بیمارانی که مجبورند ساعات زیادی را در حالت خاصی ( نشسته یا خوابیده ) سپری کنند پس از گذشت مدت زمانی مبتلا به زخم بستر می شوند امروزه برای جلوگیری از ابتلا به زخم بست تشکچه هایی طراحی شده است که باعث می شود تا خون رسانی به اندام های تحتانی و اندام هایی که دچار زخم بستر می شوند به نحو احسنت انجام شود. مهندسان پزشک برای افرادی که مجبورند بر روی ویلچر بنشینند نیز نوعی تشکچه ویلچر طراحی کرده اند که شما در این مطلب با انواع آن ها آشنا خواهید شد. ابتدا کمی درمورد زخم بستر توضیح می دهیم… زخم بستر چیست؟ زخم بَستر (به انگلیسی: bed sore) به آسیب بافت بدن(شامل پوست٬ درم٬ اپیدرم و ماهیچه) در اثر ایجاد فشار درازمدت بر یک یا چند نقطه از بدن گفته می‌شود. خوابیدن طولانی‌مدت در یک وضعیت ثابت، سائیدگی در صندلی یا بستر، و یا کشیدگی با ملحفه می‌تواند به بخشی از پوست یا بافت بدن آسیب بزند. بیماران بستری‌شده یا در حال کما، افراد فلج‌شده یا متحرک با صندلی چرخ‌دار از افراد در معرض خطر ابتلا به زخم بستر هستند. زخم بستر اغلب در بخش‌های استخوانی بدن ایجاد می‌شود زیرا در این قسمت‌ها فشار بیشتری بر پوست وارد می‌شود و چربی کمتری برای محافظت از این ناحیه وجود دارد. پیشگیری و درمان زخم بستر: متخصصان سلامت معتقدند ۵۰ درصد از زخم‌های بستر از طریق کاهش فشار موجود در پوست و صدمات پوستی قابل پیشگیری هستند. راهکارهای پیشگیری از بروز زخم بستر به شرح زیر است: ۱- جابجا کردن بیماری که قادر به حرکت نیست روی تشک به چهار طرف طی شبانه‌روز (هر هشت ساعت یک بار حداقل) ۲- ملافه تشک نباید خیس باشد. نباید سُر باشد تا مریض روی آن سُر بخورد. زیرا باعث اصطکاک پوست و آسیب آن می‌شود. نباید چروک باشد. ۳- کنترل مداوم نواحی تحت فشار از نظر حرارت و خون‌رسانی بافت با لمس ناحیه. محل نباید داغ باشد. اگر انگشت خود را روی آن کمی فشار دادید و برداشتید باید سریع صورتی شود. ۴- ماساژ مداوم نواحی تحت فشار. ۵- استفاده از تشک‌های هوا که فشار را یک نقطه متمرکز نمی‌کنند. در این نوع تشک‌ها قابلیت تنظیم فشار و وزن و وضعیت بیمار توسط پمپ به طور مکانیکی و یا نیمه اتوماتیک و یا تمام اتوماتیک (توسط سنسورهای فشار) وجود دارد و می‌توان در مراکز درمانی، بیمارستانی و حتی در منازل استفاده نمود. سیکل تناوبی تغییر فشار ۳، ۵، ۷ و یا ۱۰ دقیقه است. همچنین حفرات ریز لیزری به گونه‌ای روی تشک تعبیه شده است که با وجود ضد آب بودن امکان هواگیری مناسب را فراهم کرده و مانع از تعرق بیمار و ایجاد رطوبت در بستر می‌شود. در یک چرخه زمانی متناوب، هوا می‌تواند از پشت بیمار عبور کند تا با کاهش فشار از بروز زخم بستر جلوگیری به عمل آید. جنس تشک‌ها از نایلون، PVC (پلی وینیل کلراید)، PU (پلی یورتان)، TPU (پلی یورتان ترموپلاستیک) بوده و دارای زیر لایه‌ای از جنس فوم است و قابلیت استفاده برای افراد با سنین مختلف را داراست. درمان زخم بستر چگونه انجام می شود؟ برای زخم درجه ۱: جابجا کردن مداوم بیمار و ماساژ ناحیه به طور مداوم و نخوابیدن بیمار به روی زخم بستر و اجرای تمام موارد ذکر شده در پیشگیری. برای زخم درجه ۲: مانند زخم درجه یک، البته در مورد ماساژ بهتر است انجام نشود تا عفونت با دست درمانگر، وارد زخم نگردد. زخم درجه ۳ و ۴: نیاز به برداشتن بافت مرده دارد. روش‌های درمان چگونه است؟ ۱- استفاده از پانسمان‌های آماده به نام کامفیل یا پماد الیز که گران هستند اما بیشتر از قیمتشان می‌ارزند. این داروها بافت‌های مرده را با انجام عملی شیمیایی برمی‌دارند اما به ساخت بافت زنده نیز کمک می‌کنند. پانسمان کامفیل را تنها باید زمانی برداشت که تغییر رنگ دهند یا خود از بافت جدا شوند. این درمان برای زخم درجه ۲ هم کاربرد خوبی دارد. ۲- استفاده از لارو حشره روی زخم که چند روزی زیر پانسمان می‌ماند و بافت مرده را می‌خورد و با بزاقش به ساخت بافت زنده کمک می‌کند. این درمان بهترین روش درمانی است که برای دیگر زخم‌ها نیز استفاده می‌شود و زخم‌های چندین ساله غیر قابل درمان را بهبود داده است. این روش به تازگی وارد ایران هم شده و از نظر مراجع پزشکی قابل تایید است. در مورد بیماران قطع نخاعی برخی خرید پماد الیز را بهتر از کامفیل می‌دانند. به خصوص آقایان. زیرا آنها دچار زخم ناحیه تناسلی هم می‌شوند که نمی‌توان از کامفیل برای آن استفاده کرد. درمان دیگر استفاده از پودر طلاست که قدیم به این صورت بوده ولی امروزه از کرم‌هایی که ترکیب طلا دارند استفاده می‌شود و بسیار گران است و در ایران هم یافت نمی‌شود. درمان وابسته به مرحله زخم بستر است. ابتدا نواحی پوستی نزدیک به زخم توسط فیلم‌های محافظت‌کننده یا مواد محافظ ضد رطوبت پوشانده شده تا از درگیری این نواحی جلوگیری شود. پانسمان ویژه نواحی صدمه دیده باعث تسریع بهبود و جداسازی بافت مرده می‌شود. لازم است منطقه وسیعی از بافت مرده از طریق جراحی و داروهای ویژه‌ای جدا شود. تشکچه ژل – فوم – هوا ULTRA در مدل های : ۱-تشکچه ژل- فوم- هوا ۳ اینچی (ULTRA 3”)۲ ۲-تشکچه ژل- فوم- هوا ۴ اینچی (ULTRA – LITE DELUXE 4”) تشکچه های ژل و فوم با کیفیت بسیار بالا ، ضمن تامین سطح نرم و صاف و ایجاد حس راحتی در بیمار ،در صورت سوراخ شدن یا پارگی یا سرما هیچگونه تبخیر ، ریزش ، خشک و سخت شدن هوا و ژل را در پی نخواهد داشت . همچنین ژل به کار رفته در این تشکچه ها در مقابل باکتری ها و مواد خروجی بدن بسیار مقاوم می باشند . ۱- تشکچه ژل- فوم- هوا ۳ اینچی (ULTRA 3”) استفاده از این نوع تشکچه که از ترکیب ژل ، فوم و هوا ساخته شده است راهی است برای جلوگیری و درمان فشارهایی که باعث به وجود آمدن زخم بستر در بیماران میگردد . این محصول از ژل پلی ارتان و فوم پلی ارتان ساخته شده است که از حرکت ها و جابجایی های ناگهانی بیمار در هنگام حرکت ویلچیر جلوگیری می کند . همچنین این تشکچه برای بیمارانی که در معرض خطر عارضه پوستی در اثر استفاده مدام از تشکچه قرار دارند، مناسب می باشد . ۲- تشکچه ژل- فوم- هوا ۴ اینچی (ULTRA – LITE DELUXE 4”) در این نوع تشکچه ویژگی های استفاده از ژل ، فوم و هوا به صورت همزمان نشان داده می شود و در نشستن های طولانی مدت ، به بیماران راحتی و آرامش را عرضه می کند . این تشکچه یک انتخاب مناسب برای بیمارانی است که دارای پوست هایی حساس می باشند و از دردهای به وجود آمده در اثر نشستن های طولانی مدت رنج می برند. صفحه ژلی و هوای متراکم که بر روی فوم پلی ارتان قرار گرفته اند ، باعث ثابت قرار گرفتن بیمار بر روی ویلچیر می گردند و همچنین گرما و فشار های خارجی را کاهش می دهند. تشکچه هوا(CUSHION AIR) تشکچه هوا (CUSHION AIR) از جنس پی وی سی (PVC) . در ۲ مدل متفاوت با سلول هایی به ارتفاع ۶ و ۱۰ سانتیمتر. محافظ سلامت پوست. درمان کننده دردهای عضلانی ناشی از نشستن بر روی ویلچیر به مدت طولانی. جلوگیری از به وجود آمدن و درمان زخم بستر. تامین کننده تعادل لگن هنگام نشستن. استفاده آسان تشکچه های ژل و هوا با کیفیت بسیار بالا ، ضمن تامین سطح نرم و صاف و ایجاد حس راحتی در بیمار ،در صورت سوراخ شدن یا پارگی یا سرما هیچگونه تبخیر ، ریزش ، خشک و سخت شدن هوا و ژل را در پی نخواهد داشت . همچنین ژل به کار رفته در این تشکچه ها در مقابل باکتری ها و مواد خروجی بدن بسیار مقاوم می باشند . مدل جدید تشکچه های Ultra از ترکیب ژل و هوا ساخته شده اند و تحول جدیدی است در طراحی و ساخت تشکچه های روی ویلچیر . این تشکچه دارای توانایی از بین بردن فشارهای نامطلوب ناشی از وزن بیمار به هنگام نشستن های طولانی مدت می باشد.از مزایای استفاده ژل در تشکچه این است که ،در صورت سوراخ شدن یا پارگی یا سرما هیچگونه تبخیر ، ریزش ، خشک و سخت شدن هوا و ژل را در پی نخواهد داشت . جنس تشکچه بسیار مقاوم است و توانایی جذب میکروبها در آن بسیار پایین می باشد . برای تمیز کردن آن می توان از آب ولرم و صابون استفاده نمود. تشکچه ژل برجسته و فوم COMFY در مدل های : ۱-تشکچه ژل- فوم ۳ اینچی (COMFY 3”) ۲-تشکچه ژل- فوم- هوا ۴ اینچی (COMFY – LITE DELUXE 4”) ۱- تشکچه ژل- فوم ۳ اینچی (COMFY 3”) این نوع تشکچه بسیار مقاوم و با دوام می باشد و استفاده از آن راهی است برای جلوگیری و درمان فشارهایی که باعث به وجود آمدن زخم بستر در بیماران میگردد . این محصول از ژل پلی ارتان با چگالی بالا ساخته شده است که از حرکت ها و جابجایی های ناگهانی بیمار در هنگام حرکت ویلچیر جلوگیری می کند . همچنین این تشکچه برای بیمارانی که در معرض خطر عارضه پوستی در اثر استفاده مدام از تشکچه قرار دارند، مناسب می باشد . ۲- تشکچه ژل- فوم- هوا ۴ اینچی (COMFY – LITE DELUXE 4”) در این نوع تشکچه ویژگی های استفاده از ژل ، فوم فشرده به صورت همزمان نشان داده می شود و در نشستن های طولانی مدت ، به بیماران راحتی و آرامش را عرضه می کند . این تشکچه یک انتخاب مناسب برای بیمارانی است که دارای پوست هایی حساس می باشند و از دردهای به وجود آمده در اثر نشستن های طولانی مدت رنج می برند. صفحه ژلی و هوای متراکم که بر روی فوم پلی ارتان قرار گرفته اند ، باعث ثابت قرار گرفتن بیمار بر روی ولچیر می گردند و همچنین گرما و فشار های خارجی را کاهش می دهند. تشکچه ژل: تشکچه های COMFY از ژل پلیمری پیشرفته ای ساخته شده است که این ژل به همراه طراحی خاص تشکچه به از بین رفتن گرما و فشارهای نامطلوب ناشی از وزن بیمار به هنگام نشستن های طولانی مدت کمک می کند. از مزایای استفاده ژل در تشکچه این است که ضمن تامین سطح نرم و صاف و ایجاد حس راحتی در بیمار ،در صورت سوراخ شدن یا پارگی یا سرما هیچگونه تبخیر ، ریزش ، خشک و سخت شدن ژل را در پی نخواهد داشت . همچنین ژل به کار رفته در این تشکچه ها در مقابل باکتری ها و مواد خروجی بدن بسیار مقاوم می باشند . . جنس تشکچه بسیار مقاوم است و توانایی جذب میکروبها در آن بسیار پایین می باشد . برای تمیز کردن آن می توان از آب ولرم و صابون استفاده نمود. منبع:انجمن مهندسی پزشکی
