يخ گم‌شده اصفهان در تپه اشرف

اخبار تپه توسط موزه بريتانيا ترجمه‌شد
تاريخ گم‌شده اصفهان در تپه اشرف


جام جم آنلاين: ‌سرپرست هيئت حفاري تپه اشرف با اشاره به اهميت کار باستان شناسي در تپه اشرف گفت:‌ در حال حاضر در بخشي کار مي‌شود که مربوط به تاريک‌ترين دوران تاريخ ايران است چرا که از انتقال از دوره ساساني به اسلامي اطلاعي درست نيست.

به گزارش مهر از اصفهان، عليرضا جعفري زند در بازديد خبرنگاران حوزه ميراث فرهنگي از مراحل کاوش‌شناسي تپه تاريخي اشرف افزود: ‌البته در اين خصوص کارهايي در نيشابور انجام شده اما اکنون اين مراحل در قلب ايران در حال انجام است.

وي تصريح کرد: اين تپه براي تاريخ اصفهان بسيار پراهميت است چنانچه مي‌توان اين قسمت را با نام «تاريخ گم شده اصفهان» شناسايي نمود چون آثار تاريخي اين نقطه مربوط به قرن 4 هجري و علاوه بر آن دوران پيش از اسلام است که در هيچ نقطه از اصفهان وجود ندارد.

‌سرپرست هيئت حفاري تپه اشرف تصريح کرد: ‌در حال حاضر ديواره‌هايي با ارتفاع دو متر در تپه اشرف يافت شده که اين نکته حکايت از اين اصل دارد که اينجا يک دژ بسيار قديمي بوده و اين قلعه بزرگ يکي از شاخصه‌هاي شهر اصفهان در پيش از اسلام و قرون اوليه بعد از اسلام به شمار مي‌رفته است.

اين باستان شناس اضافه كرد: ‌اطلاعات خاصي مربوط به دوره ساساني اين بنا نيست و تنها در قرون اوليه اسلام حمزه اصفهاني ، ‌حافظ ابونعيم و ابن نديم از جمله کساني هستند که در خصوص بنايي سخن مي‌گويند که در درون شهر جي است که البته عرصه شهر جي در دوران پيش از اسلام روشن نيست چرا که پل شهرستان تا آتشگاه منطقه جي گفته مي‌شده است.

وي افزود: بناهاي سطحي تيه اشرف در زمان اشرف افغان تبديل به کاخ شد، که البته اين کاخ سه الي چهار سال بيشتر عمر نداشته است که اکنون بقايايي قطعه قطعه شده کاخ قابل مشاهده است و هيچ قطعه سالمي باقي نمانده است.‌‌مردم حتي پي اين بنا را تخريب کرده‌اند و آنچه مهم است آثاري است است که تاريخ اصفهان را با گذشته دور پيوند مي‌دهد.



اصفهان پيش از اسلام زير اصفهان امروز است

اين باستان شناس گفت:‌ نبود يک بناي تاريخي مربوط به دوران پيش از تاريخ،‌ نقطه تاريک در اصفهان است چرا که با توجه به اهميتي که اصفهان در آن دوران داشته آثار پيش از اسلام ندارد و اين جاي تعجب است که اين آثار اصفهان کجاست و شخصا بر اين باور هستم که اصفهان کهن زير اصفهان امروز است و به همين سبب هيچ گاه جابجا نشده و در اين آشفتگي ساخت و سازهاي شهري کسي به اين مسئله توجه نمي‌کند چشم اميد به اين تپه است. ‌اگر اين آثار در فارس بود اهميت اصفهان را نداشت چون اين آثار در آنجا فراوان است.

‌سرپرست هيئت حفاري تپه اشرف با اشاره به اينکه در اين نقطه تا کنون هيچ کاوش علمي نشده گفت: ‌البته در سال 1360 توسط دانشجويان دانشگاه تهران بدون هيچ گونه نقشه برداري در تپه اشرف کار شد که اين فعاليت به هيچ وجه علمي نبوده و اکنون نخستين کلنگ حفاري علمي در اين تپه تاريخي زده شده که توپوگرافي لازم را نيز داشته و يک کار زير بنايي است.

جعفري زند اظهار داشت: اهميت کاوش شناسي در اين منطقه تا اندازه‌اي است که سايت موزه بريتانيا اخبار اين نقطه را ترجمه کرده و اين موضوع گواهي دهنده اين اصل است که اين محل شناسايي شده در تمام دنيا است و از سوي ديگر اکنون اجراي طرح کاوش شناسي تپه اشرف در زير زره‌بين در تمام دنيا است.

وي گفت:‌ در مراحل کاوش‌شناسي تپه اشرف تا کنون اشياء موزه‌اي پيدا نشده اما اشياء مطالعاني ديده شده و از سوي ديگر به سبب وجود خاک‌هاي دستي بسيار به کف نرسيده چرا که‌حدود دو متر خاک برداري کرده و حجم زيادي خاک دستي وجود دارد و نيروي زيادي به کار گرفته تا به آثار برسيم.



کشف سفال هاي دوره اشکاني در تپه اشرف

جعفري زند افزود: ‌انتظار مي‌رود در بخش‌هايي از اين تپه به لايه‌هاي باستاني‌تر از دوره ساساني دست يابيم همانطور که سفال اشکاني در بخشي از اين تپه يافت شده لذا بايد لايه اشکاني نيز داشته باشيم و احتمالا از سوي ديگر وجود داشتن لايه هخامنشي هم وجود دارد.‌تاکنون سه لايه از دوران تاريخي در تپه اشرف مربوط به دوران ساساني، قرن سوم و جهارم هجري و پس از آن در دوره اشرف افغان در تپه اشرف يافت شده و البته از سوي ديگر فکر مي‌شود همه آثار دوره‌هاي مختلف در يک نقطه از اين تپه نباشد.به احتمال زياد در اين نقطه يک دژي بسيار بزرگ واقع بود که داراي ديوارهايي با ارتفاع نزديک به دو متر بوده است.

وي در خصوص نوع مصالح بکار رفته در اين قلعه تاريخي اظهار داشت:‌ در بناهاي اصفهان ويژگي معماري ديگري دارد و بايد ديد چرا تداوم معماري سنگ و گچ از آن دوران ادامه نداشته است و شاهد نوعي تغيير معماري هستيم.

‌سرپرست هيئت حفاري تپه اشرف در بخش ديگري از سخنان خود با اشاره به لزوم همکاري شهرداري براي مراحل کاوش شناسي در تپه اشرف گفت:‌ در تمام دنيا افتخار شهرداري‌ها حفظ ميراث فرهنگي و فعاليت فرهنگي است و انتظار مي‌رود در اصفهان نيز شهرداري که در تمام امور پيشرو است الگويي مهم براي تمام شهرهاي کشور باشد.

وي تصريح کرد: ‌مي‌توان با همياري شهرداري يک الگو براي ايران شد چرا که ايران يک کشور باستاني است و اکنون اعلام نياز و فراخوان تمام سازمان ها بخصوص شهرداري داريم و نبايد اينگونه تفکر شود که انجام چنين طرح‌هايي تنها بر عهده سازمان ميراث فرهنگي است و بايد دست در دست هم کار کرد.

جعفري زند در بخش ديگري از سخنان خود اظهار داشت: بر بقاياي دژ در دوران اسلامي يک بناي محقرانه روستايي ساخته شده است و پاهاي مشاهده شده در اين بناي تاريخي مربوط به کودک پا برهنه‌اي 10 الي 12 ساله است. البته ردي از کفش ها نيز در اين نقطه وجود دارد که با نعل پوشانده شده (اصطلاحا ساغري) بود که مربوط به دوران نخست اسلام است.

اين باستان شناس همچنين خبر از به اتمام رسيدن مرحله اول کاوش در تپه اشرف داد و اظهار داشت:‌ در فاز دوم که با فاصله چهار الي پنج روز پس از مرحله اول آغاز مي‌شود کاوش شناسي تپه جي را نيز آغاز خواهيم کرد که البته نزديک به 80 درصد آن تپه تخريب شده و اکنون 20 درصد تنها باقي مانده است. ‌نزديک به 70 درصد از تپه تاريخي اشرف در دوران گذشته تخريب شده است.

جعفري زند همچنين خبر از استقرار يگان حفاظت در تپه اشرف داد و خاطرنشان کرد: اکنون يگان حفاظتي در تپه اشرف مستقر شده است و هماهنگي‌هاي لازم نيز با کلانتري محل همکاهنگي به عمل آمده و در حال توافق براي مجوز گرفتن فنس از شهرداري هستيم که لازمه تحقق آن نيز نيازمند حسن نيت شهرداري است.


رازهاي ناگفته تپه باستاني اصفهان

نام: 100886267671.jpg نمایش: 3 اندازه: 13.9 کیلو بایت

جام جم آنلاين: سال‌هاست كه در يكي از خيابان‌هاي معروف نصف جهان، آنجا كه برج‌هاي مرفه‌نشين سر به آسمان مي‌سايند و به سبب نزديكي به زاينده‌رود زمين‌هايش سانتيمتري خريد و فروش مي‌شود، تپه‌اي محقر با ارتفاع چند متر اما وسعت 12 هكتار رخ مي‌نمايد كه زباله‌داني شده است، سگ‌هاي ولگرد و معتادان شبگرد در آن خانه كرده‌اند و روزها صداي وزوز مگس‌ها با بوي تعفن زباله‌ها و نخاله‌هاي شبانه تخليه شده، در هم مي‌پيچد.

اسم اين تپه متعفن تپه اشرف است. اگرچه مردم عامي و برخي ساكنين محل آن را وصله ناجور آن منطقه مي‌دانند اما آگاهان تاريخ اين مرز و بوم نيك مي‌دانند كه اين تپه بخشي از پيشاني تاريخ گمشده اصفهان است كه اگرچه داغ بسيار خورده اما هنوز هم داستان‌هاي بسيار بر خود دارد. برخي از تاريخدانان اين تپه را به دليل اهميت فوق‌العاده‌اش پيشاني اصفهان مي‌دانند.

اكنون مدتي است كه عمليات كاوش روي اين تپه تاريخي شروع شده و عنقريب است كه ايرانيان از خبرهاي جديدي كه از تاريخ گمشده ايران‌زمين به گوششان مي‌رسد شوكه شوند!

چرا تپه اشرف؟!


اگرچه تپه اشرف مانند كتابي است كه تاريخ اصفهان و ايران در آن نهفته است و از دوران مختلف تاريخي آثاري در آن وجود دارد، اما معروف شدنش به تپه اشرف دليلي دردناك دارد. اين تپه نام اشرف را از زمان آخرين پادشاهان صفوي بر خود مي‌بيند و اشرف نام كسي نيست جز نام پسرعموي محمود افغان، كه پس از محاصره شهر اصفهان توسط او و پيش از فتح پايتخت صفويان و كشتار وسيع اصفهاني‌ها، بر روي خرابه‌هاي برجاي مانده از بناهاي موجود در اين مكان كاخي برپا كرد. ا

ز آنجايي كه آنان مي‌خواستند سريع كاخي برپا كنند، براي بناي اين كاخ از مصالح ساير كاخ‌هاي موجود در حومه شهر اصفهان استفاده كردند كه البته باد آورده را پس از 3 يا 4 سال باد برد و با حمله نادرشاه اين كاخ ويران شد. اشرف فرار را بر قرار ترجيح داد و در چند جنگ پي‌درپي و در خلال عقب‌نشيني از نادر شكست خورد و لشكريانش كمتر و كمتر شدند تا آنكه سرانجام قوم بلوچ او را به قتل رساند و براي هميشه طومار لشكريان م***** افغان را در هم پيچيد. مردم دردديده اصفهان كه سخت خشمگين بودند به كاخ اشرف يورش بردند و حتي پي اين كاخ را هم ويران كردند. اينك در جريان كاوش اين تپه ويرانه‌هاي اين كاخ هم رخ مي‌نمايد.



اين تپه اسرارآميز
اكنون نشانه‌هايي به دست آمده است كه اين تپه را اسرارآميز مي‌كند. آنقدر اسرارآميز كه حتي سايت موزه بريتانيا اخبار مفصلي از اين تپه را ترجمه كرده است و شرق‌شناسان سراسر دنيا علاقه وافري به رمزگشايي آن دارند. اولين دليل اسرارآميز بودن آن به اختلاف نظر مورخان و باستان‌شناسان درباره گذشته اين مكان بازمي‌گردد. عده‌اي آن را همان سارويه معروف مي‌دانند كه به گفته سياحان قديمي سارويه همانند اهرام مصر است! اين را به خاطر عظمت اين مجموعه بنا گفته‌اند. البته دكتر جعفري زند سرپرست هيات كاوش نظر ديگري دارد كه آن نيز در جاي خود شنيدني است.

دليل دوم اسرارآميز بودنش اين است كه حدود 700 سال يعني تا زماني كه اين تپه براي ساختن كاخ انتخاب شد اين كاخ‌هاي مخروبه، متروك بوده است. آيا آنچه اينك از تپه اشرف باقي مانده همان بقايايي است كه سياحان و مورخان قديمي از آن به عنوان كاخ‌هاي عظيم پيش از اسلام نام برده‌اند؟! آيا جي و اصفهان قديم اينجا بوده؟! چرا از آثار پيش از اسلام در اصفهان خبري نيست ؟! آيا كاوش اين تپه جادويي معماي صدها ساله ايرانيان را حل مي‌كند؟!

و دليل سوم اسرارآميز بودنش اين است كه در اين تپه اسراري درباره تغيير سبك معماري ايرانيان نهفته است. دكتر جعفري زند لايه‌هايي از دوران ساساني را كه به گفته او احتمالا ديوارهاي دژي عظيم متعلق به ساسانيان است در اين خصوص مثال مي‌زند. اين ديوارها كه برخي از سنگ‌هاي تراشيده شده حتي با طولي حدود 75 سانتيمتر تشكيل شده است را نوع مصالح سنگ و گچ در حالي تشكيل داده است كه بر روي آنها در قرون اوليه اسلامي بناهايي با خشت و گل ساخته شده است. چرا نوع مصالح تا اين اندازه تغيير كرد؟! شايد جواب اين سوال‌ها تا چندي ديگر و پس از فصل‌هاي مختلف كاوش داده شود.



سارويه اسرارآميز كجاست؟!


ابن رسته در قرن سوم هجري سارويه را چنين وصف مي‌كند: در شهر جي بناي كهنه‌اي به شكل قلعه وجود داشته‌است موسوم به ساروق يا سارويه. چون اين بنا بسيار كهنه ‌است نمي‌توان باني آن را معلوم كرد و گويند قبل از توفان نوح ساخته شده ‌است.1

اما برخي بناي آن را به تهمورس، سومين شاه از سلسله پيشداديان نسبت داده‌اند. نويسنده كتاب نسب‌‌نامه كه در آغاز حكومت سلجوقيان مي‌زيسته در رساله‌اي به نام انساب ملوك پارس نوشته‌ است: تهمورس نخست 2 بنا و آبادي در اين محل نزديك به يكديگر طرح كرده و بساخت و نام يكي را سارويه و ديگري را مهرين نهاد و به بازبيني زمان، جمعيت و آبادي آنجا بسيار شده، به يكديگر پيوست و شهري معتبر گرديد.

برخي ديگر از تاريخ‌نگاران نيز ساخت آن را به گشتاسپ يكي از شاهان پارس نسبت مي‌دهند. ابن نديم كه نوشته‌هاي مبسوطي درباره اصفهان دارد مي‌گويد: يكي از اشخاص ثقه به من خبر داد كه در سال ??? هجري سارويه جي دالاني خراب گرديد كه جايش معلوم نشد زيرا از بلند بودن سطح آن گمان مي‌كردند كه درون آن خالي نبوده و پر است تا زماني كه آن خودبهخود فروريخت و در آن كتاب‌هاي زيادي به دست آمد كه هيچ كس نمي‌توانست آنها را بخواند و آنچه من با چشم خود ديدم و ابوالفضل عميد آنها را در سال سيصد و چهل و اندي فرستاده بود كتاب‌هايي بودند پاره پاره كه از باروي اصفهان ميان صندوق‌هايي به دست آمده و به زبان يوناني بود.


پايان فصل اول كاوش‌ها

فصل اول كاوش 40 روز به طول انجاميد كه هفته گذشته پايان يافت و اينك فصل دوم كاوش را شاهد هستيم. اگرچه به دليل حجم زياد نخاله‌ها كه در سال‌هاي اخير در اين مكان تخليه شده‌اند، پيشرفت كمي كند شد و در نتيجه هنوز اشياي موزه‌اي قابل توجهي يافت نشده است اما انتظار مي‌رود با نزديك شدن به كف اشياي بيشتري يافت شود. دكتر جعفري زند از برخي سازمان‌ها و نهادهاي دولتي بخصوص شهرداري اصفهان مي‌خواهد كه به كمك ميراث فرهنگي اصفهان بشتابند.

به گفته دكتر جعفري زند سرپرست هيات حفاري اين تپه تاريخي تاريخ گمشده اصفهان را با خود دارد كه اكنون تنها30 درصد آن باقي مانده است.

جعفري زند از اين تپه به عنوان تاريخ گمشده اصفهان نام مي‌برد، زيرا در اين تپه از بناهاي بسيار بااهميتي از تاريخ پيش از اسلام و بخصوص ساساني گرفته تا بناهايي از دوره‌هاي اسلامي موجود است و با توجه به عدم تعريف بودجه براي اكتشافات باستاني اصفهان چنين كاوش پرهزينه‌اي به معجزه مي‌ماند! تعبيري كه جعفري زند به كار برد. به هر روي تپه‌اي كه تا ديروز متعفن و زباله‌داني بود، ممكن است تا چندي ديگر خبرسازترين سوژه ميراث فرهنگي كشور شود.

پانوشت:
1 ـ آشنايي با شهر اصفهان نوشته لطف‌الله هنرفر

كشف سفال‌هاي منقش به دوران اشكاني در تپه اشرف

نام: 100889386777.jpg نمایش: 4 اندازه: 13.1 کیلو بایت

جام جم آنلاين: در حاليكه چند روز بيشتر از فعاليت گروه باستان شناسي در تپه اشرف نمي‌گذرد، سفالهاي منقش به دوران اشكاني در اين تپه تاريخي كشف شد.

به گزارش مهر در اصفهان، تپه تاريخي اشرف همواره پس از انقلاب اسلامي ايران مورد توجه بسياري بوده كه در سالهاي اخير باستان شناسي اين تپه تاريخي در دستور كار اين سازمان قرار گرفت.

باستان شناسي اين تپه در حدي داراي اهميت است كه در روزهاي آغازين باستان شناسي اين تپه تاريخي بسياري از باستان شناسان فعاليت در اين تپه را براي خود افتخاري بزرگ مي‌دانستند و به نوعي به دنبال از ميدان خارج كردن رقيبان خود بودند، اما سرانجام تيم حاضر از سوي سازمان ميراث فرهنگي اصفهان براي اين كار انتخاب شد.

سرپرست گروه حفاري اين تپه تاريخي در فصل اول باستان شناسي اين تپه تاريخي توانست لايه‌ها و سفالهاي قابل توجهي از دوره ساساني دست يابد و در فصل دوم حفاري خود نيز دنبال آن است تا تاريخ كهن اصفهان را به جهانيان معرفي كند.

عليرضا جعفري زند در اصفهان افزود: در حاليكه چند روز بيشتر از فعاليت در فصل دوم باستان شناسي تپه تاريخي اشرف نمي‌گذرد به لايه دوره اشكاني رسيده و در اين تپه تاريخي چند اثر از اين دوره پيدا شده است.
سرپرست گروه حفاري تپه اشرف ادامه داد: اين كشف از اهميت بسيار زيادي برخوردار است چون پيش از اين در اصفهان به آثاري از اين دوره دست نيافته بوديم.

وي ادامه داد: كشف سفال‌اي منقش مربوط به دوران اشكاني در اين لايه از تپه اشرف اين نويد را به ما مي‌دهد كه به معماري اين دوران نيز دست پيدا خواهيم كرد.

جعفري زند رسيدن به آثار معماري و سفالهاي مربوط به دوران سه قرن پيش از ميلاد در اصفهان را امري در خور توجه دانست و توجه جدي به آن را خواستار شد.

وي با اشاره به فعاليتهاي قابل توجهي كه در تپه تاريخي اشرف به انجام رسيده است، اظهار كرد: در فصل اول باستان شناسي تپه اشرف سفالهاي به دست آمده را طبقه بندي كرده كه اين امر اهميت بسيار زيادي برخوردار است چرا كه طبقه بندي سفال پيش از اسلام تا كنون در ايران وجود نداشته است.

مديركل سازمان ميراث فرهنگي استان اصفهان، اسفنديار حيدري‌پور نيز كشف اين سفالها در تپه اشرف را داراي اهميت دانست و گفت: كشف اين سفالها در اين تپه تاريخي نشان دهنده قدمت تاريخي اصفهان است.
استاندار اصفهان در اين خصوص نيز با اشاره به اهميت باستان شناسي اين تپه تاريخي گفت: تپه تاريخي اشرف محل ارزشمندي است و گنجينه‌اي است و اگر دل زمين شكفته شود حكايت‌گر غناي فرهنگي تمدني اصفهان و ايران است.

عليرضا ذاكر اصفهاني ادامه داد: چنين حركتي كه اكنون اتفاق افتاده است قابل ارزش و ستايش است و در واقع بيانگر مكشوف شدن ارزش، تمدن و هويتي ايراني است و به هر نتيجه‌اي برسند بيانگر بخشي از هويت ايراني خواهد بود.

وي ادامه داد: با تمام وجود براي آشكار شدن بيش از پيش هويت ايراني ــ اسلامي سرزمين خود كه داراي اهميت است تلاش مي‌كنم

ذاكر اصفهاني خاطر نشان كرد: در حال حاضر دولت هم در اين عرصه فعاليت مي‌كند.

در هر صورت فعاليت در تپه تاريخي اشرف داراي اهميت بسياري است كه انتظار مي‌رود ساير ارگانها كه همكاري آنان اكنون ضروري به نظر مي‌رسد وارد عرصه شوند و شهرداري اصفهان نيز با همكاري در عمليات باستان شناسي تپه تاريخي اشرف حسن نيت خود را نسبت آثار تاريخي اصفهان نشان دهد.