رپ فارسی در هزارتوی قانونی شدن

رپ فارسی در هزارتوی قانونی شدن
تهران - ایرنا - همزمان با نخستین جرقه های دفتر موسیقی وزارت ارشاد مبنی بر دوری از نگاه قهری ، تاکید بر تعامل با هنرمندان و گشودن چتر حمایت بر رپ فارسی، فعالان این عرصه چشم انتظار روزی هستند که در چارچوب قانون و عرف و متعهد به آرمان های ایران اسلامی و انقلابی در قالب موسیقی خود اثری را به صورت مجاز برای مخاطبان خود منتشر کنند.

به گزارش روز سه شنبه خبرنگار موسیقی ایرنا ، از زمانی که در 18 شهریور ماه سال جاری پیروز ارجمند مدیر دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره انجام کار پژوهشی و تحقیقاتی برای آسیب شناسی رپ فارسی و تلاش برای صدور مجوز به این گونه موسیقی در قالب فرم «گفتاوآز» انجام داد و در رسانه ها بازتاب داشت موج جدیدی از جریان قانونی شدن موسیقی زیرزمین رپ فارسی در کشور ایجاد شده است.



** رابطه رپ فارسی با بحر طویل

« بحر طویل » یکی از قالب های نسبتا نوین شعر فارسی است که سرایش رسمی آن تقریبا از دوره صفویه آغاز شد. از دیدگاه فنی این قالب از تکرار نامحدود و دلخواه یک رکن عروضی مانند «فاعلاتن» شکل می گیرد و البته لزومی برای طول مصراع ها در آن وجود ندارد.

یک مصراع می تواند تا جایی که سراینده احساس می کند کش دار باشد کشیده شود و سپس قافیه ای آورده شود و به مصراع بعد پایانی می تواند در میانه مصراع هم قافیه داشته باشد. درحال حاضر بسیاری از متن اشعار رپ فارسی و سرایندگان آن که اغلب خود خوانندگان این آثار بوده در تلاش برای قدم گذاشتن در راه این گونه شعری هستند.

در فرهنگ دهخدا و درباره وجه زیبایی شناسی بحر طویل آمده است که «در زبان فارسی، زیبایی شناسی بحرطویل بسیار ساده و زودیاب و لذت بخش است و شاید به همین دلیل باشد که این قالب از قالب های عامیانه و مردم پسند شعر فارسی بوده و شعرای مهم و جدی چندان به سرودن آن تمایلی نداشته اند».

با دقت در متن نوشتارها و ترانه های رپ فارسی که از آنها با عنوان «تکست» یاد می شود از جهت شیوه شعری شباهت زیادی با بحر طویل می توان پیدا کرد اگرچه از نظر اهل فن؛ ترانه های رپ فارسی، با اشعار بحر طویل از نظر محتوایی و استفاده از وزن های عروضی قرابت و شباهتی ندارد.

حتی در تایید این مدعا مدیر دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفته است که شیوه سرایش اشعار و سبک خوانش موسیقی رپ ریشه در فرهنگ ایران دارد. ما در فرهنگ مان «ترتیل خوانی»، «رجز خوانی» و «بحر طویل خوانی» داریم حتی حماسه سرایان ایرانی که رجز خوانی یا شاهنامه خوانی می کردند به نوعی از موسیقی شبه رپ استفاده می کردند.

جالب آنکه با آغاز زمزمه ها برای صدور مجوز برای این گونه موسیقی حتی برخی از رپ خوان های فارسی در وبلاگ ها و یا سایت های خود نمونه هایی از این دست اشعار با رعایت ضوابط و اصولی که به ذهن شان در دایره خطوط قرمز مسئولان جای نمی گیرد را قرار داده اند و با امیدواری نسبت به این رویه دفترموسیقی ارشاد نگاه می کنند و در یک جنب و جوشی خاص تلاش می کنند تا بتوانند آثارشان را آماده و به دفتر موسیقی ارشاد ارائه دهند.



** انواع رپ فارسی

موسیقی رپ آنگونه که همه بر آن آگاهند به عنوان موسیقی غربی و بدون کوچکترین زمینه فرهنگ سازی و از طریق اینترنت به ایران وارد شد و در این بین خود جوانان و نوجوان در حقیقت به بازتعریف و یا تقلید مفاهیم و گونه ای این نوع موسیقی پرداختند اما در این میان شاهد برخی اتفاقات نوگرایانه نیز بودیم که سبک و شیوه رپ فارسی را در قیاس با دیگر گونه های آن رد جهان متمایز کرده است.

نکته مهم دیگر در موسیقی رپ و پیش از شاخه بندی آن در کشور توجه به این اصل است که زبان اشعار و ترانه هیا رپ به دلیل نزدیکی به برداشت صد در صدی از زبان مردم کوچه و بازار و به اصطلاح ادبیات عامیانه به هیچ وجه تکلف و یا صنایع خاص ادبی را که برخی نوجوانان و جوانان در درک و بازفهمی آنها مشکلاتنی را دارند ،دارانیست و همین زبان خودمان و قصه گوی آن باعث شده تا ادبیت شاعرانه این آثار به ادبیات محاوره مردم بسیار نزدیک باشد.

سعید اسلام زاده کارشناس و مدرس موسیقی و تحلیلگر مسائل فرهنگی در تقسیم بندی انواع شاخه های رپ فارسی در گفت و گو با ایرنا می گوید: دسته نخست از فعالان رپ فارسی در کشور عده ای هستند که به سنت اصیل و کلاسیک این گونه موسیقی (موسییقی اعتراضی با محتوایی عدالت طلبانه) و بخش مذهبی آن وفادارا مانده و در بسیاری از ترانه و اشعارشان سعی در بیان مشکلات زندگی مردم کوچه و بازار، درد محرومان جامعه و اعتراض به برخی رویه های اجتماعی و سیاسی و اقتصادی بهره می گیرند و در این اشعار تلاش می کنند تا تصویری از فقر و کمبود امکانات، آسیب هایی چون طلاق، بیماری و از این دست از مسائل را ارائه دهند.

وی می افزاید: همچنین این عده از فعالان این گونه موسیقی در ترانه های خود به بیان مفاهیم اخلاقی (فردی یا اجتماعی) و مضامینی چون صبر و مقاومت، عشق به مادر، وطن دوستی، بی اعتباری دنیا و مانند آن با زبان عامیانه و در دل مسائل ملموس زندگی مردم می پردازند.

این کارشناس موسیقی و تحلیلگر فرهنگی با اشاره به دسته دوم اشعار رپ با اظهار تاسف از عدم ورود صحیح فرهنگ این موسیقی وارداتی و راه های خطایی که برخی از هنرمندان به آن دچار شده اند خاطرنشان می کند: وقتی اصلی ترین منبع ارتزاق نوجوان و جوان جامعه اینترنت باشد مسلم است که در مسئله انتقال درست مفاهیم این موسیقی به آسیب های متعددی می خورد و یکی ازآنها در حقیقت حرکت به سمت سبک رپ گنگستا (رپ گانگستری است) که در حقیقت با پشت کردن به سنت های کلاسیک رپ راه به خطا می رود و ادبیات آن بسیار هتاکانه و مروج برخی بزه های اجتماعی می شود اما این گونه موسیقایی به سرعتی که رد غرب متولد شد به دلیل مخالفت اغلب هنرمندان و حتی خانواده ها به همان سرعت نیز نابود شد اما نوجوانان به سبب ادبیان باز و بی پرده آن و به دلیل اقتضای سنی به این سبک از گفتار علاقه مند شدند و تب شدید طی یک دهه در ایران در بین فعالان این نوع رپ ایجاد شد.

اسلام زاده ادامه می دهد: اما بعد از خوابیدن این تب خوشبختانه حتی در بسیاری از آثار رپ زیرزمینی شاهد کمرنگ شدن این جریان هتاکانه هستیم و برخی از فعالان که هنوز به این عرصه تعلق خاطر دارند در ترغیب اذهان عموم مخاطبان ناتوانند و نتوانستند مانند دیگر قعالان این عرصه در شاخه های کلاسیک و یا عاطفی مخاطبان فراوانی را به خود اختصاص دهند.

وی در دست بندی انواع رپ در ایران و در تشریح گروه سوم می گوید: رپ خوان های حوزه عاطفی که اغلب با خوانندگان پاپ به شکل مشترک همکاری می کنند دسته سوم این گروه هستند که موضوعات آنها اغلب درباره عشق های زمینی و آسیب های پیرامون آن را تشکیل می دهد که این دست از آثار اغلب تابع زمان بوده و به سرعت از حافظه مخاطبان پاک می شود.

این مدرس دانشگاه عامل اصلی بسته ماندن راه های صدور مجوز قانونی برای فعالان موسیقی رپ در ایران را ابتذال و زبان سخیف و الفاظ ناشایست عده ای از این افراد که به گنگستا رپ می پرداختند دانست و تصریح کرد همانطور که پیشتر به آن اشاره کردم این گونه از سرایش اشعار و ترانه ها در حقیقت تبی بود که به سرعت فرو نشست اما تاثیر و تصویری که از خود به جای گذاشت حتی تا امروز نیز ادامه داشته است و هنوز هم عده ای موسیقی رپ را موسیقی هتاکانه می دانند.



** لزوم توجه به خوراک مورد نیاز جامعه

نکته جالب توجه در بدنه آثار رپ فارسی متوجه این نکته است که علیرغم آنکه موسیقی اعتراضی است و اعتراض سیاسی، آشکارترین نوع اعتراض به شمار می رود، ولی درصد بسیار کمی از فعالان این عرصه به مسائل سیاسی می پردازند و در آثار و اشعار خود به مسائل سیاسی اعتراض می کنند.

البته نقد اجتماعی از نقاط قوت موسیقی رپ فارسی به شمار می رود و بسیاری از فعالان این عرصه در این زمینه فعالیت می کنند. نقد نابرابری های اجتماعی، فقر، فحشا و بی عدالتی محور مسائل اجتماعی است که در کارهای این افراد دیده می شود.

همان طور که پیشتر نیز اشاره شد وزارت ارشاد برای آلبوم های موسیقی رپ در ایران مجوز پخش صادر نمی کند. البته عدم ارائه مجوز به این سبک موسیقی تاثیری در کاهش تولید این نوع موسیقی و همچنین کاهش مخاطبان آن نداشته، بلکه فقط نظارت دولت بر تولید و توزیع این نوع آهنگ ها را از بین برده است.

در حال حاضر اینترنت، بزرگترین عامل توزیع و به اشتراک گذاشتن آثار خوانندگان رپ به شمار می آید. رپرها آثار تولیدشده خود را در سایت های مخصوصی که به همین منظور راه اندازی گشته اند، گذاشته و مخاطبان شان با مراجعه به این سایت ها به دانلود کردن آن آثار می پردازند. و با توجه به آنکه برخی از این سایت های اینترنتی بیش از شصت تا هفتاد هزار مراجعه در روز دارند می توان به جامعه گسترده مخاطبان این نوع موسیی در کشور به راحتی پی برد.

از سوی دیگر هر چند آنکه آلبوم های رپ از اعطای مجوز برای فروش در بازار رسمی محروم هستند اما عدم اعطای مجوز به آلبوم های موسیقی رپ باعث نشده که این نوع موسیقی با بن بست مواجه شود و یا بازار آن تعطیل شود. فقط این عدم اعطای مجوز، به ابداع راه های جدید برای حل مسائل پیش روی آن منجر شده است.

در این میان البته باید اذعان داشت که متاسفانه موسیقی ایرانی در بین مردم و بالاخص جوانان آنطور که باید و شاید معرفی نشده است و در این مسیر به همان اندازه که می توان پیکان انتقادات را به سوی مسئولان نشانه گرفت باید در این میان سهم هنرمندان این عرصه را به همان میزان و یا شاید حتی بیشتر به شمار آورد.

در ارتباط با این مسائل و لزوم حضور مسئولان برای نظارت بر کار فعالان این موسیقی برای جلوگیری از هر نوع آسیبی در زمان حال و آینده پیروز ارجمند با تاکید بر آنکه سیاست گذاری های کلان دفتر موسیقی به هیچ وجه بر این اساس نیست که تعیین کنیم موسیقی دان ها چه خط مشی را پیش ببرند ، می گوید: وقتی دفتر موسیقی امروز روی برخی سبک ها مثل رپ کار کارشناسی انجام می دهد و موضوعی را به این شکل مطرح می کند، نشان دهنده دوره جدیدی در فرهنگ موسیقی کشور است. ما به دنبال پاک کردن صورت مسئله نیستیم و می خواهیم به بالندگی و بلوغ موسیقی ایرانی کمک کنیم و اعلام می کنیم هر هنرمندی که برای این بلوغ و بالندگی ایده ای دارد، قطعا از کمک، همراهی و هم فکری آنها استفاده خواهیم کرد.

مدیر کل دفتر موسیقی وزارت ارشاد ضمن اشاره به رویکردهای مدیریت جدید نسبت به موسیقی رپ گفت: برای اولین بار نیست که اعلام می شود رپ مجوز می گیرد، صدا و سیما اولین جایی بود که در سال های گذشته رپ را مورد استفاده قرار داد و در تیتراژ چند سریال از جمله سریالی که خود آقای عطاران تیتراژ آن را خواند، از رپ استفاده شد.

وی ادامه می دهد: محدودیت بسیاری از سبک های موسیقی به خاطر مانیفستی است که در پشت آن قرار دارد و گرایش هایی که آن سبک را تبدیل به یک موسیقی نامأنوس کرده و آن را ممنوع می کند. اگر بیاییم و این مانیفست را حذف کنیم و به سمت یک نمونه فارسی برویم ، می تواند قابل پذیرش باشد و به هر حال چه بپذیریم و چه نپذیریم، پژوهش نشان می دهد مصرف رپ در جامعه بسیار بالاست و اگر ما وضعیت آن را کامل نکنیم و به آن خط ندهیم؛ به هر حال جامعه این مصرف را ادامه می دهد.



** رای برخی مخالفان

البته در بین رضایت قاطبه کارشناسان و اهل فن حوزه موسیقی برای قرار گرفتن موسیقی زیرزمینی رپ فارسی تحت لوای دفتر موسیقی ارشاد برای آنکه در مسیر درست و صحیح خود حرکت کنند باز هم مخالفانی در این راه وجود دارند که بر تلاش برای توسعه موسیقی اصیل ملی و ایرانی تاکید دارند.

به عنوان مثال حسین علیزاده آهنگساز و نوازنده چیره دست تار در گفت و گو با یکی از مجلات گفته بود: وقتی تاریخ امروز را می گذارنیم به این معنا نیست که باید تاریخ دیروز را سوزاند. هنرورزی موسیقی ایرانی در این است که خود را در قالب های گوناگون قرار می دهد.

علیزاده با تاکید بر حفظ حد و مرزهای موسیقی سنتی، گفت: درخواست دارم تا موسیقی سنتی را با سایر موسیقی ها آمیخته نکنید. صد نوع موسیقی را به نام موسیقی سنتی عنوان می کنند، بعد یک روز می بینیم که نوشته اند از موسیقی سنتی استقبال شده و یک روز می بینیم نوشته اند که از موسیقی سنتی استقبال نشده است. بسیاری از این موسیقی ها پاپ هستند. به عنوان نمونه همایون شجریان پاپ اجرا می کند. اینکه فرزند محمدرضا شجریان است که به معنا اجرای سنتی نیست. با بسیاری از سازهای قدیمی مثل کمانچه نیز می توان موسیقی پاپ اجرا کرد. وی همچنین یادآور شده: چرا برخی فکر می کنند موسیقی پاپ بد و زشت است؟ اگر تقلید باشد زشت است. بسیاری از کارهای پاپ و رپ در ایران تقلید و ژست و اداست که آن را زشت کرده است. رپ در ایران چون تقلیدی است زشت است ولی وقتی به سیاهپوستی نگاه می کنیم که دارد با رپ به وضعیت زندگی خود اعتراض می کند زشت نیست.



** نگاهی به بیانات رهبر انقلاب درباره موسیقی

بی شک ایران جزو تنها کشورهایی است که رهبر آن علاوه بر درایت در امور کشورداری و سیاست به دلیل آنکه پرورش یافته در گهواره فرهنگ و هنر به خصوص ادیبات و شعر است همواره در مواجهه با هنرمندان منویات و بیانات ارزنده ای داشته اند که درادامه این نوشتار به دو گفتار از فرمایشان حضرت آیت الله خامنه ای درباره موسیقی صحیح و منطبق با آرمان های انقلاب اسلامی ایران اشاره می کنیم.

رهبر معظم انقلاب در دیدار جامعه مدرسین حوزه علمیه قم فرموده بود: 'تکلیف موسیقی را روشن کنیم، از من مکرر راجع به موسیقی سؤال می کنند. راجع به این مساًله بحث کنید؛ آن را مشخص کنید. بحث موسیقی حلال و حرام یک بحث است، اینی که از صدا و سیمای ما چه انتظاری هست و از نگاه حوزه علمیه چه آرایشی از لحاظ مطالب و محتوا و حواشی باید داشته باشد، بحث دیگری است؛ روی این واقعاً باید در یک جایی کار بشود. جامعه مدرسین می تواند همین مرکزی باشد که باید روی این مسائل کار کند. '

همچنین رهبر معظم انقلاب در دیدار با شعرا، قصه نویسان، آهنگسازان، عکاسان و هنرمندان رشته ها تجسمی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی در 31 شهریور ماه سال 1368 فرموده بودند:' از کسانی که نمی خواهند هنر اسلامی را بفهمند یا به آن اقرار کنند، نباید خیلی متاثر بشوید. اگر کسانی حاضر نیستند هنر ما و ما را که هنرمندیم، قبول کنند، از زبان شما می گویم که این اصلاً چیز مهمی نیست.'

چیز بدی هم نیست. مگر می شود همه با یک هنر برخاسته از یک اندیشه و تفکر خاص موافق باشند؟ لابد عده یی مخالفند؛ اشکال ندارد، مخالف باشند لابد عده یی با محتوا و جهت گیری مخالفت خواهند کرد. آدم که نباید این مسأله برایش خیلی بزرگ بیاید. یک چیز است که کسی با آن نمی تواند مخالفت کند و آن خود هنر و مایه هنری شماست. اگر شما یک نوشته و شعر و آهنگ و نقاشی و یا محصول خوب هنر را که سرشار و برخوردار از مایه هنری است، عرضه کردید، هیچ کس نمی تواند با آن مخالفت کند؛ زیرا مثل همان دشمنی با خورشید می شود .



** طرح یک پرسش به جای موخره

حال با تمام این تفاسیر و آنچه در این گزارش شرحش رفت ذهن هر خواننده ای ممکن است به سمت پرسش هایی حرکت کند که شاید نقطه اشتراک این پرسش توجه این مفهوم باشد که با وجود علاقه مندی قشر جوان به موسیقی رپ در جامعه و برخی آسیب هایی که در شکل زیرزمین این گونه موسیقی وجود دارد چگونه می توان از این شیوه هنری با وجود اقبال فراوان میان قشر جوان و نوجوان جامعه بهترین استفاده برد و چارچوب و قواعدی برای آن قرار داد که هم شاهد ادامه حیات این موسیقی در شکل مجاز آن باشیم و هم آن چارچوب و قوانین دربرگیرنده شرع و عرف و قانون ایرانی انقلابی و اسلامی باشد.

پرواضح است وقتی این نوع موسیقی با مجوز و نگاه ناظرانه مسئولان نباشد به شکل زیرزمین به حیات خود ادامه خواهد داد و چه بسا با توسعه اسباب های تکنولوژیک و دیجیتال شیوه اشاعه این موسیقی دامنه وسیع تری نیز به خود گیرد و البته واضح و مبرهن است که با ادامه روند زیرزمین این موسیقی نظارت دولت و مسئولان بر این موسیقی به حداقل ممکن خود خواهد رسید و با ادامه آسیب عدم نظارت دولت ودست اندرکاران و کارشناسان موسیقی به این گونه موسیقی بحث آسیب ها و برخی خطاهای آن ممکن است در آینده به جایی برسد که آسیب های جبران ناپذیری را در بدنه فرهنیگ اجتماع با خود به همراه داشته باشد.

به هر حال هر چند امروزه گاهی در برخی از رپ های فارسی از مواد مخدر، آزادی روابط دختر و پسر، پارتی های شبانه و برخی بزه های اجتماعی چون دعوا و درگیری وفحاشی و این دست مسائل صحبت می شود اما عدم نظارت بر این مسائل ممکن است کار را به جاهای باریک تری نیز بکشاند و در حقیقت این آسیبی است نهان که بطن جامعه آینده ساز کشورمان وجود دارد و عدم نظارت بر آن ممکن است ریشه های آن راتقویت کند.

همچنین مسلم است که وقتی این گونه موسیقی در قالب و ماهیت مجوز وزارت ارشاد و به شکل رسمی و قانونی عرضه شود در تهیه و تولید آن در دو بخش ترانه و موسیقی نظارت های یا حداقلی صورت گرفته تا متن ترانه و محتوای آنها و همچنین موسیقی به کار رفته در آنها علاوه بر پالایش ، از هر نوع زاویه با مفاهیم شرعی، مبانی عرفی و انقلابی و اسلامی کشورمان مبرا شده است و اشاعه این موسیقی نه تنها به خوراک همان جامعه آینده ساز کشور پاسخ می دهد که رد بطن خود با الهام از ویژگی های خاص این نوع موسیی (رپ) می تواند به آیینه ای برای بازتاب برخی آسیب های اجتماعی و راه های جلوگیری از آن بدل شود.

خوشبختانه مسئولان فرهگی در دولت یازدهم برخورد قهری و جبری را در مواجهه با هنرمندانی که خواسته وناخواسته راه را به اشتباه رفته اند رد کرده و همسو با شعار دولت سعی در ارائه راه کارهای مدبرانه و امیدوارانه دارد و همین مساله باعث شده تا فعالان این حوزه (موسیقی رپ) در کشور علاوه بر تایید برخی کج روی ها و اشتباهات گذشته شان خود را پایبند به قوانین صدور مجوز و متعهد به عدم عدول از آنها در صورت باز شدن چتر حمایت دفتر موسیقی بر سرشان آنگونه که در مصاحبه با مجلات و برخی رسانه ها بازگو کرده ند دانسته و می دانند.

با نگاه غیرقهری و بی توجه به جانبداری به یک تفکر و یا نگرش خاص و با دقت در صحبت کارشناسان موسیقی و منتقدان امر می توان به این نتیجه رسید که موسیقی رپ فارسی در ذات خود مشکلی ندارد و در صورت برخی اصلاحات در محتوا می تواند به یکی از گونه های موفق موسیقی رد جامعه ما به خصوص در بین قشر عظم طرفدارانش (نوجوانان و جوانان) بدل شود.

ایرنا

 

رپ و ول کن این امیر تتلو رو مجوز بهش بدن حله کشته مارو رفته صدا و سیما کیلیپشو بده واسش پخش کنن !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

 

اونو مگه کسی رپر میدونه؟

 

گفتم ک رپو ول کن منم نگفتم رپره

 

ای بابا به همین سادگی نیست یه روز نگوشم کسل میشم
همه کسایی که رپ گوش میدن همینطورین
و اخبارشم واسشون مهمه