توضیحاتی مختصر درمورد نقد ادبی

سلام به همگی
پیرو تاپیک کلاس نقد ادبی و ضرورت اطلاعات هرچند مختر درمورد کار نقد [حتی غیر حرفه ای] و باتوجه به اینکه میزان دانش ـمون در این مورد بالاتر بره ، این تاپیک رو برای اعضای کلاس ابتدا و بعد برای بقیه ی دوستان زدم. امیدوارم مفید باشه.

پ.ن :باتوجه به اینکه هرکلاسی نیاز به یک سری پیش نیاز ها داره ، خوندن این تاپیک هم به اعضای کلاس توصیه میشه.ممنون از همکاریتون.

• هدف نقد کتاب یا هر نوشته ای اظهارنظر پیرامون یک نوشته یا مجموعه ای از نوشته ها تحت یک عنوان است.
• به یاد داشته باشید که مهم ترین عنصر در نقد، تفسیر (Commentary) است نه خلاصه کردن. بنابراین، فضای کمی را به مرور محتویات نوشته اختصاص دهید.
• ارائه رئوس یا خلاصه نوشته، مشتمل بر مضمون کلی، سیر زمانی و تاکیدات عمده نویسنده (سیاسی، اقتصادی، فکری و ...) و جنبه هایی که نادیده گرفته است، کفایت می کند.
• وزن اصلی نقد شما باید به ارزیابی شما از نحوه ارائه مطالب نویسنده اختصاص داشته باشد: فرضیه اصلی نویسنده چیست؟ زاویه دید و استدلال او چیست؟ واکنش شما چیست؟ آیا خوندن کتاب یا نوشته باعث بالا بردن درک شما از موضوع شد؟ تا می توانید صریح حرف بزنید. شما کارشناس هستید.
• برای دادن چارچوب به نقد، اطلاعاتی درباره نویسنده، سابقه و تخصص او - و یا عدم تخصص او در زمینه ای که نوشته است - فراهم کنید.
• آیا نویسنده نکات و اسناد تازه ای ارائه کرده است؟ اگر بله، آن را مشخص کنید.
  آیا از نکات و اسناد دیگران برداشت تازه ای کرده است؟ اگر چنین است، با نگاهی تطبیقی، نتیجه گیری کنید.
• همیشه زمان نوشته شدن متن ادبی ، نوشته ، شعر ، کتاب و ... را در نظر بگیرید، چرا که به این طریق به ارزش ها و جهت گیری های نویسنده پی خواهید برد. به عنوان مثال، زندگی نامه ای که درباره سناتور «جوزف مک کارتی» توسط یک روزنامه نگار محافظه کار و طرفدار جمهوری خواهان در سال 1954 نوشته شده، قطعا با زندگی نامه دیگری درباره «جوزف مک کارتی» که توسط یک نئومارکسیست آکادمیک در سال 1974 نوشته شده کاملا فرق دارد.
• قطعا اشاره به بخش هایی از متن ضرورت دارد، اما اشاره فراوان در این باره کار جالبی نیست. پس هیچ گاه سعی نکنید بخش های زیادی از یک متن را نقل کنید.
  نقل چند بخش کوتاه به طور مؤثر، قطعا از نقل چندین بخش اما نامؤثر، بهتر است. هرگاه بخش های مورد نظرتان را انتخاب کردید، آنها را به صورت مجزا نقد کنید.
• به یاد داشته باشید که کار شما باید با نقد شما به پایان برسد. بنابراین به پاراگراف های آغازین برگردید.
• سوال های زیر را حین نقد کردن ازخودتان بپرسید :
• قضاوت شما درباره سبک، چاچوب، محتوا و ارزش های کتاب چیست؟
• آیا هدف نویسنده از نوشتن کتاب آشکار است؟
  کتاب، شما را راضی کرد؟چرا بله و چرا خیر؟
• آیا دلایل و مستندات نویسنده در خدمت نتیجه گیری او هست؟
• آیا کتاب، اندیشه شما را به چالش طلبیده است یا دانش شما را بالا برده است؟
• آیا پرسش تازه ای برایتان ایجاد کرده است؟ یا اینکه نویسنده صرفا آنچه را که شما می دانسته اید، به شکل دیگری عرضه کرده است؟
• آیا خوندن این متن را به دیگران توصیه می کنید؟ به چه کسانی؟
• آیا متن دیگری هم باید در همان باره نوشته شود؟

منبع: دکتر یونس شکرخواه (باکمی تغییر)

اصول صحیح نقد شعر :

• اگر کسی با سبک خاصی از شعر مخالف است بهتر است سبک های دیگر را نقد کند نه آن سبک شعر را که با آن مخالف است.
• برای نوشتن نقد درباره یک سبک خاص شعری لازم است در آن حوزه مطالعه کرد و مبانی آن را آموخت. کسی که در سبک شعر پست مدرن قلم نمی زند نباید شعر پست مدرن را نقد کند. بدیهی است ک نقد سبک خاص شعری وقتی کسی در آن سبک چیزی ننوشته بی معنی است.
• اخیرا این مورد در بین منتقدنمایان در ایران معمول شده که به جای نقد شعر به نقد شاعر می پردازند که این مورد ضعف نقد ادبی را نشان می دهد.
• اگر کسی می خواهد شعر کسی دیگر را در زبان غیر فارسی نقد کند نخست باید آن زبان را یاد بگیرد. ندانستن زبان های غیر فارسی نقص بزرگی در سرودن شعر در این زبانهاست. انتقاد مهدی عاطف راد که این زبانها را نمی داند از سروده های من در این زبانها وقتی نمی تواند معنای اشعار مرا در این زبانها بفهمد بی معنی است.

www.javanbakht.net

در قسمت بعد هم نکاتی درمورد چگونگی نقد کتاب گفته میشه ، درسته که ما قرار نیست در این کلاس کتابی رو نقد کنیم ولی نکاتی داره این مقاله هست که به دردمون میخوره به طور کلی :

آشنایی با شیوه عملى نقد کتاب
نقد کتاب، توصیف و ارزیابى یک کتاب است. نقد کتاب باید بر روى هدف، محتوا و نحوه نوشتن کتاب (اقتدار اثر)متمرکز باشد.
پیش از آنکه خواندن کتاب را آغاز کنید، موارد زیر را در نظر بگیرید:

1- عنوان کتاب: عنوان کتاب چه چیزى را القا مى‏کند؟
2- پیشگفتار: پیشگفتارها همیشه اطلاعات مهمى درباره منظور نویسنده از نوشتن کتاب در اختیار شما مى‏گذارند و به شما کمک مى‏کنند تا موفقیت احتمالى نویسنده را حدس بزنید.
3- فهرست مطالب: از نحوه سازماندهى کتاب خبر مى‏دهد و به شما کمک مى‏کند تا اهداف اصلى نویسنده را دریابید. فهرست مطالب به شما کمک مى‏کند تا ببینید نویسنده چطور مطالب خود را از نظر محتوایى، زمانى و غیره طبقه‏بندى و ارائه کرده است.

متن را بخوانید
هنگامى که متن کتاب را مى‏خوانید، نکات جالب آن را یادداشت کنید و پاراگراف‏هاى مهم را براى استفاده به صورت نقل قول در مطلبى که خواهید نوشت، ثبت کنید. این پرسش‏ها را نیز در ذهن داشته باشید:

• حوزه یا ژانر کتاب از چه قرار است؟ آیا نویسنده در آن حوزه و یا ژانر حرکت کرده است؟ (اگر ضرورت دارد آن را با حوزه‏ها و ژانرهاى موجود مقایسه کنید)
• کتاب از چه زاویه‏اى روایت شده است؟ (راوى کتاب یا همان بحث دیدگاه اول‏شخص، داناى کل و غیره)
• سبک نویسنده چیست؟ رسمى یا غیررسمى؟ آیا سبک نویسنده مناسب مخاطب موردنظر اوست؟ اگر کتاب مورد بررسى از نوع ادبى است، نویسنده از کدام ابزارهاى ادبى بهره گرفته است؟
• آیا مفاهیم به روشنى بیان شده ‏اند؟ نظریات نویسنده چطور پرورش داده شده است؟ چه حوزه‏هایى را پوشش داده و چه حوزه‏هایى را پوشش نداده است؟ این امر به شما کمک مى‏کند تا نحوه نوشته شدن کتاب و به عبارت بهتر اقتدار اثر را ارزیابى کنید.
• اگر کتاب مورد بررسى شما از نوع داستانى است ،درباره مقولاتى چون طرح داستان، شخصیت‏ها، موقعیت‏هاى مکانى و نحوه ارتباط آنها با مضمون اصلى یادداشت‏بردارى کنید. نویسنده چگونه شخصیت‏هایش را ارائه و ترسیم کرده است؟ شخصیت‏ها چطور پرورش داده شده‏اند؟ (شخصیت‏پردازى) ساختار داستان چگونه است؟
• اطلاعات ارائه شده چقدر دقیق و موثق است؟ اطلاعات ارائه شده را با منابع دیگر مقایسه و کنترل کنید.
• اگر ضرورت داشته باشد، قطع کتاب، صفحه‏آرایى، نحوه استفاده از حروف، صحافى، نقشه‏ ها و جدول‏ها را هم بررسى کنید و ببینید در خدمت درک بیشتر کار هستند یا خیر.
• به انتهای کتاب رجوع کنید، آیا نمایه کتاب درست ارائه شده است؟ منابع مورد استفاده چطور است؟ آیا نویسنده از منابع درست بهره گرفته است، از منابع اولیه استفاده کرده است یا از منابع ثانویه؟ از منابع به چه نحو استفاده کرده و آیا برخى از نکات قابل‏حذف بوده است یا خیر.
• و بالاخره، اثرى که خواندید کارى را به جلو برده و یا به پایان رسانده است؟ آیا به اثر دیگرى در این زمینه نیاز نیست؟ کار او را با دیگران مقایسه کنید.

​

با سایر منابع مشورت کنید
سعى کنید اطلاعات بیشترى درباره نویسنده، کیفیت کار او، شهرت او، نفوذ او و غیره از منابع گوناگون به دست آورید. هر نوع اطلاعاتى که درباره کتاب مورد بررسى و یا پیرامون نویسنده آن به دست مى‏آورید، براى محرز کردن و یا عدم احراز اقتدار یک نویسنده، مفید خواهد بود. ضمناً اگر از شرایط حاکم بر نوشته شدن اثر (از نظر اجتماعى، سیاسى، فردى و...) و یا از نظریات و تئورى‏هاى انتقادى (در حیطه ارتباطات، زبان‏شناسى و نقد ادبى) اطلاع داشته باشید، بر غناى نقد شما اضافه خواهد شد. استادان ادبیات و کتابداران مى‏توانند در این زمینه کمک قابل توجهى به شما بکنند.

چارچوب کار داشته باشید
حالا به یادداشت‏هایى که برداشته‏اید، دوباره نگاه کنید. سعى کنید استنباط ها و برداشت‏هایتان را یکدست کرده و آنها را به عبارت یا عباراتى تبدیل کنید که منظور و نظریه اصلى نقد شما را توصیف کنند. حالا مباحثى را که به نظریه اصلى شما کمک مى‏کنند به خدمت بگیرید. این مباحث باید به طرزى منطقى از نظریه اصلى شما حمایت کنند.

پیش‏نویس را بنویسید
دوباره یادداشت‏هایتان را مرور کنید. با استفاده از چارچوب پیش‏گفته، به پیش بروید و هرجا که لازم است به یادداشت‏هایتان ارجاع بدهید. نقدى که مى‏نویسید باید دربردارنده موارد زیر باشد:

• اطلاعات اولیه: اطلاعات اولیه، اطلاعات دقیق مربوط به کتاب‏ شناختى است؛ یعنى عنوان کامل کتاب، نویسنده، مکان انتشار، ناشر، تاریخ انتشار، چاپ اول یا دوم و...، تعداد صفحات، نمودارها، نقشه‏ ها، قیمت و شماره استاندارد بین‏المللى کتاب
• مقدمه: سعى کنید توجه خواننده را با همان اولین جملات خود جلب کنید. مقدمه باید دربردارنده نظریه اصلى شما باشد و وزن و لحن نقد را نشان دهد.
• پروراندن بحث: با استفاده از مباحثى که از نظریه اصلى شما حمایت مى‏کنند، نقد خود را بپرورانید. در عملکرد نویسنده از توصیف، تبیین و ارزیابى استفاده کنید و نکات مهم خود را به همراه نقل قول از کتاب ارائه کنید.
• نتیجه: اگر نظریه اصلى شما مستدل بیان شده باشد، نتیجه به طرزى طبیعى عرضه خواهد شد. می‏توان از یک اظهارنظر پایانى هم استفاده کرد و حتى دوباره نظریه اصلى را تکرار کرد. اما هرگز در این بخش بحث دیگرى را باز نکنید.

پیش‏نویس را بازنویسى کنید

• اجازه بدهید بین پیش‏نویس شما و دوباره ‏نویسى آن کمى فاصله بیفتد.
• پیش‏نویس را به دقت بخوانید و به دنبال روان کردن متن و تقویت انسجام آن باشید.
• از جنبه دستورى و املاى واژه ‏ها، به دقت نقدتان را بررسى کنید.

منبع:
دکتریونس شکرخواه
براى نوشتن این مطلب از منابع زیر استفاده شده است:
1- Drewry , John. Writing Book Reviews.Boston : The Writer, 1974 (REF PN 98. B7D7 1974)
2- Literary Reviewing. Charlottesville: University Press of Virginia, 1987. (PN441, L 847 1987-Stauffer Library Books)
3- Meek, Gerry. How to Write a Book Review. UW Library Reference Service Aids 16.(N.P:n.p,n.d)
4- Teifelbaum, Harry . How to Write Book Reports. New York: Monarch Press.1975.
5- Thomson, Ashley. How to Write a Book. Canadian Library Journal.(Dec, 1991)
6- Walford, A.J.ed. Reviews and Reviewing: A Guide. Phoenix, Az: Dryx press. 1986.