتی پیشگیری از بیماری آرتروز محسوب می شود. توضیح تکنیک آرتروسکوپی مهمترین قسمت یک آرتروسکوپ یک لوله فلزی توخالی به اندازه تقریبی یک نی است ( منظور نی هایی است که برای نوشیدن مایعات از آنها استفاده میشود). در یک انتهای این لوله فلزی یک دوربین فیلمبرداری بسیار دقیق قرار گرفته است و در درون لوله تعداد زیادی عدسی وجود دارد. پزشک متخصص ارتوپد از طریق یک شکاف چند میلیمتری این لوله را وارد فضای مفصلی کرده و سپس تصاویر تهیه شده توسط دوربین به یک مانیتور با وضوح بالا منتقل میشود تا پزشک معالج بتواند تصاویر داخل مفصل را روی مانتیتور ببیند. یک منبع نور پرقدرت از طریق همان لوله نور کافی را برای دیدن داخل مفصل در اختیار میگذارد. از طریق یک شکاف دیگر در روی مفصل لوله باریک دیگری وارد مفصل میشود تا از طریق آن مقداری مایعات به داخل آن فرستاده شود. هدف از این کار یکی اینست که مایع کدر داخل مفصل خارج شده و یک مایع شفاف و زلال جای آنرا بگیرد تا داخل مفصل بهتر دیده شود و دلیل دیگر افزایش حجم داخل مفصل است تا به این طریق اجزای مفصل بیشتر از هم فاصله گرفته و بهتر دیده شوند و فضا برای حرکت آرتروسکوپ در مفصل نیز مهیا شود. پزشک ارتوپد میتواند بسیاری از قسمت های داخل مفصل را از طریق آرتروسکوپ ببیند و بیماری ها و ضایعات آنرا تشخیص دهد. پزشک معالج ممک است از طریق شکاف کوچک دیگری در مفصل ابزارهای جراحی خاصی را به داخل آن فرستاده و از طریق آنها اقدام به درمان جراحی بعضی از ضایعات درون مفصلی کند. این وسایل بسیار متنوع هستند. بعضی از آنها مانند چاقو برای بریدن بکار برده میشوند. با بعضی دیگر که یک سر چرخنده دارد میتوان قسمت هایی از بافتهای داخل مفصل را تراشید. میتوان از لیزر هم در حین آرتروسکوپی استفاده کرد. منبع:انجمن مهندسی پزشکی
