در برخی ار بیماری های زنان پزشک نیاز به تشخیص و نمونه برداری دارد که برای این عمل علم طراحان مهندسی پزشکی وسیله ای به نام هیستروسکوپ را طراحی و ابداع کرده اند. «هیستروسکوپ»، وسیلهای است باریک، تلسکوپ مانند یا فیبراپتیک که از طریق واژن و سرویکس داخل رحم قرار گرفته و مشاهده مستقیم حفره اندومتر و دهانه لولهها را امکانپذیر میسازد. به این ترتیب، پزشک معالج میتواند تشخیص خود را قطعی نماید، نمونههای موردنظر خود را بگیرد و روشهای درمانی مورد نیاز بیمار را اعمال کند (مانند برداشت بافت اندومتریال) و انواع گوناگون جراحیها را انجام دهد (مانند ادهزیولیزیس و میومکتومی). هیستروسکوپی، هم به عنوان روش تشخیصی و هم درمانی به کار میرود که موارد انجام هرکدام در زیر توضیح داده میشوند. هیستروسکوپی تشخیصی هیستروسکوپی، اغلب در قدم اول به عنوان تست تشخیصی استفاده نمیشود، زیرا هزینه زیادی میبرد، اقدامی است تهاجمی و به مهارت فرد انجام دهنده نیاز دارد. در واقع هیستروسکوپی برای تشخیص بهتر و دقیقتر ضایعات مشکوک یافت شده در تصویربرداریهای دیگر یا تایید فقدان بیماری و نیز زمانیکه تستهای تشخیصی دیگر طبیعی هستند، به کار میرود، اما گاهی در بعضی موارد بالینی، به عنوان تست تشخیصی اولیه هم استفاده میشود، زیرا دید مستقیمی از داخل رحم ارایه میدهد. معیارهای اختصاصی برای انجام هیستروسکوپی عبارتاند از: ۱) بررسی خونریزیهای غیرطبیعی رحم،۲) بررسی موارد مشکوک به آنومالیهای مولرین، ۳) ارزیابی یافتههای غیرطبیعی و نامشخص در تصاویر گرفته شده دیگر (مانند هیستروسالپینگوگرافی و اولتراسونوگرافی واژینال یا شکمی)۴) همراهی با لاپاراسکوپی تشخیصی که در بررسیهای مربوط به نازایی انجام میشوند. در بیشتر زنانی که خونریزیهای غیرطبیعی دارند، با یک بیوپسی از بافت اندومتر و تصویربرداری، میتوان به تشخیص نهایی رسید، اما آن دسته از بیمارانی که هنوز تشخیص نامشخص دارند، هیستروسکوپی با بیوپسی مستقیم، استاندارد طلایی تست تشخیصی است، زیرا ضایعات کانونی اندومتر مانند پولیپها و لیومیومهای زیرمخاطی را با دقتی بالاتر ازD & C یا سونوگرافی واژینال (TVS) مشخص میکند و میتواندنمونههایی را جهت بررسیهای بافتشناسی تهیه نماید. کورتاژ تشخیصی، یک روش با قابلیت و کارایی پایین است که در بیشتر بیماران، از کمتر از ۵۰ درصد حفره رحم نمونهگیری میکند. از طرفی مشاهدات TVS نیز تحت تاثیر مرحله دوره منس قرار دارد، بنابراین میتواند تشخیص ضایعات کوچک حفره را از دست بدهد؛ همچنین بافتی برای بررسیهای هیستوپاتولوژیک در دسترس قرار نمیدهد. از طرفی، سونوهیستروگرافی با تزریق سالین (SIS) قدرت تشخیصی TVS را بالا میبرد و بیش از ۹۰ درصد ضایعات کانونی را که در هیستروسکوپی تشخیص داده شده، مشخص مینماید. بااین وجود، ناتوانی برای گرفتن نمونه، مشکل بزرگی است که همچنان باقی میماند. یافتههای مثبت هیستروسکوپی به تنهایی وجود سرطان آندومتر را مطرح میکند (تا حدود ۷۲ درصد)، اما همیشه باید با بیوپسی مستقیم تایید شود. یک آزمایش هیستروسکوپیک منفی بدون وجود بیوپسی، نمیتواند بهطور قطع سرطان رحم را رد کند (خصوصا در زنانی که خونریزیهای مداوم دارند). باید در این زنان بیوپسیهای تصادفی از طریق هیستروسکوپ گرفته شود تا تشخیص نهایی محقق گردد. هیستروسکوپی درمانی هیستروسکوپی، امکان دسترسی مستقیم به محوطه رحم را فراهم میکند، بدون آنکه آسیبی به میومتر وارد سازد. این روش، کم خطر، کمهزینه و با ضررهای کمتر نسبت به جراحی رحم از طریق شکم است و مشکلات ناشی از روشهای انجام شده را از طریق سرویکس کم میکند. معیارهای انجام هیستروسکوپی حین عمل عبارتاند از: برداشتن میومهای زیرمخاطی، برداشت پولیپ آندومتر، برش چسبندگیها یا دیوارههای داخل رحمی، قطع و برش آندومتر در زنانی که منوراژی غیرقابل درمان با درمان طبی دارند و درضمن میخواهند رحم خود را حفظ نمایند، عقیم سازی و توبوپلاستی. موارد منع انجام این موارد شامل عفونتهای لگنی، خونریزیهای شدید، سرطان سرویکس و موارد منع بیهوشی است. هیستروسکوپی میتواند عفونتهای قسمتهای پایینی ناحیه ژنیتال را به راههای بالاتر گسترش دهد که همین امر، موجب افزایش خطر پارگی رحم در طول هیستروسکوپی میشود. بنابراین، در ابتدا باید عفونتهای لگنی بررسی شوند و پیش از هرگونه عملی، به طور کامل درمان گردند. اگر چه زنانی که خونریزیهای رحمی دارند، شاید کاندید انجام هیستروسکوپی باشند، اما خونریزیهای شدید جلوی دید را گرفته و عمل را ناکارآمد مینماید. این زنان باید تحت D&C قرار گیرند. هر چند حاملگی یکی از موارد منع انجام این عمل است، هیستروسکوپی میتواند برای درآوردن IUD در خانم باردار مورد استفاده قرار گیرد. بررسیهای هیستروسکوپی پس از زایمان میتواند در بررسی و درمان محصولات باقیمانده حاملگی موثر باشد، به شرط آنکه خونریزی شدید یا عفونت وجود نداشته باشند. انواع هیستروسکوپ دو نوع عمده هیستروسکوپها، «فیبراپتیک» و «چشمی مستقیم» است. نوع چشمی مستقیم که «غیرقابل انعطاف» (Rigid) هستند، از سیستوسکوپ برگرفته شده و با ایجاد یک میدان دید وسیع، زاویه پهنی را از محوطه رحم نشان میدهد. در این نوع، ترکیبی از لنزها و منشورها به کار گرفته شده تا به فرد انجام دهنده، امکان دید تصاویر عالی با دقت و کنتراست بالا را بدهد. قطر بیرونی پراستفادهترین نوع این دستگاه، ۴ میلیمتر است، هر چند انواع باریکتر آن با قطری معادل ۷/۲ میلیمتر برای استفاده در مطب طراحی شدهاند. منشوری که در انتهای پروگزیمال هیستروسکوپ قرار میگیرد، برای گرفتن تصاویر مستقیم تعبیه شده است. هیستروسکوپی فیبراپتیک به عنوان یک وسیله ساده برای دیدن حفره رحمی بدون استفاده از یک واسطه انبساطی، طراحی شده است و تنها بافتی که در تماس مستقیم به دست میآید، دیده میشود. این وسیله، طولی معادل ۲۰۰ میلیمتر و قطری در حدود ۴، ۶ و یا ۸ میلیمتر دارد. قطعه چشمی آن، درشتنمایی معادل یک تا ۶/۱ برابر ایجاد میکند. هر دو نوع هیستروسکوپهای چشمی مستقیم و فیبراپتیک، یک چشمی هستند که درک عمقی کمی میدهند و در زاویههای دید مختلفی از صفر تا ۷۰درجه، در دسترس قرار دارند. زوایای صفر و ۱۵ درجه، شایعترین نوع به کار گرفته شده برای مقاصد درمانی است و زوایای بزرگتر، در اعمال جراحی استفاده میشود. هیستروسکوپها به راحتی به سیستمهای مونیتوری ویدیویی متصل میشوند. هیستروسکوپهای قابل انعطاف این دسته از هیستروسکوپها، پس از آندوسکوپهای گوارشی وارد بازار شدند. قسمت انتهایی آنها میتواند به سمت بالا و پایین از ۱۳۰ تا ۱۶۰ درجه چرخش داشته باشد. هر دو نوع اسکوپهای تشخیصی و عملکردی، از طریق کانال یک میلیمتری، وسیله باد شونده را به بیرون میرانند. بعضی از انواع تشخیصی آن، قطری معادل ۵/۳ میلیمتر دارند، در صورتی که هیستروسکوپهای قابل انعطاف یک کاناله، از قطر ۵ میلیمتر شروع میشوند. همه انواع یک هیستروسکوپ، همراه یا بدون دیلاتاسیون سرویکس جایگذاری میشوند که برای استفاده در مطبها، بسیار مناسب هستند. این وسیله، مخصوص بررسی حفره رحمی و دهانه لولهها در بیماران با اشکال غیرمتعارف رحم است. لوازم جانبی و محدودیتها روشن شدن مسیر بهوسیله یک منبع که با کابل فیبراپتیک به هیستروسکوپ متصل میشود، تامین میگردد. فیبراپتیکها، انتقال نور را از منبع آن به هیستروسکوپ تامین میکنند، بدون آنکه حرارت خاصی تولید شود. این سیستم، نور کافی برای انجام مقاصد درمانی و جراحی را تامین میکنند. حفره رحم باید برای کار با هیستروسکوپ چشمی مستقیم، متسع شود. مادهای که این کار را انجام میدهد، باید ایزوتونیک، غیرخونی، غیررسانا و غیرسمی باشد و همچنین به سرعت از بدن پاک شود. در ضمن دید وسیع را نیز فراهم کند و سالین، مادهای است که اغلب در اعمال تشخیصی استفاده میشود. اگر مقاصد جراحی مدنظر قرار دارد، واسطه اتساع دهنده باید خونریزی رحمی را کم کند و میدان دید تمیزی ایجاد کند. در این مواقع، شایعترین ماده مورد استفاده، دیاکسیدکربن، مایعات با ویسکوزیتی کم و وزن ملکولی بالا که همان دکستران ۷۰ است، میباشد. زاویه دید و درشتنمایی با درجه سختی مواد، متغیر است. مواد گازی، حداکثر زاویه دید را ایجاد میکنند، در حالی که مواد مایع، آن را کم مینمایند. همچنین دمای مواد مایع باید به دمای اتاق برسد، زیرا هیپوترمی ایجاد میکنند و خطر اسیدمی و آریتمیهای قلبی را بالا میبرند. پایش دقیق مایعات نیز حیاتی است تا از عدم تعادل الکترولیتها یا فزونی مایعات جلوگیری شود. هیستروسکوپهای غیراورژانس، باید در فاز تکثیری سیکل قاعدگی انجام شوند، زیرا بهترین حالت دید را از رحم فراهم میکند. در فاز ترشحی، بافت اندومتر ضخیم است که میتواند طرح پولیپها را تقلید کند و تشیخصهای نادرستی را مطرح نماید. یکی از مهمترین محدودیتهای استفاده گسترده از هیستروسکوپ در مطب، درد است که میتواند به علت اتساع سرویکس، انقباضات رحمی، اتساع رحم یا جراحی آن باشد. استفاده از هیستروسکوپهای کوچک و آرامسازی پیش از عمل، انجام این روش را قابل تحمل میسازد. استفاده از پروفیلاکسی آنتیبیوتیکی، معمول نیست، هر چند برای زنانی که در معرض خطر عفونتهای لگنی هستند، لازم است. کاربردها شایعترین موارد کاربرد این دستگاه عبارتند از: ۱) برداشتن میومها و پولیپها، ۲) متروپلاستی و برداشت سپتومهای رحم، ۳) تخریب (Ablation) آندومتر (برای تحت کنترل درآوردن خونریزیهایی که مربوط به بدخیمی نیستند)، ۴) کمکردن چسبندگیها (در نشانگان آشرمن)، ۵) توبولوپلاستی از طریق سرویکس و ۶) عقیمسازی. موارد منع انجام ۱) حاملگی طی ۶ هفته اخیر، ۲) عفونت لگنی فعال یا اخیر، ۳) داشتن هرگونه حساسیت به مواد حاجب یا نیکل، ۴) سابقه قبلی انجام جراحی لوله یا هیدروسالپنکس و ۵) به هرگونه شکل غیرطبیعی رحم که دسترسی به دهانه رحم را امکانناپذیر میسازد. بهتر است داروهای غیراستروییدی برای کاهش اسپاسم لولهها و درد به کار روند. عمل باید در فاز فولیکولار انجام شود (مدت کوتاهی پس از قاعدگی)، زیرا لایه اندومتر، ضخیم نیست و حاملگی نیز رخ نداده است. میانگین زمان کاربرد آن در مطب، ۳۶ دقیقه است. عوارض آن ناشایع است و میتواند شامل واکنشهای وازوواگال، تهوع، اضافه بار مایع، خونریزی واژینال و پارگی رحم باشد. یکی از اشکالات این روش در مقایسه با عقیمسازی لاپاراسکوپیک، این است که بیماران باید تا ۳ ماه پس از انجام هیستروسالپنگوگرام، همچنان از یک روش مطمئن جلوگیری استفاده کنند تا از بسته شدن لولهها اطمینان حاصل شود. احتیاطات پس از عمل پس از انجام هرگونه هیستروسکوپی که اتساع سرویکس را در پی داشته، به بیماران باید گوشزد نمود حداقل تا ۲ هفته، از کار گذاشتن هر ماده یا دارویی داخل واژن پرهیز کنند تا خطر بروز عفونت کم شود. حتی از نزدیکی نیز باید اجتناب نمایند. طی ۴۸ ساعت پس از انجام هیستروسکوپی و گذراندن بیهوشی، بیمار باید دوره نقاهت خود را بگذراند و در طول یک هفته بعد هم از انجام هرگونه فعالیت سخت و سنگین پرهیز نمایند منبع:انجمن مهندسی پزشکی