مراقب باشید!نشانگرهای لیزری گاهی خطرناکند

لیزر (LASER) در واقع مخفف یک عبارت انگلیسی است یعنی از حروف اول کلمات عبارت زیر شکل گرفته: Light Amplification by the Stimulated Emission of Radiation ابتدایی‌ترین نوع لیزر شامل یک لوله سربسته است که یک جفت آیینه در آن قرار گرفته به علاوه یک محیط لیزر. محیط لیزر ماده‌ای‌است که توسط برخی از شکل‌های انرژی تحریک شده و در نتیجه این تحریک، نورمرئی، یااشعه نامرئی فرابنفش یا مادون‌قرمز از خود ساطع می‌کند. انواع گوناگونی از لیزر وجود دارد که در هر یک محیط لیزر خاصی به کار گرفته شده است.
محیط‌های لیزری که بیش از دیگران مورد استفاده دارند عبارتند از: گازهایی مثل آرگون یا مخلوطی از هلیوم و نئون، بلورهای جامدی مثل روبی و رنگ‌های مایع یا برخی مواد شیمیایی. وقتی این محیط لیزر در معرض انرژی قرار می‌گیرد، تحریک شده و اجزای نورانی (فوتون) از خود ساطع می‌کند.
دو آیینه، هر یک در یکی از انتهاهای لوله سربسته قرار گرفته‌اند که یکی از آنها نور را به طور کامل منعکس می‌کند ولی دیگری بیش از ۰۹درصد نور را منعکس می کند اما مقداری از آن را از خود عبور می‌دهد. نوری که از آن عبور می‌کند به صورت پرتوهای متوازی‌است و به آن پرتو لیزر گفته می‌شود. طول موج و رنگ پرتو لیزر به محیط لیزر به کار گرفته شده در منبع لیزر بستگی دارد.
● به چه درد می خورد؟
لیزرها در موارد زیادی کاربرد دارند. البته آشناترین آن برای ما نشانگرهای لیزری هستند که از آن در کلاس‌ها و سخنرانی‌ها برای نشان دادن قسمت‌های خاص از اسلایدها استفاده می‌شود. یا به عنوان نمونه در ساخت و ساز سازه‌های عمرانی برای اطمینان از هم راستا بودن اجزای سازه از لیزر بهره‌گیری می‌شود و توسط پزشکان برای مقاصد زیبایی و جراحی نیز کاربرد دارد. بسیاری از وسایلی که به ‌طور روزمره با آن سروکار دارید با لیزر کار می‌کنند مانند دستگاه‌های پخش سی‌دی یا پخش دی‌وی‌دی؛ اسکنرهای بارکد فروشگاه‌ها، و برخی از مته‌های دندانپزشکی.
● وضعیت قرمز
دو خصوصیت لیزر باعث شده است که این اشعه سودمند با خطراتی همراه باشد:
۱) پرتو لیزر به صورت استوانه‌ای به هم فشرده از پرتوهای متوازی نور است که حتی با پیمودن مسافتی طولانی هم از یکدیگر جدا نمی‌شوند. این جمله نشان می‌دهد که خطرات ناشی از لیزر به فاصله فرد از منبع لیزر بستگی ندارد و خطر لیزر در دور دست و در فاصله نزدیک یکسان است.
۲) اگر چشم روی منبع لیزر فعال خیره بماند یا لیزر به‌صورت اشتباهی به شبکیه (ته چشم) یا قرنیه (سطح چشم) برخورد کند، آن نقطه از ته‌چشم یا سطح چشم کاملا می‌سوزد و آن نقطه امکان بینایی خود را از دست می‌دهد.
● سرطان درکمین است؟
برخی از دستگاه‌های لیزر پرتوهای مرئی از خود خارج می‌کنند، بعضی دیگر اشعه‌های نامریی مانند فرابنفش یا مادون قرمز میآفرینند. به طور کلی، پرتو لیزر به خودی خود زیان‌بار نیست و بیشتر شبیه به نور معمولی عمل می‌کند و واکنش آن با بدن به نور مرئی شباهت دارد. نباید پرتوهای لیزر را با سایر امواج مانند امواج رادیویی، مایکروویو یا اشعه‌های یونساز یا تشعشع رادیواکتیو مانند امواج ساطع شونده از رادیوم یکی دانست.
● همه انواع لیزر برای استفاده توسط عموم مردم قانونی به شمار می‌آیند؟
نه. برخی از انواع لیزر فقط برای کاربردهای پزشکی، صنعتی یا سایر مشاغل طراحی شده‌اند و فقط باید توسط افراد حرفه‌ای که آموزش مناسب و مجوزهای مربوطه را دارند، به کار گرفته شوند. اداره نظارت بر غذا و داروی ایالات متحده وجود برچسب بر روی اکثر محصولات دارای لیزر را اجباری کرده است.
این برچسب‌ها درباره اینکه دستگاه دارای منبع تولید لیزر است و نیز خطرات ناشی از آن هشدار می‌دهند.همچنین بر روی این برچسب‌ جمله‌ای نوشته شده که نشان می‌دهد دستگاه مربوطه مطابق با قوانین بی‌خطری اداره نظارت بر غذا و دارو تولید شده است. به علاوه با مطالعه این برچسب قدرت برون‌ده و رده خطر این محصول مشخص می‌شود. محصولات دارای لیزر که برای عموم مردم قابل استفاده هستند در رده یک (I)، دو (II) یا سه الف (III a) قرار دارند در حالی که لیزرهای حرفه‌ای در رده‌های سه‌ب (III b) و چهار (IV) طبقه‌بندی می‌شوند. هر چه رده لیزر بالا برود، قدرت آن بیشتر است و به همین نسبت احتمال خطرآفرینی آن هم افزایش می‌یابد.
● نشانگرهای لیزری خطرناک هستند؟
از این نشانگرها عمدتا در کلاس‌ها و سخنرانی‌ها استفاده می‌شوند اما برخی از انواع پیشرفته آنها در نجوم و ساخت‌ راه و ساختمان کاربرد دارد. مدل‌های گوناگونی از این نشانگرها امروزه در خرازی‌ها، سوپرمارکت‌ها، فروشگاه‌های لوازم‌التحریر و… در دسترس عموم مردم است. در صورت استفاده درست، نشانگرهای لیزری بی‌خطر هستند. از این نشانگرها به عنوان اسباب‌بازی نباید استفاده کرد. پرتو لیزر نباید به چشم افراد حتی به شوخی تابانده شود. انرژی نورانی حاصل از تابش لیزر این نشانگرها به چشم بیش از نگاه کردن مستقیم به خورشید خطرناک است. اداره نظارت بر غذا و داروی ایالات متحده از افزایش روز افزون محصولات لیزری و گاه انواع غیرقانونی و نامطمئن آنها نگران است.
اگر چه نشانگرهای لیزری با نور سبز دارای انرژی کمتری هستند اما استفاده غیرمسئولانه از آن و احتمال تولید انواع قدرتمندتر آن در آینده برنگرانی اداره مزبور افزوده است. به هر حال، نشانگر لیزری اسباب‌بازی نیست و نباید در اختیار کودکان باشد. بهتر است موقع خرید، آن دسته از نشانگرهای لیزر را انتخاب کنید که روی آنها برچسب توضیح دهنده در مورد نوع لیزر و نیز نام و نشانی تولید کننده آن وجود داشته باشد.
در ایران، سازمان انرژی اتمی در برخی موارد به همراه اداره کل تجهیزات پزشکی متولی نظارت بر واردات انواع لیزرها به کشور است. بدین ترتیب، امید است سازمان انرژی اتمی تمامی واردکنندگان و در صورت وجود، تولید کنندگان را مجبور کند که برچسب هشداری به زبان فارسی و با یک کد شناسه بر روی دستگاه‌های خود بزنند تا همه هموطنان در سراسر کشور بتوانند با اطمینان خاطر از محصولات دارای لیزر استفاده نمایند.

منبع:انجمن مهندسی پزشکی